Wkład geografii niepełnosprawności w rozwój „turystyki dostępnej”
DOI:
https://doi.org/10.18778/0867-5856.25.1.03Keywords:
geografia niepełnosprawności, turystyka dostępna, geograficzny model niepełnosprawnościAbstract
Celem artykułu jest przedstawienie w zarysie ewolucji badań geografii niepełnosprawności (od lat 30. XX w.), z uwzględnieniem zarówno tematyki istotnej dla tworzenia podstaw teoretycznych, jak i działań praktycznych w zakresie „turystyki dostępnej”. Opracowanie ma charakter przeglądowy. W oparciu o analizę literatury w pierwszej części przedstawiono definicję „turystyki dostępnej” oraz rozwój geografii niepełnosprawności, którego efektem jest m.in. geograficzny model niepełnosprawności.
W części drugiej syntetycznie ukazano wkład wyników badań geograficznych w rozwój podstaw teoretycznych koncepcji „turystyki dostępnej” oraz ich implikacje w działaniach praktycznych. We wnioskach końcowych zwrócono m.in. uwagę na potrzebę określenia poziomu szczegółowości zasad uniwersalnego projektowania obiektów, przestrzeni, usług, które mają spełniać kryteria dostępności dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
Downloads
References
AITCHISON C., 2009, Exclusive discourses: leisure studies and disability, „Leisure Studies”, 28, 4, s. 375–389. DOI: https://doi.org/10.1080/02614360903125096
Americans with Disabilities Act, 1990, http://finduslaw.com/americans-disabilities-act-1990-ada-42-us-code-chapter-126990.
ANDREWS S.K., 1988, Applications of a cartographic communication model to tactual map design, „The American Cartographer” 15(2), s. 183–195. DOI: https://doi.org/10.1559/152304088783887008
BAIN S.M., 1971, The Geographical Distribution of Psychiatric Disorders in The North East Region of Scotland, „Geographia Medica: International Journal of Medical Geography”, 2, s. 84–108.
BUHALIS D., DARCY S. (eds.), 2011, Accessible tourism. Concepts and Issues. Aspects of tourism, Channel View Publications, Bristol. DOI: https://doi.org/10.21832/9781845411626
BUHALIS D., DARCY S., AMBROSE I. (eds.), 2012, Best practice in accessible tourism. Inclusion, Disability, Ageing Population and Tourism, Channel View Publications, Bristol. DOI: https://doi.org/10.21832/9781845412548
BUTLER R., 1994, Geography and Vision-Impaired and Blind Populations, „Transactions of The Institute of British Geographers,” 19(3), s. 366–369. DOI: https://doi.org/10.2307/622329
BUTLER R., BOWLBY S., 1997, Bodies and spaces: an exploration of disabled people’s experiences on public space, „Environment and Planning D: Society and Space”, 15, s. 411–433. DOI: https://doi.org/10.1068/d150411
BUTLER R., PARR H., 1999, Mind and Body Spaces: Geographies of illness, impairment and disability, Routledge, London.
CHOUINARD V., 1994, Reinventing radical geography: is all that’s left right?, „Environment and Planning D: Society and Space”, 12, s. 2–6. DOI: https://doi.org/10.1068/d120002
CHOUINARD V., 1997, Making space for disabling differences: challenging ableist geographies, „Environment and Planning D: Society and Space”, 15, s. 379–387. DOI: https://doi.org/10.1068/d150379
CHOUINARD V., HALL E., WILTON R., 2010, Towards Enabling Geographies: “Disabled” Bodies and Minds in Society and Space, Ashgate Publishing Ltd. Surrey.
CHURCH R.L., MARSTONJ.R., 2003, Measuring Accessibility for People with a Disability, „Geographical Analysis”, 35, 1, s. 83– 96. DOI: https://doi.org/10.1353/geo.2002.0029
DARCY S., PEGG S., 2011, Towards Strategic Intent: Perceptions of disability service provision amongst hotel accommodation managers, „International Journal of Hospitality Management”, 30, s. 468–476. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2010.09.009
DEAN K.G., JAMES H.D., 1981, Social Factors And Admission To Psychiatric Hospital: Schizophrenia In Plymouth, „Transactions of the Institute of British Geographers. New Series” 6, s. 39–52. DOI: https://doi.org/10.2307/621971
DEAR M., 1977a, Locational factors in the demand for mental health care, „Economic Geography”, 53(3), s. 223–240. DOI: https://doi.org/10.2307/143189
DEAR M., 1977b, Psychiatric patients and the inner city, „Annals of The Association of American Geographers”, 67, s. 588–594. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-8306.1977.tb01164.x
DORN, M.L., 1994, ‘Disability as spatial dissidence: a cultural geography of the stigmatized body,’ unpublished M.S. thesis in Geography, The Pennsylvania State University, University Park, Pennsylvania.
