The toxic space of Łódź and Chicago. Władysław Stanisław Reymont’s Promised Land in dialogue with Upton Sinclair’s The Jungle

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.22

Keywords:

discourse of toxicity, industry, city, garbage, recycling, nature, Władysław Stanisław Reymont, Upton Sinclair

Abstract

This article is devoted to The Promised Land (1899) by Władysław Stanisław Reymont and The Jungle (1906) by Upton Sinclair. The action of both works takes place in industrial metropolises. In the case of the Polish writer, it is Łódź, where the textile industry is developing. In the case of the American writer, it is Chicago, or more precisely the Packingtown district dominated by the meat industry. In the analysis of both novels, I refer to Lawrence Buell’s discourse of toxicity, discussing the impact of industry on the environment and human health. This article is divided into 5 parts. In the first, I discuss the genesis of both novels, in the second I characterize the images of dying nature, and in the third I am interested in the impact of industry on human health. In the last two parts, my attention is focused on discussing the phenomenon of increased consumption, which resulted in excessive waste production. I also draw attention to the phenomenon of recycling, which was common in the 19th century, but was not associated with the ethical issue of caring for the natural environment. Recycling resulted from the constant desire for profit. The Promised Land and The Jungle record the devastation of local ecosystems and serve as a warning that continuous development at the expense of nature is not possible.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Dariusz Piechota, Uniwersytet w Białymstoku

Dariusz Piechota, adiunkt na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku, członek Laboratorium Animal Studies – Trzecia Kultura. Autor pięciu monografii, m.in. Pozytywistów spotkania z naturą. Szkice ekokrytyczne (2018), Świat mieszczan w prozie Michała Bałuckiego (2023). Współredaktor serii „Zielona Historia Literatury”. W kręgu jego zainteresowań badawczych znajdują się literatura przełomu XIX i XX wieku (pozytywizm i Młoda Polska), współczesna literatura i kultura popularna, animal studies, ekokrytyka.

References

Andrzejczak Krzysztof, Opowieści literackiej Ameryki. Zarys prozy Stanów Zjednoczonych od początków do czasów najnowszych, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2012.
Google Scholar

Badowska Katarzyna, Nowoczesna czy prowincjonalna? Łódź okiem przedwojennych publicystów i pisarzy, w: Łódź. Miasto modernistyczne, red. K. Badowska, T. Cieślak, K. Pietrych, K. Radziszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, s. 217–238, https://doi.org/10.18778/8331-276-7.15
Google Scholar

Beck Urlich, Na ile realna jest katastrofa klimatyczna?, przeł. M. Sutowski, w: Ekologia. Przewodnik Krytyki Politycznej, Krytyka Polityczna, Warszawa 2009, s. 76–117.
Google Scholar

Brylska Aleksandra, Życie zaczyna się na wysypisku. O niechcianych mieszkańcach miast, „Przegląd Kulturoznawczy” 2019, nr 4 (42), s. 562–576, https://doi.org/10.4467/20843860PK.19.029.11925
Google Scholar

Buell Lawerence, Toxic Discourse, „Critical Inquiry” 1998, nr 24, s. 639–665, https://doi.org/10.1086/448889
Google Scholar

Chwalba Andrzej, Czy Galicji sukces był pisany? Cywilizacja przemysłowa 1880–1914, w: Kraków i Galicja wobec przemian cywilizacyjnych (1866–1914). Studia i szkice, red. K. Fiołek, M. Stala, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2011, s. 25–30.
Google Scholar

Cieślak Tomasz, Miasto-moloch. Trwałe składowe kreacji przestrzeni Łodzi w literaturze do 1939 roku, „Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2023, nr 18, s. 7–32.
Google Scholar

Coodley Lauren, Upton Sinclair: California Socialist, Celebrity Intellectual, University of Nebraska Press, Bison Books, Lincoln, NE 2013, https://doi.org/10.2307/j.ctt1ddr722
Google Scholar

Crutzen Paul Stoermer Eugene, The Anthropocene, „Global Change Newsletter” 2000, nr 41, s. 17–18.
Google Scholar

