Jagna as a potential character. About the Peasants by Dorota Kobiela Welchman and Hugh Welchman

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.34

Keywords:

adaptation, emancipation, Józef Chełmoński, potential history, folk history, popfeminism

Abstract

The article concerns the 2023 adaptation of Władysław Reymont’s Chłopi. The text presents the consequences of the truncation of the problematic character of Jagna, a peasant heroine whose legal and human status in the rural hierarchy was completely defined by the patriarchal system. Analysing the plot and form of the film, the author points to the simplification of the realities of rural community at the time, which squandered the opportunity to trigger a social amnesia of folk origins in the audience. The story contained in Reymont’s work has performative potential; it can be a kind of contemporary intervention. However, Jagna, as a film character, does not create a potential history (in the sense that Ariella Azolay assigned to the notion), but becomes a Polish icon of popfeminism, used as a deliberate marketing trick to influence the attractiveness of the film image and its sales. An appeal further reinforced by references to the paintings of Józef Chełmoński, which were paradoxically deprived of their emancipatory dimension.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Maria Szoska, Uniwersytet Gdański

Maria Szoska, adiunktka w Zakładzie Polonistyki Stosowanej Uniwersytetu Gdańskiego. Autorka publikacji z zakresu teorii i praktyki edukacji oraz nauk o sztuce, w tym książki Trudna obecność. Film w edukacji polonistycznej a interpretacja (Gdańsk 2019). W kręgu jej zainteresowań badawczych znajduje się wykorzystanie tekstów wizualnych w dydaktyce literacko-kulturowej, a także zależność pomiędzy przyjętą strategią badawczą a wynikającą z niej interpretacją.

References

Azoulay Ariella Aïsha, Historia potencjalna: bez narzędzi pana, w ogóle bez narzędzi, przeł. A. Szczepan, „Teksty Drugie” 2021, nr 5: Historie potencjalne, s. 275. https://doi.org/10.18318/td.2021.5.16
Google Scholar

Bagińska Agnieszka, Barbarzyńca w ogrodzie. Józef Chełmoński i malarstwo europejskie, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 102–117.
Google Scholar

Bobiński Witold, Adaptacja filmowa – kłopot szkolnej polonistyki, w: tegoż: Teksty w lustrze ekranu. Okołofilmowa strategia kształcenia literacko-kulturowego, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2011, s. 319–327.
Google Scholar

Borkowska Grażyna, Miłość i konwenans. Miłość i obowiązek. Uroda życia, w: tejże, Pozytywiści i inni, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s. 102–107.
Google Scholar

Brückner Aleksander, Słownik etymologiczny języka polskiego, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1927.
Google Scholar

Chakravorty Spivak G., Czy podporządkowani inni mogą przemówić?, przeł. E. Majewska, „Krytyka Polityczna” 2010, nr 24/25, s. 196–239.
Google Scholar

Chętkowski Dariusz, Uczniowie naoglądali się „Chłopów” i wyciągają wnioski o seksie…, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2237178,1,uczniowie-naogladali-sie-chlopow-i-wyciagaja-wnioski-o-seksie-z-reszta-lektur-lepiej-nie-jest.read
Google Scholar

Chmielewska Katarzyna, Lud w perspektywie, perspektywa ludu, „Teksty Drugie” 2021, nr 5: Historie potencjalne, s. 293–309, https://doi.org/10.18318/td.2021.5.17
Google Scholar

Dauksza Agnieszka, W szczerym polu. Historie potencjalne i inne strachy, „Teksty Drugie” 2021, nr 5: Historie potencjalne, s. 7–19, https://doi.org/10.18318/td.2021.5.1
Google Scholar

Domańska Ewa, Historia ratownicza, „Teksty Drugie” 2013, nr 5, s. 12–26.
Google Scholar

Escarpit Robert, Literatura a społeczeństwo, przeł. J. Lalewicz, w: Współczesna teoria badań literackich za granicą, t. 3, red. H. Markiewicz, Kraków 1976, s. 124–181.
Google Scholar

Federici Sylvia, Re-enchanting the World: Feminism and the Politics of the Commons, PM Press, Oakland 2019.
Google Scholar

Gołąb Maria, Ku arcydziełom. Wczesna twórczość Józefa Chełmońskiego, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 32–47.
Google Scholar

Jagna w deszczu. Z DK Welchman rozmawia Katarzyna Kubisiowska, „Tygodnik Powszechny” 13 marca 2024, wyd. specjalne: Historie ludowe, s. 84–87.
Google Scholar

Janicki Kamil, Pańszczyzna, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2021.
Google Scholar

Kasprzyk Gabriela, Alienacja przez bierność. Jagna w „Chłopach” Władysława Reymonta, w: Wspólnota – jednostka – samotność, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Kraków 2024, s. 135–158, https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/2c17be19-557f-444e-9dae-f202fddcc162/content
Google Scholar

Klekot Ewa, Trwałe obrazy rzeczy ludowych, w: Polska – kraj folkloru, red. J. Kordjak, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2020, s. 54–65.
Google Scholar

Korczak-Siedlecka Jaśmina, Przemoc, w: Ludowa historia kobiet, red. P. Wielgosz, Wydawnictwo RM, Warszawa 2023, s. 175–190.
Google Scholar

Kryński Maciej, „Chłopi” i chłopi, czyli najsłabsza Gdynia od lat, https://krytykapolityczna.pl/kultura/film/festiwal-filmow-fabularnych-w-gdyni-2023/
Google Scholar

Krypczyk-De Barra Aleksandra, „Artysta znany i uznany”. Zarys stanu badań na temat życia i twórczości Józefa Chełmońskiego, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 18–31.
Google Scholar

Krypczyk-De Barra Aleksandra, Chełmoński i chłopi. Reprezentacja wsi w twórczości artysty, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 48–61.
Google Scholar

Masłowski Maciej, Józef Chełmoński, Wydawnictwo Auriga, Warszawa 1973.
Google Scholar

Melbechowska-Luty Aleksandra, Chełmoński. Malarz polskich żywiołów, Dom Pracy Twórczej w Radziejowicach, Radziejowice 2014.
Google Scholar

Packalén Parkman Małgorzata A., Femmes fatales polskiej wsi: seksualizm a konwencje społeczno-literackie w powieściach Orzeszkowej, Reymonta i Dąbrowskiej, „Slovo. Journal of Slavic Languages” 2010, nr 50, s. 87–105, https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:373732/FULLTEXT01.pdf
Google Scholar

Piotrowska Anita, Landszaft z kozłem ofiarnym, „Tygodnik Powszechny” 13 marca 2024, wyd. specjalne: Historie ludowe, s. 88–89.
Google Scholar

Pobłocki Kacper, Chamstwo, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021.
Google Scholar

Reymont Władysław, Chłopi, oprac. F. Ziejka, t. 1 i 2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.
Google Scholar

Tomaszewska Grażyna B., Wygnanie i wdzięczność: Czesław Miłosz – Po wygnaniu i Józef Chełmoński – Bociany, w: tejże, Praktyki czytania. Ponowoczesna interpretacja a szkoła, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 164–179.
Google Scholar

Wroniewicz Julia, We świat, do ludzi – o nowej adaptacji Chłopów Reymonta, „Tekstualia” 2024, nr 2 (77), s. 113–124, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.6621
Google Scholar

Published

2025-12-31

How to Cite

Szoska, M. (2025). Jagna as a potential character. About the Peasants by Dorota Kobiela Welchman and Hugh Welchman. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, 71(2), 639–656. https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.34