„Syn ziemi”? „Kułak nowoczesny”? Reymont w powojennym odczytaniu (1945–1955)

Magdalena Sadlik

doi:10.18778/1505-9057.71.29

Authors

Magdalena Sadlik Uniwersytet im. KEN w Krakowie https://orcid.org/0000-0002-1839-9246

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.29

Keywords:

socialism realism, literary criticism, reception, novel, Young Poland

Abstract

This article explores the reception of Władysław Reymont’s work between 1945 and 1955. The story of this reception begins with an often-cited article by Kazimierz Wyka, Vital Traditions of Polish Prose (1945), which significantly influenced subsequent interpretations of Reymont’s works in the early postwar years.

During this period, several books about the writer were published: Reymont by Zdzisław Skwarczyński (1948), Chłopi by Maria Rzeuska (1950), Władysław Reymont: An Outline Monograph by Lech Budrecki (1953), and the hybrid-form work A Son of the Earth by Leszek Goliński (1954). Among these, Rzeuska’s thorough monograph stands out, as the author resisted the temptation to ideologize her work. Her articles advocated for a proper appreciation of Reymont’s peasant tetralogy and highlighted the limitations of one-sided, Marxist criticism, gradually paving the way for a new stage in the reception of his oeuvre.

Reymont’s name appeared repeatedly in discussions about the direction of postwar prose within the peasant literature movement, which were mainly conducted in the pages of Wieś (The Village). Unfortunately, the ideologically charged atmosphere of the time did not encourage deeper, historically grounded literary reflections on the Nobel laureate’s achievements.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Magdalena Sadlik, Uniwersytet im. KEN w Krakowie

Magdalena Sadlik, dr hab., prof. UKEN; absolwentka filologii polskiej UJ; pracownik Katedry Literatury Nowoczesnej i Krytyki Literackiej IFP UKEN w Krakowie. Autorka kilkudziesięciu publikacji poświęconych głównie literaturze przełomu XIX i XX wieku oraz książek: „Konfesje samotnych”. W kręgu prozy spowiedniczej 1884–1914 (Kraków 2004); „Zawołajcie mnie z powrotem tą mową moją własną…”. Z dziejów recepcji twórczości Stanisława Wyspiańskiego 1898–1957 (Kraków 2009); „Miastu wierni”. Zapomniani literaci Krakowa (1898–1939) (Kraków 2020); „Chciwiec nowych wrażeń”. Wacław Gąsiorowski nieznany (Kraków 2022); współautorka: Od Galicji po Amerykę. Literackim tropem XIX-wiecznych podróży (Kraków 2018); Krakowskie sezony teatralne Krystyny Skuszanki, Ireny Babel, Lidii Zamkow (Kraków 2019).

References

Artwińska Anna, Poeta w służbie polityki. O Mickiewiczu w PRL i Goethem w NRD, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2009.

Budrecki Lech, Sprawa Reymonta, „Pamiętnik Literacki” 1951, nr 42, s. 41–76.

Budrecki Lech, Władysław Reymont. Zarys monograficzny, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1953.

Doda Wiktor, Władysław Stanisław Reymont. Sylwetka literacka, Księgarnia Zygmunta Jelenia, Tarnów 1925.

Goliński Leszek, Syn ziemi. Rzecz o Wł. S. Reymoncie, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1954.

Golmont Józefa, Dewaluacja fotografii, „Tygodnik Powszechny” 1951, nr 51–52, s. 6–7.

Gosk Hanna, W kręgu „Kuźnicy”. Dyskusje krytycznoliterackie lat 1945–1948, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985.

Goździkiewicz Teodor, Tęsknota do wielkiej powieści, „Wieś” 1946, nr 50–51, s. 7.

J.M.S.[Święcicki Józef Marian], Dyskusja o „Chłopach”, „Tygodnik Powszechny” 1950, nr 1, s. 7.