DORN M., 2001, Symposium on disability geography: Commonalities in a world of differences, „Disability Studies Quarterly” 21 (4), s. 2–5.
FARIS, R.E.L., DUNHAM H., W., 1939, Mental Disorders in Urban Areas: An Ecological Study of Schizophrenia and other Psychoses, University Of Chicago Press, Chicago.
FORRESTER B., DAVIS D., 2011, An Economic Model of Disability, Travability Pty. Ltd., „Occasional Paper”, no. 4, http://travability.travel/blogs/economic_model.html 20.03.2015.
FRY C., 1988, Maps For The Physically Disabled, „The Cartographic Journal”, 25, s. 20–28. DOI: https://doi.org/10.1179/caj.1988.25.1.20
FURMANEK M., URBAŃSKA K., 2011, Motivations and directions of travel for tourists with disabilities in the light of Krakow's research, [w:] J. Wyrzykowski, J. Marak (eds.), Tourism Role in the Regional Economy. Social, Health-Related, Economic and Spatial Conditions of Disabled People´s Tourism Development, University of Business in Wroclaw, Wroclaw, s. 369– 380.
GAINES, D., 2004, Geographical perspectives on disability: a sociospatial analysis of the mentally disabled population in Russia, „Middle States Geographer”, 37, s. 80–89.
GANT R., 1992, Transport for The Disabled, „Geography” 77(1), s. 88–91.
GfK Belgien/University of Surrey/NeumannConsult/Pro Asolutions (2014), Economic impact and travel patterns of accessible tourism in Europe. Eine Studie im Auftrag der EU-Kommission, Brüssel.
GILMAN H.F., 1987, Territorial concepts among Tampa's deaf community, „Florida Geographer” 21, s. 20–26.
GLEESON B., 1996, A Geography for Disabled People?, „Transactions of The Institute of British Geographers”, 21, s. 387–396. DOI: https://doi.org/10.2307/622488
GLEESON B., 1997, Community care and disability: the limits to justice, „Progress in Human Geography”, 21(2), s. 199–224. DOI: https://doi.org/10.1191/030913297674200034
GLEESON B., 1999, Geographies of Disability, Routledge, London.
GLEESON B., 2001, Disability and the open city, „Urban Studies” 38(2), s. 251–265. DOI: https://doi.org/10.1080/00420980123531
GOLLEDGE R. G., 1993, Geography and the disabled: a survey with special reference to vision impaired and blind populations, „Transactions of the Institute of British Geographers”, 18, s. 63–85. DOI: https://doi.org/10.2307/623069
GUDGIN G., 1975, The Distribution of Schizophrenics In Nottingham: A Comment, „Transactions of the Institute of British Geographers”, 64, s. 148–149. DOI: https://doi.org/10.2307/621473
HANSEN N., PHILO CH., 2007, The normality of doing things differently: bodies, spaces and disability geography, „Tijdschrift voor Economische en Sociale Geographie”, 98, 4, s. 493–506. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9663.2007.00417.x
HAWKESWORTH M., 2001, Disabling spatialities and the regulation of a visible secret, „Urban Studies” 38 (2), s. 299–318. DOI: https://doi.org/10.1080/00420980124535
ICF, 2002, Towards a Common Language for Functioning, Disability and Health, WHO, Geneva.
IMRIE R., 2012, Accessible Housing: Quality, Disability and Design, Routledge, London.
IMRIE R., HALL P., 2001, Inclusive design, Spon Press, London.
IMRIE R., EDWARDS C., 2007, The Geographies of Disability: Reflections on the Development of a Sub-Discipline, „Geography Compass”, 1/3, s. 623–640. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1749-8198.2007.00032.x
JACOBSON R.D., 1992, Spatial Cognition Through Tactile Mapping, „Swansea Geographer” 29, s. 79–88.
JACOBSON R.D., 1994a, GIS and the Visually Disabled: The Spatial Contribution to Mobility, „Mapping Awareness ” 8(6), s. 37–39.
JACOBSON R.D., 1994b, Navigation for the Visually Impaired: Going Beyond Tactile Cartography, „Swansea Geographer” 31, s. 53– 59.
