Przygotowanie kolei polskich do mobilizacji i wojny w 1939 roku. Rola gen. bryg. Aleksandra Szychowskiego
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.111.12Słowa kluczowe:
Szefostwo Komunikacji Wojskowych Naczelnego Wodza, plany wojenne, generał Aleksander Szychowski, wojna obronna Polski 1939 r., II wojna światowa, kolejAbstrakt
Wśród wielu problemów związanych z funkcjonowania państwa, przed którymi stanęła powstała po I wojnie światowej Rzeczpospolita Polska, jednym z ważniejszych była konieczność odbudowy i rozwoju transportu, którego ważnym elementem było kolejnictwo. Odziedziczona po zaborcach infrastruktura kolejowa oraz jej poziom rozwoju w znaczny sposób różniły się od siebie. W odróżnieniu od zaboru pruskiego i austriackiego słabiej rozwinięte było kolejnictwo zaboru rosyjskiego. Zniszczenia wojenne były widoczne, zarówno w sprzęcie kolejowym, jak i liniach kolejowych, mostach, wiaduktach, składnicach czy dworcach kolejowych, co pokazywało ogrom przedsięwzięć, przed którymi stało odradzające się państwo. Rozwój połączeń kolejowych był ważny nie tylko dla gospodarki, ale ze względu na geopolityczne położenie Polski, jej bezpieczeństwo i obronność. Od początku planowania wojskowego w Sztabie Generalnym (Głównym), Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych czy Ministerstwie Spraw Wojskowych zakładano konieczność stworzenia możliwości szybkiego przemieszczania się transportów wojskowych w potrzebne rejony kraju. W okresie poprzedzającym wybuch II wojny światowej powstawały plany wojenne, dotyczące również komunikacji wojskowych (mobilizacja alarmowa i powszechna, transporty wojenne), uwzględniające konflikt z Niemcami lub ZSRS. W pracach nad tymi planami brała udział grupa Szefostwa Komunikacji Wojskowych Naczelnego Wodza, kierowana przez ministra komunikacji Juliusza Urlicha. W gronie tym ważną rolę odegrał szef Eszelonu I, gen. bryg. Aleksander Szychowski. Przedmiotem analiz w prezentowanym artykule jest jego ocena prac nad przygotowaniem planów transportowych (w ramach planu wojennego „Z”) oraz skuteczności ich wykonania.
Pobrania
Bibliografia
Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie [CAW WBH], „Dziennik Personalny MSWojsk.” z 1920, nr 30; 1922, nr 13; 1924, nr 44, 1926, nr 12 i 18; 1927, nr 130; 1928, nr 12; 1929, nr 3, 15, 20 i 51; 1930, nr 9 i 15; 1934, nr 9; 1937, nr 18
Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie [CAW WBH], „Dziennik Rozkazów MSWojsk.” z 13 II 1919, nr 16, poz. 550; 18 II 1919, nr 18, poz. 586; 26 VI 1919, nr 70; nr 14 z 1923, poz. 41 („Dodatek Tajny” nr 10)
Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie [CAW WBH], Dziennik Ustaw z 27 X 1940
Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie [CAW WBH], Kolekcja generałów i wyższych osobistości. Akta personalne gen. Aleksandra Szychowskiego, sygn. I.480.596
Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie [CAW WBH], Rocznik Oficerski [Warszawa] 1923, 1924, 1928, 1932
Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie [CAW WBH], „Tajny Dziennik Personalny MSWojsk.” z 19 III 1939, nr 2
Instytut Józefa Piłsudskiego w USA, Nowy Jork, Archiwum Józefa Piłsudskiego. Referat Personalny GISZ, sygn. 701/1/120, opinie pułkowników saperów (1928), http://archiwa.pilsudski.org/teczka.php?nonav=&nrar=701&nrzesp=1&sygn=120 (dostęp: 2 XII 2018)
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie [IPMS], Relacje z Kampanii 1939 roku. Szef Komunikacji NW – relacja gen. bryg. Aleksandra Szychowskiego, sygn. B. I.10a, https://www.pism.co.uk/dokumenty_bl.htm (dostęp: 22 XI 2018)
Bujniewicz I., Kolejnictwo w przygotowaniach obronnych Polski w latach 1935–1939, [w:] Kolejnictwo w polskich przygotowaniach obronnych i kampanii wrześniowej, red. A. Wesołowski, N. Bujniewicz, t. I, cz. 1 (Opracowania i dokumenty), Warszawa 2011, s. 19–139.
