Swojskie przestrzenie absurdu

Brygida Pawłowska-Jądrzyk

doi:10.18778/1505-9057.59.02

Autor

Brygida Pawłowska-Jądrzyk Prof. ucz. dr hab., Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Wydział Nauk Humanistycznych, Instytut Nauk o Kulturze i Religii, Katedra Poetyki Intersemiotycznej i Komparatystyki Mediów, ul. Dewajtis 5, 01-815 Warszawa https://orcid.org/0000-0001-9900-2070

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.59.02

Słowa kluczowe:

Franz Kafka, Przemiana, metamorfoza, proza groteskowa, absurd, wyobraźnia artystyczna, przestrzeń przedstawiona, parabola, symbol

Abstrakt

Przedmiotem analizy w artykule jest Przemiana (1915) Franza Kafki. Autorka podejmuje próbę uchwycenia różnorodnych aspektów fenomenu przestrzeni kafkowskiej w kontekście funkcjonowania motywu murów/ścian/sufitów w tym bodaj najsłynniejszym opowiadaniu literatury światowej. Badaczka traktuje przy tym utwór Kafki jako niedościgniony wzór artystycznego kształtowania scenerii: takiego mianowicie, które plastyczność i konkret motywów oraz relacji przestrzennych czyni swego rodzaju residuum wysublimowanych, symbolicznych znaczeń, realizujących się w pełni dopiero za pośrednictwem wyobraźni odbiorcy, w toku kontemplacyjnej lektury i towarzyszącego jej przeżycia estetycznego. Wywód prowadzi do konkluzji, że Kafka w swym parabolicznym, absurdalnym, pełnym niedopowiedzeń (a jednak zaskakująco konkretnym) opowiadaniu nie odsłania sensu historii bohatera przemienionego w stawonoga, pozwala nam jednak ten sens przeżyć i przeczuć – jako treść naszego własnego życia.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Brygida Pawłowska-Jądrzyk - Prof. ucz. dr hab., Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Wydział Nauk Humanistycznych, Instytut Nauk o Kulturze i Religii, Katedra Poetyki Intersemiotycznej i Komparatystyki Mediów, ul. Dewajtis 5, 01-815 Warszawa

Brygida Pawłowska-Jądrzyk – doktor habilitowana nauk humanistycznych, profesor uczelni; Kierownik Katedry Poetyki Intersemiotycznej i Komparatystyki Mediów (Wydział Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie), redaktor naczelna czasopisma naukowego „Załącznik Kulturoznawczy”. Jest badaczką o orientacji interdyscyplinarnej, specjalizuje się w zakresie poetyki i semiotyki tekstów kultury współczesnej (zwł. literatury, filmu, reklamy). Opublikowała m.in. monografie autorskie (Sens i chaos w grotesce literackiej, 2002; Uczta pod Wiszącą Skałą. Metafizyczność i nieokreśloność w sztuce (nie tylko) literackiej, 2011; Zarys poetyki uwodzenia. O strategiach perswazyjnych w reklamie wizualnej, 2021) oraz dziesiątki artykułów w czasopismach naukowych i książkach zbiorowych. Redaktor i współredaktor monografii zbiorowych, w ostatnich latach: Fotoesej. Testowanie granic gatunku (2016); Ciężar i lekkość w kulturze. Estetyka, poetyka, style myślenia (2016); Rzecz w kulturze (2016); Możliwość i konieczność w kulturze. Idee, narracje, interpretacje (2017); Śmierć w wodzie i inne motywy akwatyczne w horyzoncie wyobraźni (2018); Rozjaśnienie Hanekego (2018); Fotoesej. (Nie)widoki cudzego cierpienia (2019); Rejony twórczej zmiany. Tekst. Adaptacja. Medialna re-kreacja (2019); Przezroczystość w kulturze (2020); Ogień. Siła żywiołu – moc symbolu – potęga wyobraźni (2020); Hitchcock. Teksty i parateksty (w druku).

Bibliografia

Auerbach Erich, Blizna Odyseusza, [w:] Erich Auerbach, Mimesis. Rzeczywistość przedstawiona w literaturze Zachodu, przeł. Zbigniew Żabicki, przedmowy Zbigniew Żabicki, Michał Paweł Markowski, Prószyński i S-ka, Warszawa 2004, s. 29–48.

Bergson Henri, Śmiech. Esej o komizmie, przeł. Stanisław Cichowicz, Wydawnictwo KR, Warszawa 1995.

Bettelheim Bruno, Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni, przeł. i oprac. Danuta Danek, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 1996.

Blanchot Maurice, Wokół Kafki, przeł. Krzysztof Kocjan, Wydawnictwo KR, Warszawa 1996.