Jakiej powieści chce dzisiejsza wieś?, „Wieś” 1947, nr 2, s. 8–9.

Jastrun Mieczysław, Poza rzeczywistością historyczną, „Kuźnica” 1945, nr 1, s. 13–17.

Kamieńska Anna, O pisarstwie chłopskim, „Kuźnica” 1947, nr 44, s. 2.

Kierczyńska Melania, Spór o realizm. Szkice krytyczne, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1951.

Leopold Wanda, W walce z upiorami polonistyki, „Nowa Kultura” 1950, nr 1, s. 7.

Lichański Stefan, Wieś czyta klasyków, „Wieś” 1946, nr 50–51, s. 7.

Lichniak Zygmunt, Powieść chłopska, „Dziś i Jutro”1949, nr 22, s. 1–2.

Löw Ryszard, Z dziejów Reymonta w literaturze hebrajskiej: „Chłopi”, „Teksty Drugie” 2000, nr 1/2, s. 121–129.

Mackiewicz Paweł, Spór o realizm 1945–1948, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2020.

Miller Jan Nepomucen, Reymont jako poeta pracy, „Wiadomości Literackie” 1925, nr 7, s. 1.

Papier Tadeusz, Za książką (Sprawozdanie z ankiet nadesłanych na konkurs tyg. „Wieś”), „Wieś” 1946, nr 50–51, s. 5–6.

Piechal Marian, „Ziemia obiecana” Reymonta po pięćdziesięciu latach, „Dziennik Literacki” 1950, nr 50, s. 2.

Piekara Magdalena, Socrealistyczna recepcja „Chłopów” Reymonta, w: „Tam nasz początek”. Studia o literaturze pierwszej dekady XX wieku, red. J. Jakóbczyk, Wydawnictwo Gnome, Katowice 2006, s. 128–138.

Piętak Stanisław, Nie tylko w tradycji Sienkiewicza i Reymonta, „Wieś” 1946, nr 50–51, s. 6–7.

Reymont. Z dziejów recepcji twórczości, wybór i wstęp B. Kocówna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1975.

Rzeuska Maria, „Chłopi” Reymonta, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1950.

Siekierski Stanisław, Współczesna recepcja czytelnicza twórczości Władysława Reymonta, w: Radość i smutek czytania, red. J. Rohoziński, Wydawnictwo Typografia, Pułtusk s. 79–98.

Stępień Marian, Konspiracyjne dyskusje literackie (1939–1945), „Pamiętnik Literacki” 1977, z. 3, s. 71–100.

Tubielewicz-Mattsson Dorota, Recepta na ułomność świata. Krytyka literacka a socrealizm w Polsce, Wydawnictwo Gnome, Katowice 2002.

Vogler Henryk, Oblicze społeczne w twórczości Władysława St. Reymonta. W 25. rocznicę zgonu, „Dziennik Literacki” 1950, nr 50, s. 2.

Wyka Kazimierz, Po dwóch wojnach, „Kuźnica” 1945, nr 4/5, s. 19–23.

Wyka Kazimierz, Stan badań i potrzeby nauki o literaturze doby imperializmu, w: O sytuacji w historii literatury polskiej. Wybór referatów wygłoszonych na Zjeździe Polonistów w dniach od 8 do 10 maja 1950 r., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1951, s. 295–320.

Wyka Kazimierz, Żywotne tradycje prozy polskiej, „Odrodzenie” 1945, nr 53, s. 1–3.

Zawodniak Mariusz, Oswajanie klasyki. Kilka uwag o socrealistycznych wstępach, w: Ostrożnie z literaturą (przykłady, wykłady oraz inne rady), red. S. Balbus, W. Bolecki, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2000, s. 72–82.

Żabicki Zbigniew, „Kuźnica” i jej program literacki, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1966, s. 141.

Żółkiewski Stefan, Stradecki Janusz, Rozwój badań literatury polskiej w latach 1944–1954, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1955.