Wyjaśnianie naukowe i rozumienie a epistemologiczne problemy badań nad turystyką (rozważania na kanwie teorii Kurta Lewina i Johna Tribe’a)
DOI:
https://doi.org/10.18778/0867-5856.29.2.13Słowa kluczowe:
turystyka, badania nad turystyką, teoria, typologia, wyjaśnianie, rozumienie, predykcja, epistemologiaAbstrakt
W artykule scharakteryzowano istotę oraz różne modele wyjaśniania naukowego i eksplanacyjne walory rozumienia, wskazując na ich użyteczność oraz ograniczenia w poznawaniu praw i mechanizmów rządzących turystyką. Szczególną uwagę zwrócono na epistemologiczny wymiar dorobku wyłaniającego się z dotychczasowych badań i studiów nad turystyką, starając się ukazać nowe kierunki badań w tym zakresie. W pracy odwołano się do dwóch modeli rozważań o epistemologicznych aspektach badań nad turystyką, w których centralne miejsce zajmuje kategoria prawdy o turystyce, a które przedstawione zostały w dwóch artykułach J. Tribe’a.
Pobrania
Bibliografia
Ablewicz, K. (1998). Hermeneutyka i fenomenologia w badaniach pedagogicznych. W: S. Palka (red.), Orientacje w metodologii badań pedagogicznych (s. 25–41). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Ablewicz, K. (2003). Teoretyczne i metodologiczne podstawy pedagogiki antropologicznej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Aitchison, C. (1996). Patriarchal paradigms and the politics of pedagogy: A framework for a feminist analysis of leisure and tourism studies. World Leisure and Recreation, 38 (4), 38–40.
Alejziak, W. (2005). Present status and perspectives of tourism research development. W: W. Alejziak, R. Winiarski (red.), Tourism in scientific research (s. 257–279). Kraków–Rzeszów: AWF Kraków, WSIZ Rzeszów.
Alejziak, W. (2008a). Metodologia badań w turystyce. W: R. Winiarski (red.), Turystyka w naukach humanistycznych (s. 140–164). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Alejziak, W. (2008b). Podstawowe paradygmaty i podejścia badawcze w studiach nad turystyką. W: G. Gołembski (red.), Nowe trendy rozwoju turystyki (s. 13–25). Sulechów: Wydawnictwo PWSZ.
Alejziak, W. (2013). Typologizacja i modelowanie jako instrumenty naukowego wyjaśniania zjawisk i procesów turystycznych. W: L. Butowski (red.), Badania naukowe w turystyce – stan i perspektywy (s. 9–38). Warszawa: Instytut Turystyki, Szkoła Główna Turystyki i Rekreacji.
Alejziak, W. (2016). Atrybucje i wyjaśnianie przyczynowe w badaniach nad turystyką (na przykładzie analizy inhibitorów aktywności turystycznej Europejczyków w latach 1997–2014). W: Człowiek w turystyce. Role, potrzeby, zachowania (s. 67–90). Warsztaty z geografii turyzmu. Tom 7. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Alejziak, W. (2018). Metodologia nauk prawnych a metodologia badań nad turystyką – w poszukiwaniu podobieństw oraz różnic w paradygmatach i podejściach badawczych. W: P. Cybula (red.), Prawne aspekty podróży i turystyki – historia i współczesność (s. 51–95). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Alejziak, W., Liszewski, S. (2016). Rola czasopism naukowych w transferze wiedzy w turystyce. Folia Turistica, 41, 81–135. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0010.4005
Apanowicz, J. (2000). Metodologiczne elementy procesu poznania naukowego w teorii organizacji i zarządzania. Gdynia: WSAiB.
Ballantyne, R., Packer, J., Axelsen, M. (2009). Trends in tourism research. Annals of Tourism Research, 36 (1), 149–152. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2008.07.001
Benckendorff, P., Zehrer, A. (2013). A network analysis of tourism research. Annals of Tourism Research, 43, 121–149. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2013.04.005
Bogucka, I. (1991). Wyjaśnianie a wyjaśnianie funkcjonalne. Folia Philosophica, 8, 95–114.