Camus Albert, Nadzieja i absurd w dziele Franza Kafki, [w:] Albert Camus, Mit Syzyfa i inne eseje, przeł. Joanna Guze, Wydawnictwo Muza, Warszawa 1999, s. 150–161.

Dobrzyńska Teresa, Opowiadanie Vladimira Nabokova „Wiosna w Fialcie” w kręgu możliwych wykładni sensu, [w:] Możliwość i konieczność w kulturze. Idee, narracje, interpretacje, red. B. Pawłowska-Jądrzyk, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa 2017, s. 99–143.

Dobrzyńska Teresa, Tekst – styl – poetyka, Universitas, Kraków 2003.

Gołaszewska Maria, O zjawisku przemiany, [w:] Nauka o pięknie. Rozprawy z pogranicza estetyki, aksjologii ogólnej i antropologii filozoficznej, red. Maria Gołaszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu M. Curie-Skłodowskiej, Kraków–Lublin 1990, s. 53–64.

Janion Maria, Żyjąc tracimy życie, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2001.

Kafka Franz, Cztery opowiadania. List do ojca, przeł. Juliusz Kydryński, Jarosław Ziółkowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2003.

Kasperski Edward, Tragigroteska Kafki, „Tekstualia” 2008, nr 3, s. 19–34.

Kayser Wolfgang, Próba określenia istoty groteskowości, przeł. Ryszard Handke, „Pamiętnik Literacki” 1979, z. 4, s. 271–280.

Kopaliński Władysław, Słownik symboli, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990.

Kundera Milan, Sztuka powieści, przeł. Marek Bieńczyk, „Czytelnik”, Warszawa 1998.

Kwiatkowski Jerzy, Daniel Mróz, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1961.

Lichaczow Dmitrij S., Świat wewnętrzny dzieła literackiego, przeł. Jerzy Faryno, „Pamiętnik Literacki” 1974, z. 4, s. 253–267.

Lipszyc Adam, Szczegół i nieczytelność. Esej o negatywnej hermeneutyce Kafki, [w:] Poetyka egzystencji. Franz Kafka na progu XXI wieku, red. Edward Kasperski, Tomasz Mackiewicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2004, s. 163–173.

Maciąg Włodzimierz, Nasz wiek XX: przewodnie idee literatury polskiej 1918–1980, Ossolineum, Wrocław 1992.

McElroy Bernard, Fiction of the Modern Grotesque, The Macmillan Press LTD, Houndmills, Basingstoke, Hampshire and London 1989.

Mieletinski Eleazar, Poetyka mitu, przeł. Józef Dancygier, przedmowa Maria Renata Mayenowa, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1981.

Morawiec Arkadiusz, Konstrukcja i znaczenie przestrzeni przedstawionej w powieściach Franza Kafki, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2000.

Nabokov Vladimir, Anna Karenina, [w:] Vladimir Nabokov, Wykłady o literaturze rosyjskiej, przeł. Zbigniew Batko, Wydawnictwo Muza, Warszawa 2002.

Nabokov Vladimir, Wykłady o literaturze, przeł. Zbigniew Batko, Wydawnictwo Muza, Warszawa 2001.

Nalewajk Żaneta, Ironia jako alternatywa rozpaczy. Krytyka kultury w „Sprawozdaniu dla Akademii”, „Tekstualia” 2008, nr 3, s. 67–77.

Pawłowska-Jądrzyk Brygida, Haneke w polu kontekstów fakultatywnych. „Miłość” z Kafką w tle, [w:] Rozjaśnianie Hanekego, red. Brygida Pawłowska-Jądrzyk, Katarzyna Taras, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa 2019, s. 167–186.

Pawłowska-Jądrzyk Brygida, Strategie pisarskie. „Przemiana”, [w:] Poetyka egzystencji. Franz Kafka na progu XXI wieku, red. Edward Kasperski, Tomasz Mackiewicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2004.

Rainczak Wiktoria, Logiczność absurdu w twórczości Franza Kafki na podstawie „Przemiany” i „Procesu”, [w:] Komentarze do Kafki, red. Bartosz Małczyński, Jarosław Furmaniak, Wydawnictwo Chiazm, Wrocław 2007, s. 71–76.

Schulz Bruno, Posłowie do polskiego przekładu „Procesu” Franza Kafki [1936], [w:] Bruno Schulz, Szkice krytyczne, opracowanie i posłowie Małgorzata Kitowska-Łysiak, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2000, s. 22–25.

Thomson Philip, The Grotesque, Published by Methuen & Co Ltd., London 1972.

Tomkowski Jan, Robak, „Więź” 1982, nr 11/12, s. 42–52.

Wydmuch Marek, Franz Kafka, „Czytelnik”, Warszawa 1982.