Losy przedwrześniowych generałów Wojska Polskiego w okresie II wojny światowej. Wprowadzenie do tematu

Andrzej Wojtaszak

doi:10.18778/0208-6050.117.06

Autor

Andrzej Wojtaszak Uniwersytet Szczeciński https://orcid.org/0000-0002-5615-9438

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.117.06

Słowa kluczowe:

elity Wojska Polskiego, wojna obronna Polski 1939 r., generałowie i ich losy wojenne

Abstrakt

W okresie II wojny światowej polska generalicja podzieliła losy całego społeczeństwa. W trakcie wojny obronnej Polski w 1939 r. w walkach z Niemcami zginęło czterech generałów służby czynnej oraz będący w stanie spoczynku gen. Stanisław Rawicz-Dziewulski, który brał czynny udział w obronie Warszawy. Po działaniach militarnych do niemieckiej niewoli trafiło 33 generałów i 1 kontradmirał. Po wkroczeniu wojsk sowieckich na tereny Drugiej Rzeczypospolitej rozstrzelano gen. Józefa Olszynę-Wilczyńskiego. W niewoli sowieckiej znalazło się 45 generałów i 2 kontradmirałów WP oraz ks. dziekan generalny WP (służby czynnej i będących w stanie spoczynku). Część generałów została internowana w Rumunii (28) oraz na Węgrzech (12). Wielu generałów przedostało się do tworzonych we Francji, a następnie w Wielkiej Brytanii Polskich Sił Zbrojnych. Część generałów sanacyjnych była „izolowana”. Powstały obozy w Cerizay (Francja) i na wyspie Bute w miejscowości Rothesay (Wielka Brytania). W prezentowanym artykule autor zamierza opisać złożone losy przedwrześniowych generałów, które w wielu przypadkach były bardzo dramatyczne.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Andrzej Wojtaszak - Uniwersytet Szczeciński

Dr hab. Andrzej Wojtaszak, prof. US – historyk i politolog, pracownik Instytutu Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Szczecińskiego.

Zainteresowania naukowe: historia wojskowości, biografistyka, myśl polityczna, stosunki międzynarodowe.

Bibliografia

Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Zespół: Prezydium Rady Ministrów, sygn. PRM.6, https://pism.org.uk/img/archiwum/dokumenty/PRM 006.pdf (dostęp: 22 IV 2023)

Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Zespół: Relacje z Kampanii 1939 r., sygn. B.I, https://pism.org.uk/img/archiwum/inwentarze/B_I.pdf (dostęp: 28 IV 2023)

Abraham R., Wspomnienia wojenne znad Warty i Bzury, Warszawa 1969.

Agresja sowiecka na Polskę w świetle dokumentów, siedemnasty września 1939 r., t. I, Warszawa 1994.

Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, red. J. Tucholski, Warszawa 2003.

Lista generałów mianowanych na uchodźstwie 1940–1974, „Zeszyty Historyczne” 1981, nr 58, s. 222–227.

Mękarski S., Zapiski z Rothesay 1940–1942, oprac. A. Adamczyk, Londyn–Piotrków Trybunalski 2003.

Notatka (pisana ręką min. Szembeka) z konferencji u marszałka Piłsudskiego w dniu 12.IV.1934, [w:] Diariusz i teki Szembeka, t. I, Londyn 1964, s. 155.

Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadaniu stopni generalskich z dnia 5 października 2007 r., Monitor Polski, 16 XI 2007, nr 85.

Rybka R., Stepan K., Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939, Kraków 2006.

Składkowski F. S., Nie ostatnie słowo oskarżonego. Wspomnienia i artykuły, Warszawa 2003.

Świtalski K., Diariusz 1919–1935, Warszawa 1992.

Tucholski J., Mord w Katyniu. Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Lista ofiar, Warszawa 1991.

Zbiór. Internowani żołnierze 2DSP w Szwajcarii 1940–1945, [1946–2010] III – 1/1. Archiwum Muzeum Polskiego w Rapperswilu, Rapperswil 2013 (2017).

Bielski M., Generał brygady dr Jan Kołłątaj-Srzednicki (1883–1944). Żołnierz, lekarz, komendant Centrum Wyszkolenia Sanitarnego, Toruń 2012.

Bieszanow W., Czerwony Blitzkrieg 1939–1940, Warszawa 2015.

Boje polskie 1939–1945. Przewodnik encyklopedyczny, red. K. Komorowski, Warszawa 2009.