Hulewicz B., Wielkie wczoraj w małym kręgu, Warszawa 1973.
Kwiatkowski E., Dziennik lipiec 1939 – sierpień 1940, oprac. M. M. Drozdowski, Rzeszów 2003.
Mjr dypl. Józef Klepaczko, oficer transportowy Szefostwa Komunikacji Wojskowych Sztabu Głównego. Protokół przesłuchania, Londyn, 30 listopada 1943 r., [w:] Kolejnictwo w polskich przygotowaniach obronnych i kampanii wrześniowej, red. A. Wesołowski, N. Bujniewicz, t. I, cz. 2 (Relacje), Warszawa 2011, s. 251–255.
Mjr dypl. Leon Nowosilski, kierownik Samodzielnego Referatu Planów Komunikacji Wojskowych, szef Wydziału Operacyjno-Transportowego Szefostwa Komunikacji Wojskowych Sztabu Naczelnego Wodza. Spostrzeżenia dotyczące przygotowań i działań wojennych w zakresie komunikacji. Sables d’Or, 23 marca 1940 r., [w:] Kolejnictwo w polskich przygotowaniach obronnych i kampanii wrześniowej, red. A. Wesołowski, N. Bujniewicz, t. I, cz. 2 (Relacje), Warszawa 2011, s. 115–175.
Narbut-Łuczyński A. J., U kresu wędrówki. Wspomnienia, Londyn 1966.
Przygotowania komunikacji wojskowej do wojny w 1939 roku. Relacja gen. bryg. Aleksandra Szychowskiego, oprac. W. Rawski, Z. Wojciechowski, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2005, R. VI, nr 4, s. 167–189.
Rybka R., Stepan K., Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939, Kraków 2003.
Rybka R., Stepan K., Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939, Kraków 2006.
Stachiewicz W., Pisma, t. I (Przygotowania wojenne w Polsce w 1935–1939), „Zeszyty Historyczne” 1977, nr 40, s. 10–239.
Stachiewicz W., Wolności dochować żołnierskiej. Przygotowania wojenne w Polsce 1935–1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu naczelnego Wodza, Warszawa 1998.
Szychowski A., Charakterystyka planu transportowego. Wypadek „Z” i jego przygotowanie, [w:] Kolejnictwo w polskich przygotowaniach obronnych i kampanii wrześniowej, red. A. Wesołowski, N. Bujniewicz, t. I, cz. 2 (Relacje), Warszawa 2011, s. 10–100.
Barszczewski Z., Sylwetki saperów, Warszawa 2001.
Czarnecka R., Organizacja oraz zadania Oddziału IV i Wojskowej Służby Komunikacyjnej Sztabu Głównego (Generalnego) WP w latach 1921–1939, „Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej” 2001, nr 24, s. 8–25.
Czy wiesz, kto to jest?, red. S. Łoza, Warszawa 1983.
Dobrzycki B., Koleje byłego zaboru pruskiego i ich rozwój, „Inżynier Kolejnictwa” 1928, nr 11, s. 354.
Dubicki T., Żołnierze polscy internowani w Rumunii w latach 1939–1941, Warszawa 1990.
Eberhardt J., Koleje na ziemiach polskich w czasie wojny światowej, „Inżynier Kolejowy” 1928, nr 11, s. 336–339.
Jaskuła A., Radomski J. A., Aleksander Szychowski, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XLIX, Warszawa–Kraków 2014, s. 524–526.