JACOBSON D., 2013, Geography of disability, http://www.oxford bibliographies.com; 20.03.2015. DOI: https://doi.org/10.1093/obo/9780199874002-0064
JÓZEFOWICZ I., 2006, Bydgoszcz – przyjazne miasto? Dostępność przestrzenna wybranych funkcji dla potrzeb osób niepełnosprawnych, [w:] H. Ochonczenko, M.A. Paszkowicz (red.), Potrzeby osób niepełnosprawnych w warunkach globalnych przemian społeczno- gospodarczych, t. II, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.
JÓZEFOWICZ I., 2007, Sport dla wszystkich... Możliwości rekreacji ruchowej niepełnosprawnych mieszkańców Bydgoszczy, [w:] J. Kistowski (red.), Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, XIII, Wydział Ekonomii Uniwersytetu Rzeszowskiego, Warszawa– Rzeszów, s. 281–291.
JÓZEFOWICZ I., 2010, Codzienna ruchliwość osób niepełnosprawnych w Bydgoszczy, praca doktorska, IGiPZ PAN, Warszawa.
KITCHIN R., 1999, Ethics and morals in geographical studies of disability, [w:] J. Proctor, D. Smith (eds), Geography and Ethics: Journeys through a Moral Terrain, Routledge, s. 223–236.
KITCHIN R., 2000, The researched opinions on research: Disabled people and disability research, „Disability and Society” 15(1), s. 25–48. DOI: https://doi.org/10.1080/09687590025757
KITCHIN R., BLADES M., GOLLEDGE R.G., 1997, Understanding spatial concepts at the geographic scale without the use of vision, „Progress in Human Geography”, 21(2), s. 225–242. DOI: https://doi.org/10.1191/030913297668904166
KITCHIN R., JACOBSON R.D., GOLLEDGE R.G., BLADES M., 1998, Belfast without sight: Exploring geographies of blindness, „Irish Geography”, 31, 34–46. DOI: https://doi.org/10.1080/00750779809478630
KITCHIN R., WILTON R. (eds.), 2000, Geography, Disability and Ethics, „Ethics, Place and Environment”, 3(1), s. 61–102. DOI: https://doi.org/10.1080/136687900110765
LIN G., ZIMMER Z., 2002, A geographical analysis of spatial differentials in mobility and self-care limitations among older Americans, „International Journal of Population Geography”, 8(6), s. 395–408. DOI: https://doi.org/10.1002/ijpg.268
KOŁODZIEJCZAK A., ZAJADACZ A., 2008, Dostępność infrastruktury i informacji turystycznej warunkiem poznawania obiektów krajoznawczych Wielkopolski przez osoby niepełnosprawne, [w:] A. Stasiak (red.), Rola krajoznawstwa i turystyki w życiu osób niepełnosprawnych, Wyd. PTTK „Kraj”, Warszawa, s. 193–202.
LISOWSKI A., 2008, Geografia społeczna, [w:] Historia geografii polskiej, A. Jackowski, S. Liszewski, A. Richling (red.), Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, s. 195–205.
Manual on Accessible Tourism for All – Public-Private Partnerships and Good Practices, 2015, World Tourism Organization (UNWTO) and Fundación ACS.
MARSTON J.R., GOLLEDGE R.G., COSTANZO C.M., 1997, Investigating travel behavior of nondriving blind and vision impaired people: The role of public transit, „The Professional Geographer”, 49(2), s. 235–245. DOI: https://doi.org/10.1111/0033-0124.00073
MCEWAN C., BUTLER R., 2007, Disability and development: Different models, different places, „Geography Compass”, 1, 3, s. 448– 466. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1749-8198.2007.00023.x
NeumannConsult, 2014, Tourismus für Alle in Osnabrück und im Osnabrücker Land. Ein Leitfaden für die Praxis. Herausgegeben von Osnabrück Marketing und Tourismus GmbH/Tourismus verband Osnabrücker Land e.V. Osnabrück.
NeumannConsult/ProjectM/DSFT, 2014, Praktikerleitfaden Barrierefreier Tourismus in NRW. Herausgegeben vom Tourismus NRW e.V. Düsseldorf.
NUTLEY S.D., 1980, Accessibility, Mobility And Transport-Related Welfare: The Case Of Rural Wales, „Geoforum”, 11, s. 335–52. DOI: https://doi.org/10.1016/0016-7185(80)90022-6
OLIVER M., 1996, Understanding Disability: From Theory to Practice, Macmillan, Basingstoke, Houndmills.
