“It is beyond human power”… The characters of The Peasants by Władysław Stanisław Reymont in the face of existential issues. A pars pro toto reading project

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.20

Keywords:

The Peasants by W.S. Reymont, the canon of universal issues, the philosophy of education, humanistic and anthropological education, designing school-based reflection, designing school reading

Abstract

Starting from an analysis of the actual status of The Peasants by W.S. Reymont as a novel traditionally included in high school curricula, the author presents a comprehensive reading project focused on a selected fragment of the work. This project is structured around the love triangle between Antek, Jagna, and Maciej, and thus around fundamental dilemmas of humanity. The article explains the rationale behind the proposed reading strategy, outlines its philosophical assumptions and principles for designing such educational projects, and discusses the criteria for selecting fragments from extensive literary classics and constructing their contextual framework. Through an analysis and interpretation of a chosen excerpt, the article demonstrates the stages of designing school-based reflection on issues of “longue durée” and those belonging to the “canon of universal problems”, and, consequently, the principles of school reading. The solutions presented exemplify a concept of humanistic and anthropological education advocated by the author and validated through practice – an approach focused on the subjectivity/agency of both learners and teachers.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Piotr Kołodziej, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Piotr Kołodziej, profesor UKEN w Krakowie, doktor habilitowany, literaturoznawca, dydaktyk, specjalista w zakresie zarządzania i przywództwa w oświacie; kierownik Katedry Dydaktyki Literatury i Języka Polskiego, dyrektor Instytutu Filologii Polskiej UKEN, tutor akademicki, nauczyciel języka polskiego, dyrektor VIII PALO w Krakowie. Interesuje się głównie interferencjami literatury i malarstwa oraz teorią i praktyką kształcenia w ujęciu antropologicznym. Współautor koncepcji edukacji humanistycznej (program i seria podręczników dla uczniów i nauczycieli To lubię!; książki: Pakt dla szkoły. Zarys koncepcji kształcenia ogólnego, 2011; Edukacja w czasach cyfrowej zarazy, 2016); współtwórca Teatru Interakcji (Szkolny Teatr Interakcji. Od pomysłu do przedstawienia, 2016); autor pomocy dydaktycznych; organizator i koordynator kilku krajowych i międzynarodowych przedsięwzięć o charakterze naukowym, popularnonaukowym i edukacyjnym (Szwajcaria, Francja, USA, Węgry, Litwa, Niemcy); autor wielu publikacji, w tym monografii Czas na obraz (2013), Dwadzieścia pięć twarzy dziewczyny z perłą (2018) oraz Literatura grozi myśleniem (2021).

References

Arendt Hannah, Życie umysłu, przeł. H. Buczyńska-Garewicz, R. Piłat, B. Baran, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2016.
Google Scholar

Bloom Harold, Jak czytać i po co, przeł. A. Kunicka, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2019.
Google Scholar

Braudel Fernand, Historia i trwanie, przeł. B. Geremek, przedmowa B. Geremek, W. Kula, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1999.
Google Scholar

Camus Albert, Eseje, wybór i przekł. J. Guze, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971.
Google Scholar

Cassirer Ernst, Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury, przeł. A. Staniewska, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1998.
Google Scholar

Chrząstowska Bożena, Lektura i poetyka, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1987.
Google Scholar

Gołaszewska Maria, Człowiek w zwierciadle sztuki. Studium z pogranicza estetyki i antropologii filozoficznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1977.
Google Scholar

Guiraud Pierre, Semiologia, przeł. S. Cichowicz, Wiedza Powszechna, Warszawa 1974.
Google Scholar

Janicki Kamil, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2021.
Google Scholar

Janion Maria, Humanistyka. Poznanie i terapia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974.
Google Scholar

Kłakówna Zofia Agnieszka, Głos w sprawie edukacji. Polska szkoła w pułapce paradoksów i stereotypów (uwagi z lat 2012–2024), Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2025.
Google Scholar

Kłakówna Zofia Agnieszka, Przymus i wolność. Projektowanie procesu kształcenia kulturowej kompetencji. Język polski w klasach IV–VI szkoły podstawowej, w gimnazjum i liceum, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2003.
Google Scholar