Cygan W. K., Oficerowie Legionów Polskich 1914–1917. Słownik biograficzny, t. III (L–O), Warszawa 2006.

Dębski S., Między Berlinem a Moskwą. Stosunki niemiecko-sowieckie 1939–1941, Warszawa 2007.

Dymarski M., Polskie obozy odosobnienia we Francji i Wielkiej Brytanii w latach 1939–1942, „Dzieje Najnowsze” 1997, R. XXIX, z. 3, s. 113–127.

Forczyk R., Fall Weiss. Najazd na Polskę w 1939, Poznań 2019.

Gnat-Wieteska Z., Generał brygady Kazimierz Orlik-Łukowski, Pruszków 2018.

Grzelak C., Kresy w czerwieni 1939, Warszawa 2008.

Grzelak C., Stańczyk H., Kampania polska 1939 r., Warszawa 2005.

Grzywacz A., Kwiecień M., Sikorszczycy kontra sanatorzy 1939–1940. Z dziejów konfliktów politycznych uchodźstwa polskiego, „Kultura” 1999, nr 127, s. 63–127.

H. P., Śp. Generał Kustroń dowódca 21. Dywizji Piechoty Górskiej, „Bellona” 1941, nr 9, s. 20–25.

Jaskulski W., Generał brygady Józef Konstanty Olszyna-Wilczyński (1890–1939), Włocławek 2013.

Jurga T., Obrona Polski 1939, Warszawa 1990.

Kania L., Dylematy wojskowej Temidy. Problemy orzecznicze sądów wojennych Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w latach II wojny światowej, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2014, nr 2, s. 5–36.

Kisielewicz D., Niewola w cieniu Alp. Oflag VII A Murnau, Opole 2015.

Kisielewicz D., Oficerowie polscy w niewoli niemieckiej w czasie II wojny światowej, Opole 1998.

Królikowski B., Generał Mikołaj Boltuć, Warszawa 2009.

Kuropieska J., Osamotnieni, lecz nie ugięci…, [w:] A. Zawilski, Bitwy polskiego września, Kraków 2009.

Materski W., Na widecie. II Rzeczpospolita wobec Sowietów 1918–1943, Warszawa 2005.

Mierzwiński Z., Generałowie II Rzeczypospolitej, t. I–IV, Warszawa 2012–2014.

Mierzwiński Z., Wrzesień w oczach generałów, „Niepodległość i Pamięć” 2009, t. XVI, nr 2(30), s. 249–262.

Mirowicz R., Edward Rydz-Śmigły. Działalność wojskowa i polityczna, Warszawa 1988.

Moczulski L., Wojna Polska 1939, Warszawa 2009.

Münnich T., Cerizay i Rothesay, „Zeszyty Historyczne” 1986, nr 78, s. 226–229.

Nowak S., Niechciani generałowie. Sosabowski, Maczek, Bor-Komorowski i inni. Powojenne losy polskich oficerów, Warszawa 2018.

Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. I (Kampania wrześniowa 1939), cz. 1 xxxxxx(Polityczne i wojskowe położenie Polski przed wojną), Londyn 1951; cz. 4 (Przebieg działań od 15–18 września), Londyn 1986.

Sioma M., Obcy wśród swoich: losy gen. dyw. Sławoja Felicjana Składkowskiego w latach 1939–1941, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F – Historia” 2005, t. LX, s. 193–207.

Stawecki P., Generałowie polscy w wojnie obronnej 1939 roku i ich dalsze losy wojenne, cz. 1, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2014, t. XV, nr 2, s. 51–76; cz. 2, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2014, t. XV, nr 3, s. 92–113.

Stawecki P., Generałowie polscy. Zarys portretu zbiorowego 1776–1945, Warszawa 2010.

Szawłowski R., Wojna polsko-sowiecka 1939, t. I, Warszawa 1997.

Wieczorkiewicz P., Ostatnie lata Polski niepodległej. Kampania 1939 roku, Łomianki 2014.

Wilczur-Garztecki J., Armia Krajowa i nie tylko. Za i przeciw. Opowieści oficera kontrwywiadu, Wrocław 2006.

Wojtaszak A., Generalicja Wojska Polskiego w latach 1935–1939. (Analiza grupy funkcjonalno-dyspozycyjnej), Szczecin 2018.

Zawilski A., Bitwy polskiego września, Kraków 2009.

Zuziak J., Obozy izolacyjne w Rothesay i Tignabruaich. Z historii Polskich Sił Zbrojnych w Wielkiej Brytanii, „Mars” 1995, nr 3, s. 75–90.