Botterill, D. (2001). The epistemology of a set of tourism studies. Leisure Studies, 20 (3), 199–214. DOI: https://doi.org/10.1080/02614360127084
Brzeziński, J. (2005). Metodologia badań psychologicznych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bunge, M. (1968). O przyczynowości. Miejsce zasady przyczynowej we współczesnej nauce. Przekład: S. Amsterdamski. Warszawa: PWN.
Butler, R.W. (2015). The evolution of tourism and tourism research. Tourism Recreation Research, 40 (1), 16–27. DOI: https://doi.org/10.1080/02508281.2015.1007632
Butowski, L. (2011). Turystyka jako dyscyplina nauki (artykuł dyskusyjny). Turyzm/Tourism, 21 (1–2), 17–24.
Butowski, L. (2016). Tourism as a discipline in light of the non-classical sociology of science. Journal of Tourism and Cultural Change, 16 (4), 436–454.
Butowski, L. (red.) (2014a). Searching for the scientific identity of tourism research. Warszawa: Warsaw School of Tourism and Hospitality Management.
Chambers, D., Buzinde, C. (2015). Tourism and decolonisation: Locating research and self. Annals of Tourism Research, 51, 1–16. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2014.12.002
Charmaz, K. (2011). Grounded theory methods in social justice research. W: N.K. Denzin, Y.S. Lincoln (red.), Handbook of qualitative research (s. 359–380). Los Angeles: Sage.
Chojnicki, Z. (2002). Wyjaśnianie w geografii społeczno-ekonomicznej w ujęciu relacjonistycznym. W: H. Rogacki (red.), Możliwości i ograniczenia zastosowań metod badawczych w geografii społeczno-ekonomicznej i gospodarce przestrzennej (s. 11–23). Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.
Cisek, S. (2008). Nauka 2.0: nowe narzędzia komunikacji naukowej. Pobrano z: http://eprints.rclis.org/11212/
Coles, T., Hall, M., Duval, D. (2005). Mobilizing tourism: A post-disciplinary critique. Tourism Recreation Research, 30 (2), 31–42. DOI: https://doi.org/10.1080/02508281.2005.11081471
Czarnowska, M. (1991). Myśl i pojęcie – ku rozumieniu tekstu filozoficznego. Białystok: Zakład Teorii Poznania, Filia Uniwersytetu Warszawskiego.
Dann, G. (2011). Anglophone hegemony in tourism studies today. Enlightening Tourism. A Pathmaking Journal, 1 (1), 1–30.
Dann, G., Nash, D., Pearce, P. (1988). Methodology in tourism research. Annals of Tourism Research, 15 (1), 1–28. DOI: https://doi.org/10.1016/0160-7383(88)90068-0
Davis, J.B. (2001). Commentary: Tourism research and social theory – expending the focus. Tourism Geographies, 3 (2), 125–134. DOI: https://doi.org/10.1080/14616680010030248
Filozofia a nauka. Zarys encyklopedyczny (1987). Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź: Polska Akademia Nauk, Ossolineum.
Fraasen, B. van (1980). The scientific image. Oxford: Oxford University Press.
Frankfort-Nachmias, Ch., Nachmias, D. (2001). Metody badawcze w naukach społecznych. Przekład: E. Hornowska. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Franklin, A., Crang, M. (2001). The trouble with tourism and travel theory? Tourist Studies, 1 (1), 5–22. DOI: https://doi.org/10.1177/146879760100100101
Gadamer, H.G. (1993). Koło jako struktura rozumienia. W: Wokół rozumienia. Studia i szkice z hermeneutyki. Wybór G. Sowiński. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej.
Gretzel, U. (2011). Intelligent systems in tourism. A social science perspective. Annals of Tourism Research, 38 (3), 757–779. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2011.04.014
Grobler, A. (2006). Metodologia nauk. Kraków: Wydawnictwo AUREUS i Wydawnictwo Znak.
Hall, C.M. (2015). Tourism and biological exchange and invasions: A missing dimension in sustainable tourism? Tourism Recreation Research, 40 (1), 81–94. DOI: https://doi.org/10.1080/02508281.2015.1005943
Hall, C.M., Williams, A.M., Lew, A.A. (2004). Tourism: Conceptualizations, institutions, and issues. W: A.A. Lew, C.M. Hall, A.M. Williams (red.), A companion to tourism (s. 3–21). Oxford: Blackwell Publishing.