PARK D., RADFORD J., VICKERS M., 1998, Disability studies in human geography, „Progress in Human Geography” 22 (3), s. 208–233. DOI: https://doi.org/10.1191/030913298672928786
PARSONS T., 1951, The social system, Routlage & Kegan Paul, London.
PARR H., PHILO CH., BURNS N., 2004, Social geographies of rural mental health: experiencing inclusions and exclusions, „Transactions of the Institute of British Geographers”, 29, 4, s. 401– 419. DOI: https://doi.org/10.1111/j.0020-2754.2004.00138.x
PARYSEK J., 1990, Czy i jak geografia pełni funkcje praktyczne – dwugłos nauki i praktyki, „Przegląd Geograficzny”, 62, 1–2, s. 3– 21.
Parysek J., 2002, Funkcje praktyczne geografii medycznej, [w:] Zróżnicowanie przestrzenne sytuacji zdrowotnej, systemu bezpieczeństwa i usług medycznych w województwie pomorskim, ser. „Regiony Nadmorskie” 5, Katedra Geografii Rozwoju Regionalnego, Uniwersytet Gdański, Gdańsk, s. 7–14.
PFEIFER D. (ed.), 2001, Disability geography: commonalities in a world of differences, „Disability Studies Quarterly”, 21 (4), s. 2–5. DOI: https://doi.org/10.18061/dsq.v21i4.312
Recommendations on Accessible Tourism, 2013, World Tourism Organization (UNWTO).
San Marino Declaration on Accessible Tourism, 2014, UNWTO, Republik of San Mariono, http://media.unwto.org/pressrelease/2014-12-03/san-marino-declaration-calls-universal-accessibility-tourism
SKELTON T., VALENTINE G., 2003, It feels like being Deaf is normal: an exploration into the complexities of defining D/deafness and young D/deaf peoples’ identities, „Canadian Geographer” 47 (4), s. 451–466. DOI: https://doi.org/10.1111/j.0008-3658.2003.00035.x
STASIAK A., ŚLEDZIŃSKA J. (red.) 2008, Rola krajoznawstwa i turystyki w życiu osób niepełnosprawnych, Wyd. PTTK „Kraj”, Warszawa.
The Disability Discrimination Act, DDA, 1995, http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1995/50/contents
TAYLOR Z., JÓZEFOWICZ I., 2012, Geograficzne badania niepełnosprawności ze szczególnym uwzględnieniem codziennej ruchliwości osób niepełnosprawnych w przestrzeni miasta, cz. I, „Przegląd Geograficzny”, 84, 2, s. 261–278. DOI: https://doi.org/10.7163/PrzG.2012.2.5
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, Dz. U. 1997, nr 123, poz. 776 (ze zmianami).
Union of Physically Impaired People Against Segregation, 1976.
World Report on Disability, 2011, WHO, http://www.who.int/disabilities/world_report/2011/report.pdf; 20.02.2015).
WIEDEL J.W., 1966, Tactual maps for the visually handicapped, „Professional Geographer ” 18, s. 132–139. DOI: https://doi.org/10.1111/j.0033-0124.1966.00132.x
WYRZYKOWSKI J., MARAK J. (eds.), 2011. Tourism Role in the Regional Economy. Social, Health-Related, Economic and Spatial Conditions of Disabled People´s Tourism Development, University of Business in Wroclaw, Wrocław.
ZAJADACZ A., 2012a, Turystyka osób niesłyszących – ujęcie geograficzne, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
ZAJADACZ A., 2012b, Badania geograficzne a niepełnosprawność, [w:] B. Włodarczyk, J. Kowalczyk-Anioł, M. Makowska-Iskierka (red.), Turystyka, moda na sukces, „Warsztaty z Geografii Turyzmu”, t. 2, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 181–203. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-713-7.11
ZAJADACZ A., 2014, Sources of tourist information used by Deaf people. Case study: The Polish Deaf Community, „Current Issues in Tourism”, 17, 5, s. 434–454. DOI: https://doi.org/10.1080/13683500.2012.725713
ZAJADACZ A., ŚNIADEK J., 2014, Modele niepełnosprawności jako determinanty przeobrażeń struktury podażowej rynku turystycznego dostępnego dla osób niepełnosprawnych, [w:] Wyzwania społeczno-ekonomiczne współczesnej turystyki, Wyższa Szkoła Turystyki i Ekologii w Suchej Beskidzkiej, s. 208–230.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
