“It is beyond human power”… The characters of The Peasants by Władysław Stanisław Reymont in the face of existential issues. A pars pro toto reading project

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.20

Keywords:

The Peasants by W.S. Reymont, the canon of universal issues, the philosophy of education, humanistic and anthropological education, designing school-based reflection, designing school reading

Abstract

Starting from an analysis of the actual status of The Peasants by W.S. Reymont as a novel traditionally included in high school curricula, the author presents a comprehensive reading project focused on a selected fragment of the work. This project is structured around the love triangle between Antek, Jagna, and Maciej, and thus around fundamental dilemmas of humanity. The article explains the rationale behind the proposed reading strategy, outlines its philosophical assumptions and principles for designing such educational projects, and discusses the criteria for selecting fragments from extensive literary classics and constructing their contextual framework. Through an analysis and interpretation of a chosen excerpt, the article demonstrates the stages of designing school-based reflection on issues of “longue durée” and those belonging to the “canon of universal problems”, and, consequently, the principles of school reading. The solutions presented exemplify a concept of humanistic and anthropological education advocated by the author and validated through practice – an approach focused on the subjectivity/agency of both learners and teachers.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Piotr Kołodziej, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

    Piotr Kołodziej, profesor UKEN w Krakowie, doktor habilitowany, literaturoznawca, dydaktyk, specjalista w zakresie zarządzania i przywództwa w oświacie; kierownik Katedry Dydaktyki Literatury i Języka Polskiego, dyrektor Instytutu Filologii Polskiej UKEN, tutor akademicki, nauczyciel języka polskiego, dyrektor VIII PALO w Krakowie. Interesuje się głównie interferencjami literatury i malarstwa oraz teorią i praktyką kształcenia w ujęciu antropologicznym. Współautor koncepcji edukacji humanistycznej (program i seria podręczników dla uczniów i nauczycieli To lubię!; książki: Pakt dla szkoły. Zarys koncepcji kształcenia ogólnego, 2011; Edukacja w czasach cyfrowej zarazy, 2016); współtwórca Teatru Interakcji (Szkolny Teatr Interakcji. Od pomysłu do przedstawienia, 2016); autor pomocy dydaktycznych; organizator i koordynator kilku krajowych i międzynarodowych przedsięwzięć o charakterze naukowym, popularnonaukowym i edukacyjnym (Szwajcaria, Francja, USA, Węgry, Litwa, Niemcy); autor wielu publikacji, w tym monografii Czas na obraz (2013), Dwadzieścia pięć twarzy dziewczyny z perłą (2018) oraz Literatura grozi myśleniem (2021).

References

Arendt Hannah, Życie umysłu, przeł. H. Buczyńska-Garewicz, R. Piłat, B. Baran, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2016.

Bloom Harold, Jak czytać i po co, przeł. A. Kunicka, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2019.

Braudel Fernand, Historia i trwanie, przeł. B. Geremek, przedmowa B. Geremek, W. Kula, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1999.

Camus Albert, Eseje, wybór i przekł. J. Guze, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971.

Cassirer Ernst, Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury, przeł. A. Staniewska, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1998.

Chrząstowska Bożena, Lektura i poetyka, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1987.

Gołaszewska Maria, Człowiek w zwierciadle sztuki. Studium z pogranicza estetyki i antropologii filozoficznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1977.

Guiraud Pierre, Semiologia, przeł. S. Cichowicz, Wiedza Powszechna, Warszawa 1974.

Janicki Kamil, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2021.

Janion Maria, Humanistyka. Poznanie i terapia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974.

Kłakówna Zofia Agnieszka, Głos w sprawie edukacji. Polska szkoła w pułapce paradoksów i stereotypów (uwagi z lat 2012–2024), Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2025.

Kłakówna Zofia Agnieszka, Przymus i wolność. Projektowanie procesu kształcenia kulturowej kompetencji. Język polski w klasach IV–VI szkoły podstawowej, w gimnazjum i liceum, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2003.

Kłakówna Zofia Agnieszka, Kołodziej Piotr, Łubieniewska Ewa, Waligóra Janusz, To lubię! Podręcznik do języka polskiego. Kształcenie kulturowo-literackie. Klasa II. Liceum ogólnokształcące, liceum profilowane, technikum, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2003.

Kołodziej Piotr, Dwadzieścia pięć twarzy dziewczyny z perłą. Praktyka czytania dzieł malarskich w procesie kształcenia kulturowo-literackiego, Impuls, Kraków 2018.

Kołodziej Piotr, Literatura grozi myśleniem, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2021.

Kołodziej Piotr, Szkoła. Między przymusem a wolnością, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Didacticam Litterarum Polonarum et Linguae Polonae Pertinentia” 2024, t. 15, s. 79–97, https://doi.org/10.24917/20820909.15.5

Krzyżanowski Julian, Władysław Stanisław Reymont. Twórca i dzieło, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1937.

Kuciel-Frydryszak Joanna, Chłopki. Opowieść o naszych babkach, Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2023.

Leszczyński Adam, Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2020.

Łotman Jurij, Struktura tekstu artystycznego, przeł. A. Tanalska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984.

Markowski Michał Paweł, Interpretacja, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2023.

Mead Margaret, Kultura i tożsamość. Studium dystansu międzypokoleniowego, przeł. J. Hołówka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.

Pobłocki Kacper, Chamstwo, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021.

Poletur Bronisław, Nauka o literaturze w oświetleniu metody porównawczej, „Muzeum” 1926, z. 4, s. 289–297.

Przybylski Ryszard, Słowo i milczenie bohatera Polaków. Studium o „Dziadach”, Polska Akademia Nauk. Instytut Badań Literackich. Wydawnictwo, Warszawa 1993.

Rauszer Michał, Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich, Wydawnictwo RM, Warszawa 2020.

Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, t. I, oprac. F. Ziejka, wyd. 2 poszerzone, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.

Ricoeur Paul, Filozofia osoby, przeł. M. Frankiewicz, Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, Kraków 1992.

Rzeuska Maria, „Chłopi” Reymonta, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1950.

Sławiński Janusz, Teksty i teksty, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2000.

Szymborska Wisława, Tutaj / Here, przeł. C. Cavanagh, Znak, Kraków 2012.

Szymborska Wisława, Wiersze wybrane. Wybór i układ Autorki, Wydawnictwo a5, Kraków 2014.

Uryga Zenon, Odbiór liryki w klasach maturalnych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa–Kraków 1982.

Waligóra Janusz, Ani rytuał, ani karnawał… O interpretacji tekstu literackiego w szkole (ponadgimnazjalnej). Warunki – strategie – perspektywy, Wydawnictwo Collegium Columbinum, Kraków 2014.

Ziejka Franciszek, „Wesele” w kręgu mitów polskich, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1997.

Ziejka Franciszek, Wstęp, w: W.S. Reymont, Chłopi, t. I, oprac. F. Ziejka, wyd. 2 poszerzone, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.

Ziejka Franciszek, Złota legenda chłopów polskich, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984.

Żeromski Stefan, Wybór opowiadań, oprac. A. Hutnikiewicz, wyd. 2 zmienione, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2003.

„Żyjąc tracimy życie” – z prof. Marią Janion rozmawia Katarzyna Bielas, „Wysokie Obcasy” 2002, nr 13.

Downloads

Published

2025-12-31

How to Cite

Kołodziej, Piotr. 2025. “‘It Is Beyond Human power’… The Characters of The Peasants by Władysław Stanisław Reymont in the Face of Existential Issues. A Pars Pro Toto Reading Project”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica 71 (2): 361-79. https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.20.