Dzieła Aleksandra Gwagnina we francuskich starodrukach i zbiorach bibliotecznych. Przyczynek do badań nad recepcją jego twórczości we Francji (XVI–XVIII wieku)
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.70.09Słowa kluczowe:
Aleksander Gwagnin, polskie kroniki, francuska literatura polityczna, recepcja polskich kronik, polsko-francuskie relacje dyplomatyczne, Rzeczpospolita Obojga Narodów, Królestwo FrancjiAbstrakt
Od elekcji Henryka Walezego w 1573 roku do trzeciego rozbioru w 1795 roku Rzeczpospolita budziła zainteresowanie francuskich pisarzy. Czerpali oni wiedzę o polsko-litewskim państwie między innymi z kronik odkrywanych przy okazji polsko-francuskich kontaktów dyplomatycznych. Ślady znajomości polskich dziejopisarzy w królestwie Walezjuszów i Burbonów można odnaleźć w komentarzach i odniesieniach bibliograficznych umieszczonych we francuskich starodrukach. Ich przedstawienie stanowi główny cel niniejszego artykułu.
Wśród źródeł cytowanych przez francuskich pisarzy znaczące miejsce zajmowały dzieła Aleksandra Gwagnina. Obok prac Marcina Kromera, Jana Długosza i Macieja Miechowity, uznawano je za podstawowe źródło wiedzy o Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Informacje podawane przez Gwagnina mogły być wykorzystywane w argumentacji polityczno-ustrojowej, czego przykładem jest jeden z traktatów politycznych wydanych we Francji pod koniec XVI wieku.
Do dziś kroniki tego spolonizowanego Włocha znajdują się w zbiorach francuskich bibliotek, takich jak Biblioteka Narodowa, Biblioteka Mazarine i Biblioteka Sainte-Geneviève.
Obecność odwołań do dzieł Gwagnina we francuskich starodrukach i egzemplarze w bibliotekach zachęcają do dalszych badań nad odbiorem i recepcją jego twórczości na Zachodzie.
Pobrania
Bibliografia
Baudouin François, Histoire des Roys et Princes de Pologne, contenant l’origine, progrès et accroissement de ce royaume, depuis Lech, premier fondateur d’iceluy, jusqu’à Sigismond Auguste, roi dernier décédé… de Herburt de Fulstin, P. L’Huillier, Paris 1573.
Bodin Jean, Les Six Livres de la République, J. du Puys, Paris 1576.
Brutus Stephanus, De la puissance legitime du Prince sur le peuple, et du peuple sur le Prince: Traité tres utile, digne de lecture en ce temps, 1581.
Coyer Gabriel, Histoire de Jean Sobieski, roi de Pologne, Varsovie–Paris 1761.
De iusta Reipublicae Christianae in reges impios et haereticos authoritate, Guillaume Bichon, Paris 1590.
De iusta Reipublicae Christianae in reges impios et haereticos authoritate, Apud Joannem Keerbergium, Antverpiae 1592.
Desfontaines Guyot, Histoire des revolutions de Pologne, depuis le commencement de cette monarchie jusqu’à la mort d’Auguste II, François L’Honoré, Amsterdam 1735.
Garran de Coulon Jean-Philippe, Maleszewski Piotr, Recherches politiques sur l’état ancien et moderne de la Pologne, appliquée à sa dernière révolution, Imprimerie de J.J. Smits et Co, Paris 1795.
Gwagnin Aleksander, Rerum Polonicarum tomi tres, Johann Wechel, Frankfurt 1584.
Ioannis Dlugossi seu Longini canonici quondam cracoviensis Historiae Polonicae Libri XII, Gleditschii et Weidmanni, Leipzig 1711.
Ioannis Dlugossi seu Longini canonici quondam cracoviensis Historiae Polonicae Liber XIII et ultimus… Tomus Secundus, Gleditschii et Weidmanni, Leipzig 1712.
Jabłonowski Józef Aleksander, L’Empire des Sarmates, aujourd’huy royaume de Pologne, Jean Chrétien Hendel, Halle 1742.
Jaucourt Louis de, Pologne, [w:] L’Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers, t. 12, Samuel Faulche, Neufchâtel 1765, s. 924.
Jolli J.G., Histoire de Pologne et du Grand Duché de Lithuanie depuis la fondation de la monarchie jusqu’à présent, où l’on voit une relation fidèle de ce qui s’est passé à la dernière élection, Daniel Pain, Amsterdam 1698.