Heller, M. (1992). Filozofia nauki. Wprowadzenie. Kraków: WAM.
Hempel, C.G. (1965). Aspects of scientific explanation. W: C.G. Hempel, Aspects of scientific explanation and other essays in the philosophy of science (s. 367–403). New York: Free Press.
Hempel, C.G. (2001). Filozofia nauk przyrodniczych. Przekład B. Stanosz. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Hempel, C.G., Oppenheim, P. (1948). Studies in the logic of explanation. Philosophy of Science, 15, 135–175. DOI: https://doi.org/10.1086/286983
Ingarden, R. (1988). O badaniach Edyty Stein. W: E. Stein, O zagadnieniu wczucia (s. 155–180). Kraków: Wydawnictwo Znak.
Jafari, J. (2001). Scientification of tourism. W: V. Smith, M. Brent (red.), Hosts and guests revisited: tourism issues of the 21st century (s. 28–41). New York: Cognizant Communication Corporation.
Jafari, J., Brent Ritchie, J. (1981). Toward a framework for tourism education: Problems and prospects. Annals of Tourism Research, 991, 13–34.
Jennings, G., Junek, O. (2007). Grounded theory: Innovative methodology or a critical turning from hegemonic methodological praxis in tourism studies. W: I. Ateljevic, A. Pritchard, N. Morgan (red.), The critical turn in tourism studies, innovative research methodologies (s. 197–210). Oxford: Elsevier.
Kaczmarek, J. (2018). Autentyczność epistemologiczna jako nakaz moralny wyjaśniania rzeczywistości turystycznych. Folia Turistica, 49, 119–220.
Kowalczyk, A. (2014). Fenomenologia przestrzeni turystycznej. Turyzm, 24 (1), 9–15.
Kuipers, T.A.F. Wiśniewski, A. (1994). An erotetic approach to explanation by specification. Erkenntnis, 40, 377–402. DOI: https://doi.org/10.1007/BF01128905
Landgrebe, L. (1993). Rozumienie w naukach o duchu. W: Wokół rozumienia. Studia i szkice z hermeneutyki (s. 195–207). Wybór G. Sowiński. Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT.
Leiper, N. (1979). The framework of tourism: Towards a definition of tourism, tourist, and the tourist industry. Annals of Tourism Research, 6 (4), 390–407. DOI: https://doi.org/10.1016/0160-7383(79)90003-3
Lewin, K. (1943). Defining the „field at a given time”. Psychological Review, 50, 292–310. DOI: https://doi.org/10.1037/h0062738
Liburd, J.J. (2012). Tourism research 2.0. Annals of Tourism Research, 39 (2), 883–907. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2011.10.006
Lubański, M. (1972). Objasnenie – funkcija nauki, E.P. Nikitin, Moskwa 1970: [recenzja]. Studia Philosophiae Christianae, 8 (1), 237–243.
Machnikowski, R.M. (2011). Spór o relatywizm konstruktywistycznej socjologii wiedzy naukowej. W: P. Bytniewski, M. Chałubiński (red.), Teoretyczne podstawy socjologii wiedzy (s. 61–77). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Maciejewska, Ł., Moskwa, K., Urbańczyk, B. (2007). Czasopisma naukowe Open Access – model otwartego dostępu do wiedzy. W: IV Ogólnopolska Konferencja EBIB Internet w bibliotekach Open Access. Toruń, 7-8 grudnia 2007 roku – (EBIB Materiały konferencyjne nr 18). Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, Redakcja „Elektronicznej Biblioteki”.
Maik, W. (2002). Strategia współpracy nauki i praktyki w zakresie planowania rozwoju turystyki. W: Partnerstwo nauki i praktyki w turystyce. Fakty, intencje, potrzeby rozwoju (s. 41–48). Bydgoszcz: Wyższa Pomorska Szkoła Turystyki i Hotelarstwa.
Matteucci, X., Gnoth, J. (2017). Elaborating on grounded theory in tourism research. Annals of Tourism Research, 65, 49–59. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2017.05.003
Morton A. (2002). Przewodnik po teorii poznania. Przekład: T. Baszniak. Warszawa: Wydawnictwo Spacja.