Czapliński Przemysław, Księga założycielska polskiego kapitalizmu. O „Ziemi obiecanej” Reymonta, „Teksty Drugie” 2019, nr 5, s. 309–325, https://doi.org/10.18318/td.2019.5.2
Google Scholar

Domańska Ewa, Humanistyka ekologiczna, „Teksty Drugie” 2013, nr 1/2, s. 13–32, https://doi.org/10.4000/books.iblpan.1010
Google Scholar

Dziugieł-Łaguna Magdalena, Chaos nowoczesności a kosmos tradycji w „Ziemi obiecanej” Władysława Stanisława Reymonta, „Prace Literaturoznawcze” 2013, nr 1, s. 61–75.
Google Scholar

Fiedorczuk Julia, Cyborg w ogrodzie. Wstęp do ekokrytyki, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2015.
Google Scholar

Franklin-Wallis Oliver, Zasypani. Sekretne życie śmieci, przeł. J. Konieczny, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2024.
Google Scholar

Gielata Ireneusz, Bolesław Prus na progu nowoczesności, Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2011.
Google Scholar

Gutowski Wojciech, Symbolika urbanistyczna w literaturze Młodej Polski, w: Miasto-Kultura-Literatura. Wiek XIX, red. J. Data, Wydawnictwo Gdańskie, Gdańsk 1993, s. 64–78.
Google Scholar

Hussey Michael, The Jungle and Government Investigation, „Teaching History. A Journal of Methods” 2009, nr 34, s. 30–39, https://doi.org/10.33043/TH.34.1.30-39
Google Scholar

Jedlicki Jerzy, Świat zwyrodniały. Lęki i wyroki krytyków nowoczesności, Sic!, Warszawa 2000.
Google Scholar

Kasprzyk Gabriela, Dwa wegetarianizmy Władysława Reymonta – obraz wegetarianizmu w „Ziemi obiecanej” i „Chłopach”, „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies” 2024, nr 1 (13), s. 1–15, https://doi.org/10.31261/ZOOPHILOLOGICA.2024.13.08
Google Scholar

Kołodziej Karolina, Władysław Rowiński, w: Słownik kultury literackiej Łodzi do 1939 roku, red. K. Badowska, T. Cieślak, K. Pietrych, K. Kołodziej, D. Dekiert, E. Wiatr, M. Kucner, K. Radziszewska, A. Warda, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2022, s. 326–327.
Google Scholar

Kołodziej Karolina, Cieślik-Wolski Bartosz, Na co chorowali i jak się leczyli bohaterowie Reymonta, w: Sposoby leczenia dawniej a dziś w świetle literatury i medycyny, część III, red. E. Łoch, G. Wallner, Wydawnictwo Wojciech Olech, Lublin 2006, s. 86–107.
Google Scholar

Krzywicki Ludwik, Za Atlantykiem. Wrażenia z podróży po Ameryce, b.w., Warszawa 1895.
Google Scholar

Kuźma Inga B., Biedne miasto Łódź, w: Łódź. Miasto modernistyczne, red. K. Badowska, T. Cieślak, K. Pietrych, K. Radziszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, s. 35–48, https://doi.org/10.18778/8331-276-7.03
Google Scholar

Litwinowicz-Droździel Małgorzata, Zmiana, której nie było. Trzy próby czytania Reymonta, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2019.
Google Scholar

Łubieński Stanisław, Książka o śmieciach, Agora, Warszawa 2020.
Google Scholar

Madarang Stahl Kristina, Surviving the Jungle: Upton Sinclair, his Meatpacking Muckrake, and its Place in Modern Environmental Discourse, https://www.researchgate.net/publication/319681199_Surviving_the_Jungle_Upton_Sinclair_his_Meatpacking_Muckrake_and_its_Place_in_Modern_Environmental_Discourse
Google Scholar

Moore Jason W., Nasz kapitałogeniczny świat. Kryzysy klimatyczne, polityka klasowa: projekt ucywilizowania, przeł. P. Szaj, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2023, nr 11, s. 123–151, https://doi.org/10.24917/23534583.11.8
Google Scholar