Le Laboureur Jean, Relation du Voyage de la Royne de Pologne et du retour de Madame la Maréchale de Guébriant, ambassadrice extraordinaire, J. Camusat, Paris 1647.
Maximes du droit public français tirées des capitulaires, des ordonnances du royaume, et des autres monumens de l’histoire de France, Marc Michel Rey, Amsterdam 1775.
Real Gaspard de, La Science du gouvernement, Libraires associés, Paris 1761–1764.
Solignac Pierre Joseph de, Histoire générale de la Pologne, J.T. Hérissant, Paris 1750.
Vigenère Blaise de, Les Chroniques et Annales de Poloigne, J. Richer, Paris 1573.
Autour du livre ancien italien en Normandie – Intorno al libro italiano antico in Normandia, red. S. Fabrizio-Costa, Peter Lang, Bern 2011, https://doi.org/10.3726/978-3-0352-0068-3 DOI: https://doi.org/10.3726/978-3-0352-0068-3
Bibliografia podstawowa dla Proweniencyjnej Grupy Roboczej, https://biblioteka.ossolineum.pl/wp-content/uploads/sites/2/2024/01/bibliografia_podstawowa_stare_druki_2019.pdf [dostęp: 12.02.2025].
Bieniak Janusz, Jan (Janek) z Czarnkowa. Niedokończona kronika polska z XIV wieku, „Studia Źródłoznawcze” 2009, R. 47, s. 109–143.
Budka Włodzimierz, Gwagnin Aleksander, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 9, Zakład Narodowy im. Ossolińskich–PAN, Wrocław–Warszawa–Kraków 1960, s. 202–204.
Chabin Marie-Anne, Moscovie ou Russie? Regard de Joseph-Nicolas Delisle et des savants français sur les États de Pierre le Grand, „Dix-huitième Siècle” 1996, t. 28, s. 43–56, https://doi.org/10.3406/dhs.1996.2091 DOI: https://doi.org/10.3406/dhs.1996.2091
Chaussy Yves, Les Bénédictins anglais réfugiés en France au XVIIe s. (1611–1669), Lethielleux, Paris 1967.
Collections, https://www.bibliotheque-mazarine.fr/fr/collections [dostęp: 20.09.2024].
Constant Jean-Marie, La Ligue, Flammarion, Paris 1976.
Cottret Monique, Tuer le tyran? Le Tyrannicide dans l’Europe moderne, Fayard, Paris 2009.
Cottret Monique, Zabić tyrana? Tyranobójstwo w nowożytnej Europie, Czytelnik, Warszawa 2012.
Durbas Małgorzata, Pierre Joseph de Solignac – sekretarz króla Stanisława Leszczyńskiego w Lotaryngii, Uniwersytet im. Jana Długosza, Częstochowa 2021.
Ferrigno Amélie, De Paris en Provence, circulation et réception du livre italien à la première modernité, „Cahiers d’études italiennes” 2020, t. 21, https://doi.org/10.4000/cei.7848 DOI: https://doi.org/10.4000/cei.7848
Forycki Maciej, Małecki Aleksander, La Bibliothèque Załuski – témoin d’échanges, victime de dévastations (XVIIIe–XXe siècles), „Revue française d’histoire du livre” 2020, t. 141, s. 197–213, https://doi.org/10.47421/rfhl141_197-213 DOI: https://doi.org/10.47421/rfhl141_197-213
France–Pologne: contacts, échanges culturels, représentations, fin XVIe–fin XIXe siècle, red. J. Dumanowski, M. Figeac, D. Tollet, Honoré Champion, Paris 2016, https://doi.org/10.14375/NP.9782745331410 DOI: https://doi.org/10.14375/NP.9782745331410
François-Xavier de Saxe, https://www.bibliotheque-mazarine.fr/fr/collections/fonds-particuliers/fonds-francois-xavier-de-saxe [dostęp: 20.09.2024].
Gaber Stefan, Nieznany pobyt Józefa Andrzeja Załuskiego w Lotaryngii w roku 1756, „Pamiętnik Literacki” 1971, R. 62, z. 2, s. 133–136.
Gis Kacper, Twórczość historyczna Aleksandra Gwagnina, Wydział Historii UAM, Poznań 2019.
Histoire de la Bibliothèque nationale de France, https://www.bnf.fr/fr/histoire-de-la-bibliotheque-nationale-de-france [dostęp: 20.09.2024].
Histoire des collections de la Réserve, https://www.bsg.univ-paris3.fr/iguana/uploads/file/Insert_HistoireDesCollections_VF(1).pdf [dostęp: 20.09.2024].