Kłakówna Zofia Agnieszka, Kołodziej Piotr, Łubieniewska Ewa, Waligóra Janusz, To lubię! Podręcznik do języka polskiego. Kształcenie kulturowo-literackie. Klasa II. Liceum ogólnokształcące, liceum profilowane, technikum, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2003.
Google Scholar

Kołodziej Piotr, Dwadzieścia pięć twarzy dziewczyny z perłą. Praktyka czytania dzieł malarskich w procesie kształcenia kulturowo-literackiego, Impuls, Kraków 2018.
Google Scholar

Kołodziej Piotr, Literatura grozi myśleniem, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2021.
Google Scholar

Kołodziej Piotr, Szkoła. Między przymusem a wolnością, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Didacticam Litterarum Polonarum et Linguae Polonae Pertinentia” 2024, t. 15, s. 79–97, https://doi.org/10.24917/20820909.15.5
Google Scholar

Krzyżanowski Julian, Władysław Stanisław Reymont. Twórca i dzieło, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1937.
Google Scholar

Kuciel-Frydryszak Joanna, Chłopki. Opowieść o naszych babkach, Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2023.
Google Scholar

Leszczyński Adam, Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2020.
Google Scholar

Łotman Jurij, Struktura tekstu artystycznego, przeł. A. Tanalska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984.
Google Scholar

Markowski Michał Paweł, Interpretacja, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2023.
Google Scholar

Mead Margaret, Kultura i tożsamość. Studium dystansu międzypokoleniowego, przeł. J. Hołówka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.
Google Scholar

Pobłocki Kacper, Chamstwo, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021.
Google Scholar

Poletur Bronisław, Nauka o literaturze w oświetleniu metody porównawczej, „Muzeum” 1926, z. 4, s. 289–297.
Google Scholar

Przybylski Ryszard, Słowo i milczenie bohatera Polaków. Studium o „Dziadach”, Polska Akademia Nauk. Instytut Badań Literackich. Wydawnictwo, Warszawa 1993.
Google Scholar

Rauszer Michał, Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich, Wydawnictwo RM, Warszawa 2020.
Google Scholar

Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, t. I, oprac. F. Ziejka, wyd. 2 poszerzone, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.
Google Scholar

Ricoeur Paul, Filozofia osoby, przeł. M. Frankiewicz, Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, Kraków 1992.
Google Scholar

Rzeuska Maria, „Chłopi” Reymonta, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1950.
Google Scholar

Sławiński Janusz, Teksty i teksty, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2000.
Google Scholar

Szymborska Wisława, Tutaj / Here, przeł. C. Cavanagh, Znak, Kraków 2012.
Google Scholar

Szymborska Wisława, Wiersze wybrane. Wybór i układ Autorki, Wydawnictwo a5, Kraków 2014.
Google Scholar

Uryga Zenon, Odbiór liryki w klasach maturalnych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa–Kraków 1982.
Google Scholar

Waligóra Janusz, Ani rytuał, ani karnawał… O interpretacji tekstu literackiego w szkole (ponadgimnazjalnej). Warunki – strategie – perspektywy, Wydawnictwo Collegium Columbinum, Kraków 2014.
Google Scholar

Ziejka Franciszek, „Wesele” w kręgu mitów polskich, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1997.
Google Scholar

Ziejka Franciszek, Wstęp, w: W.S. Reymont, Chłopi, t. I, oprac. F. Ziejka, wyd. 2 poszerzone, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.
Google Scholar

Ziejka Franciszek, Złota legenda chłopów polskich, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984.
Google Scholar

Żeromski Stefan, Wybór opowiadań, oprac. A. Hutnikiewicz, wyd. 2 zmienione, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2003.
Google Scholar

„Żyjąc tracimy życie” – z prof. Marią Janion rozmawia Katarzyna Bielas, „Wysokie Obcasy” 2002, nr 13.
Google Scholar

Published

2025-12-31

How to Cite

Kołodziej, P. (2025). “It is beyond human power”… The characters of The Peasants by Władysław Stanisław Reymont in the face of existential issues. A pars pro toto reading project. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, 71(2), 361–379. https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.20