Nieszczerzewska Małgorzata, Ruiny nieobecne. Destrukcja i re-konstrukcja łódzkiego modernizmu, w: Łódź. Miasto modernistyczne, red. K. Badowska, T. Cieślak, K. Pietrych, K. Radziszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, s. 183–198, https://doi.org/10.18778/8331-276-7.13
Google Scholar

Nixon Rob, Slow Violence and the Environmentalism of the Poor, Harvard University Press, Cambridge, Ma. 2011, https://doi.org/10.4159/harvard.9780674061194
Google Scholar

Osterhammel Jürgen, Historia XIX wieku. Przeobrażenie świata, red. W. Molik, przeł. I. Drozdowska-Broering, J. Kałążny, A. Peszke, K. Śliwińska, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2013.
Google Scholar

Patterson Charles, Wieczna Treblinka, przeł. R. Rupowski, Vega!POL, Opole 2003.
Google Scholar

Popiel Magdalena, Wstęp, w: W.S. Reymont, Ziemia obiecana, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2015, s. I–CII.
Google Scholar

Reymont Władysław Stanisław, Notatki z podróży, „Kurier Warszawski” 1936, nr 5, s. 6.
Google Scholar

Reymont Władysław Stanisław, Ziemia obiecana, oprac. M. Popiel, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2015.
Google Scholar

Różańska Grażyna, Obraz miasta w „Ziemi obiecanej” Władysława Stanisława Reymonta, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 141–147.
Google Scholar

Samborska-Kukuć Dorota, Czy Reymont szukał „Ziemi obiecanej” w „Bawełnie” i „Wśród kąkoli”?, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2024, nr 2 (69), s. 29–49, https://doi.org/10.18778/1505-9057.69.02
Google Scholar

Samborska-Kukuć Dorota, „Uwielbiam masy ludzkie, kocham żywioły, przepadam za wszystkim, co się staje dopiero” – Łódź jako temat literacki „Ziemi obiecanej” w korespondencji Reymonta, w: Łódź. Miasto modernistyczne, red. K. Badowska, T. Cieślak, K. Pietrych, K. Radziszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, s. 249–257, https://doi.org/10.18778/8331-276-7.17
Google Scholar

Sinclair Upton, Grzęzawisko, przeł. A. Niemojewski, Książka i Wiedza, Warszawa 1949.
Google Scholar

Sobieraj Sławomir, Ameryka Reymonta. Między Polonią a Nowym Światem, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2008, nr 11, s. 85–100.
Google Scholar

Sobieraj Tomasz, Trajektorie kapitalizmu (kapitałocenu). Ideologie powieści przemysłowych i środowiskowych, „Pamiętnik Literacki” 2023, z. 2, s. 65–86, https://doi.org/10.18318/pl.2023.2.4
Google Scholar

Śmiechowski Kamil, Łódź – miasto przemysłowe, miasto nowoczesne?, w: Łódź. Miasto modernistyczne, red. K. Badowska, T. Cieślak, K. Pietrych, K. Radziszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, s. 17–33, https://doi.org/10.18778/8331-276-7.02
Google Scholar

Tomczok Paweł, Literacki kapitalizm. Obrazy abstrakcji ekonomicznych w literaturze polskiej drugiej połowy XIX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2018.
Google Scholar

Utkowska Beata, Ostatni reportaż Reymonta, w: Reymont. Perspektywy, red. D. Samborska-Kukuć, B. Utkowska, Wydawnictwo NCK, Warszawa 2025, s. 117–129.
Google Scholar

Utkowska Beata, „Widziane”, „czute” i „myślane”. Kolory miasta w twórczości Władysława Stanisława Reymonta, „Colloquia Litteraria UKSW” 2018, nr 1, s. 7–25.
Google Scholar

Wyka Kazimierz, Reymont, czyli ucieczka do życia, oprac. B. Koc, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979.
Google Scholar

Published

2025-12-31

How to Cite

Piechota, D. (2025). The toxic space of Łódź and Chicago. Władysław Stanisław Reymont’s Promised Land in dialogue with Upton Sinclair’s The Jungle. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, 71(2), 407–430. https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.22