Motycka, A. (1984). Relatywistyczna wizja nauki. Wprowadzenie: filozoficzny spór o naukę. Wrocław: Ossolineum.
Nagel, E. (1985). Struktura nauki. Zagadnienia logiki wyjaśnień naukowych. Warszawa: PWN.
Nekrases, E. (1992). Wiedza prawdopodobna. Warszawa: PWN.
Nikitin, E. (1975). Wyjaśnianie jako funkcja nauki. Warszawa: PWN.
Oviedo-García, M.A. (2016). Tourism research quality: Reviewing and assessing interdisciplinarity. Tourism Management, 52, 586–592. DOI: https://doi.org/10.1016/j.tourman.2015.08.011
Pawłowski, T. (1986). Tworzenie pojęć w naukach humanistycznych. Warszawa: PWN.
Pearce, D.G., Butler, R.W. (1993). Tourism research: Critiques and challenges. London: Routledge.
Ritchie, B., Burns, P., Palmer, C., (2005). Tourism research methods: Integrating theory with practice. Wallingford: CABI Publishing.
Rojek, C., Urry, J. (1997). Transformations of travel and theory. W: C. Rojek, J. Urry (red.), Touring cultures: transformations of travel and theory (s. 1–19). London: Routledge.
Stivers, E., Wheelan, S. (1986). The Lewin legacy: Field theory in current practice. Berlin–Heidelberg–Nowy Jork–Londyn–Paryż–Tokio: Springer-Verlag.
Strawiński, W. (2011). Funkcja i cele nauki – zarys problematyki metodologicznej. Zagadnienia Naukoznawstwa, 3 (189), 323–335.
Stumpf, T.S., Sandstrom, J., Swanger, N. (2016). Bridging the gap: Grounded theory method, theory, development and sustainable tourism research. Journal of Sustainable Tourism, 24 (12), 1691–1708. DOI: https://doi.org/10.1080/09669582.2016.1149183
Szulakiewicz, M. (2004). Filozofia jako hermeneutyka. Toruń: Wydawnictwo UMK.
Theuns, L. (1986). Priorytety w badaniach turystycznych. Przegląd opinii ekspertów, ze szczególnym uwzględnieniem krajów rozwijających się. Problemy Turystyki, 1, 48–66.
Tribe, J. (1997). The indiscipline of tourism. Annals of Tourism Research, 24 (3), 638–657. DOI: https://doi.org/10.1016/S0160-7383(97)00020-0
Tribe, J. (2006). The truth about tourism. Annals of Tourism Research, 33 (2), 360–381. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2005.11.001
Tribe, J. (2010). Tribes, territories and networks in the tourism academy. Annals of Tourism Research, 37 (1), 7–33. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2009.05.001
Tribe, J., Dann, G., Jamal, T. (2015). Paradigms in tourism research: A trialogue. Tourism Recreation Research, 40 (1), 28–47. DOI: https://doi.org/10.1080/02508281.2015.1008856
Tribe, J., Liburd, J.J. (2016). The tourism knowledge system. Annals of Tourism Research, 57, 44–61. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2015.11.011
Waszczyk, M. (1996). Wyjaśnianie i przewidywanie w bioelektronice. Roczniki Filozoficzne, XLIV (3), 145–176.
Waszczyk, M., Szczerbicki, E. (2003). Metodologiczne aspekty opisowego modelowania w naukach ekonomicznych. Zeszyty Naukowe Politechniki Gdańskiej – Filozofia, 7, 3–22.
Winiarski, R. (red.) (2003). Nauki o turystyce. Cz. I. Wyd. 2, poprawione i uzupełnione. Kraków: AWF Kraków.
Winiarski, R. (red.) (2004). Nauki o turystyce. Cz. II. Kraków: AWF Kraków.
Woleński, J. (1979). Wyjaśnianie a przewidywanie. Prace Naukoznawcze i Prognostyczne, 3 (24), 5–19.
Xiao, H., Smith, S. (2004). Source knowledge for tourism research. Annals of Tourism Research, 32 (1), 272–275. DOI: https://doi.org/10.1016/j.annals.2004.06.004
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