Kisielewicz D., Oficerowie polscy w niewoli niemieckiej w czasie II wojny światowej, Opole 1998.
Koreś D., Wpływ Oddziału III Operacyjnego Sztabu Głównego Wojska Polskiego na rozwój komunikacji drogowej w Polsce w latach 1935–1939. Przyczynek do zagadnienia, „UR Journal of Humanities and Social Sciences” 2018, nr 4(9), s. 5–34. DOI: https://doi.org/10.15584/johass.2018.4.1
Kośmider T., Planowanie wojenne w Polsce w latach 1921–1926, Toruń 2001.
Kozłowski E., Wojsko polskie 1936–1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Warszawa 1964.
Krüger A. W., Rys historyczny przejęcia austriackich kolei państwowych w obrębie Dyrekcji kolei państwowych w Krakowie przez władze polskie, „Inżynier Kolejnictwa” 1928, nr 11, s. 339–345.
Kryska-Karski T., Żurakowski S., Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991.
Krzyżanowski A., Koleje polskie przed wojną, „Przegląd Komunikacyjny” 1945, nr 3–4, s. 108–111.
Mały rocznik statystyczny 1939, Warszawa 1939.
Miszke A., Przyszłość i rozwój kolei polskich na tle ogólnego stanu nowoczesnych środków komunikacyjnych, „Inżynier Kolejnictwa” 1939, nr 6, s. 15–27.
Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. I (Kampania wrześniowa 1939), cz. 1 (Polityczne i wojskowe położenie Polski przed wojną), Londyn 1951.
Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 1920/22, Warszawa 1923.
Sękowski P., Akcja „wycofania”. Ewakuacja wybranych grup Polaków z polsko-niemieckiego obszaru przygranicznego w 1939 roku, „Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka” 2017, nr 1, s. 207–228.
Stawecki P., Generałowie polscy w wojnie obronnej 1939 roku i dalsze losy wojenne, cz. 2, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2015, nr 66, s. 93–94.
Stawecki P., Oficerowie dyplomowani Wojska Polskiego Drugiej Rzeczypospolitej, Wrocław–Warszawa 1997.
Stawecki P., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa 1994.
Sztolcman S., Koleje odziedziczone przez Polskę w b. zaborze rosyjskim, „Inżynier Kolejowy” 1928, nr 11, s. 373–376.
Szychowski A., Koleje Rosji Sowieckiej, „Bellona” 1923, R. VI, t. IX, s. 49–74.
Szychowski A., Koleje wojskowe w służbie wojennej (1918 r.–1920 r.), „Bellona” 1922, R. V, t. VII, z. 2, s. 151–166.
Szychowski A., Pociągi pancerne. „Bellona” 1923, R. VI, t. IX, s. 162–179.
Szychowski A., Wojska kolejowe i ich zadania w ubiegłej wojnie polsko-bolszewickiej (1918–1920 r.), „Bellona” 1922, R. V, t. VII, z. 1, s. 162–171.
Szychowski A., Ehrlich J., Studium organizacji kolejnictwa wojskowego w wojnach: światowej (1914–1918) i polsko-rosyjskiej (1918–1920), „Bellona” 1931, R. XIII, z. 2, s. 375–394.
Wojtaszak A., Generalicja Wojska Polskiego w latach 1935–1939. (Analiza grupy funkcjonalno-dyspozycyjnej), Szczecin 2018, s. 306–307.
Wojtaszak A., Generałowie Aleksander Litwinowicz i Aleksander Szychowski oraz ich związki ze Szczecinem, [w:] „Pomorze Militarne III”: Generałowie i wybrani dowódcy Wojska Polskiego związani z Pomorzem Zachodnim red. K. Kozłowski, A. Wojtaszak, Szczecin 2009, s. 11–27.
https://polona.pl/item/mapa-polskich-kolei-panstwowych-iprywatnych-oraz-liniisamochodowych-p-k-p,Njk1MDY5Njg/0/#info (dostęp: 20 V 2021).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