Josserand Céline, Les données de provenance des collections des bibliothèques, ENSSIB-Université de Lyon, Lyon 2016.
Kłoczowski Jerzy, Woźniewski Muriel, Les Premières Histoires de la Pologne publiées en France à l’occasion de l’élection d’Henri de Valois, [w:] Henri III et son temps: actes du colloque international du Centre de la Renaissance de Tours, octobre 1989, J. Vrin, Paris 1992, s. 103–109, https://doi.org/10.4000/books.vrin.21389 DOI: https://doi.org/10.4000/books.vrin.21389
Kot Stanisław, Rzeczpospolita Polska w literaturze politycznej Zachodu, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1919.
Kutrzeba Stanisław, Źródła polskiego ceremoniału koronacyjnego, „Przegląd Historyczny” 1911, nr 12(1), s. 71.
Kycler Maria, Warząchowska Bogumiła, „Książka dawna i jej właściciele – stan badań, opracowanie, perspektywy”: konferencja naukowa (Wrocław, 29 września – 1 październik 2016), „Przegląd Biblioteczny” 2017, z. 1, s. 85–92, https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/22826/1/Kycler_Warzachowska_Ksiazka_dawna_i_jej_wlasciciele.pdf [dostęp: 12.02.2025]
Laforest Christophe, Nieuważny Andrzej, De tout temps amis. Cinq siècles de relations franco-polonaises, Nouveau Monde, Paris 2004.
Le Rayonnement français en Europe centrale du XVIIe siècle à nos jours, red. O. Chaline, J. Dumanowski, M. Figeac, MSHA, Pessac 2009, https://doi.org/10.4000/books.msha.18037 DOI: https://doi.org/10.4000/books.msha.18037
Maître Anne, La construction des fonds slaves d’hier à aujourd’hui, [w:] Une bibliothèque russe en France, ENS, Lyon 2010, http://institut-est-ouest.ens-lsh.fr/spip.php?article338 [dostęp: 20.09.2024]
Malinowski Teresa, La République de Pologne dans les imprimés français (1573–1795). Penser les relations entre gouvernants et gouvernés à l’époque moderne, Université Paris Nanterre, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Paris–Poznań 2019.
Malinowska Teresa, Rzeczpospolita szlachecka we francuskich starodrukach (1573–1795), Wydział Historii UAM, Poznań 2020.
Mansuy Abel, Le Monde slave et les classiques français aux XVIe–XVIIe siècles, Honoré Champion, Paris 1912.
Marques de provenance, Université de Montréal, https://calypso.bib.umontreal.ca/digital/collection/provenance [dostęp: 11.02.2025].
Mellet Paul Alexis, Les traités monarchomaques (1560–1600), Droz, Genève 2007.
Noblesse française et noblesse polonaise, red. J. Dumanowski, M. Figeac, MSHA, Pessac 2006.
Pearson David, Provenance Research in Book History. A Handbook, The Bodleian Library, London 2019.
Perzanowska Agnieszka, Dziejów Polskich pomniki. Kroniki i dziejopisarstwo w starodrukach z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2015.
Polska–Francja. Dziesięć wieków związków politycznych, kulturalnych i gospodarczych, red. A. Tomczak, Książka i Wiedza, Warszawa 1983.
Proweniencyjna Grupa Robocza, https://biblioteka.ossolineum.pl/proweniencyjnagrupa-robocza/ [dostęp: 12.02.2025].
Ricci Seymour, English collectors of books and manuscripts (1530–1930) and their marks of ownership, Cambridge University Press, Cambridge 1930.
Routes du livre italien ancien en Normandie, https://mrsh.unicaen.fr/rdli/ [dostęp: 25.02.2025].
Serwański Maciej, Henryk III Walezy w Polsce, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1976.
Sipayłło Maria, O metodzie badań proweniencyjnych starych druków, „Z badań nad polskimi księgozbiorami historycznymi” 1975, z. 1, s. 9–30, https://bookhistory.uw.edu.pl/index.php/zbadannadksiazka/article/view/329/358 [dostęp: 12.02.2025].
Valérian François, Un prêtre anglais contre Henri IV, archéologie d’une haine religieuse, L’Harmattan, Paris 2011.
Wilgosiewicz-Skutecka Renata, Komu było dedykowane dzieło Gwagnina Sarmatiae Europeae descriptio? – rozwiązanie zagadki znanego polonicum XVI w., „Biblioteka” 2007, nr 11(20), s. 11–19, https://doi.org/10.14746/b.2007.11.1 DOI: https://doi.org/10.14746/b.2007.11.1
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
