Kryzys liryzmu i narodziny poezji prozą. Przelotne chmury Szczęsnej

Małgorzata Okulicz-Kozaryn

doi:10.18778/1505-9057.72.08

Autor

Małgorzata Okulicz-Kozaryn Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu https://orcid.org/0000-0002-6315-0693

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.72.08

Słowa kluczowe:

poeta, poemat prozą, nerwowość, Szczęsna, chmury

Abstrakt

W połowie lat 80. XIX wieku Józefa Cybulska, pisząca pod pseudonimem Szczęsna, opublikowała w tygodniku „Bluszcz” powieść Karta z pamiętnika poety, w dużym stopniu autobiograficzną. Bohater powieści po wydaniu romantycznego tomu lirycznego przeżywa głęboki kryzys twórczy, zwątpienie w sens swojej drogi artystycznej. Cierpi z powodu trudności scalenia w poetyckiej formie rozbieżnych, dysharmonijnych uczuć, wrażeń, myśli. Tom poematów prozą Szczęsnej Przelotne chmury (1892) można czytać jako próbę znalezienia właściwego, nowoczesnego wyrazu dla wrażliwości poetyckiej schyłku wieku, jako ślad całości, niewyrażalnej za pomocą dotychczasowych form.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Małgorzata Okulicz-Kozaryn - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Małgorzata Okulicz-Kozaryn, prof. UAM, dr hab., historyk literatury, autorka książek: Średniowiecze Wacława Berenta. Sceptyk w poszukiwaniu całości (Warszawa 2006); Naukowość utajona? Konsekwencje scjentyzmu w literaturze Młodej Polski (Poznań 2013); Brzozowski contra Miriam. Spór jednostronny (antologia z serii Polemika Krytycznoliteracka w Polsce; Poznań 2022); współautorka (z Radosławem Okulicz-Kozarynem) książki Tropami Bractwa Wielkiego Dzwonu. Szkice o literaturze przełomu XIX i XX wieku (Poznań 2020); współredaktorka (z Mateuszem Bourkane i Michałem Haake) książki „Przemyśleć wszystko…” Stanisława Wyspiańskiego modernizacja wyobraźni zbiorowej (Poznań 2009). Zajmuje się między innymi związkami literatury i nauki, dziewiętnastowiecznym scjentyzmem, przejawami parnasizmu, shelleizmu i nerwowości, dawną fantastyką naukową, mediewizmem młodopolskim jako zagadnieniem artystycznym i epistemologicznym, problemami młodopolskiej powieści i krytyki literackiej, kondycją poezji drugiej połowy XIX wieku (uczestniczka projektu badawczego Poezja na marginesie cywilizacji. Degradacja i odrodzenie twórczości poetyckiej 1864–1894). Należy do zespołu Centrum Badań nad Poezją Drugiej Połowy XIX Wieku przy WFPiK UAM.

Bibliografia

Andrearczyk Tymoteusz, Estetyka chmur, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2019.

Baudelaire Charles, Kwiaty zła, wstęp, oprac. T. Swoboda, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2025, BN II 269.

Baudelaire Charles, Paryski spleen, przeł. J. Guze, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959.

Baudelaire Charles, Paryski splin, przekł., komentarz R. Engelking, Officyna, Łódź 2020.

Budrewicz Tadeusz, Głód i pieśń, [w:] Tadeusz Budrewicz, Rymowane spory. Asnyk, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2015.

Damisch Hubert, Teoria /obłoku/. W stronę historii malarstwa, przeł. P. Tarasiewicz, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2011.

Flammarion Kamil, Historya komety, [w:] Kamil Flammarion, Opowiadania o nieskończoności, przeł. H. Kuczalski, Gebethner i Wolff, Warszawa 1874.

Kluba Agnieszka, Poemat prozą w Polsce, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Warszawa–Toruń 2014.

Kłosińska Krystyna, Powieści o „wieku nerwowym”, Wydawnictwo Śląsk, Wrocław 1988.

Kochanowska Ewa, Romantyczna literatura wobec nauki. „Henryk Ofterdingen” Novalisa i „Genezis z ducha” Słowackiego, Oficyna Wydawnicza Atut, Wrocław 2002.

Novalis, Henryk von Ofterdingen, przekł., oprac. E. Szymani, W. Kunicki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2003, BN II 247.

Okulicz-Kozaryn Małgorzata, Czesława Jankowskiego polemika z Adamem Asnykiem, [w:] Czesław Jankowski 1857–1929. Między tutejszością a europejskością. Zbiór studiów, red. I. Fedorowicz, M. Dawlewicz, Vilnius University Press, Wilno 2018.

Okulicz-Kozaryn Małgorzata, Debiutancki tom „Poezji” Szczęsnej, [w:] Debiuty i inne zjawiska poetyckie drugiej połowy XIX wieku. Prace ofiarowane Profesor Barbarze Bobrowskiej, red. J. Zajkowska, K. Jaworski przy współpracy E. Pocheć-Sobiesiak, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2025.

Okulicz-Kozaryn Radosław, Gra nerwów. Chopin w epoce rozstroju, [w:] Radosław Okulicz-Kozaryn, Rok 1894 oraz inne szkice o Młodej Polsce, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2013.

Paja Agnieszka, 1884. Rok z biografii lekturowej czytelniczek „Bluszczu”, „Świtu” oraz „Tygodnika Mód i Powieści”, [w:] Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet, seria I: Perspektywa środkowoeuropejska, red. A. Janicka, C. Fournier Kiss, M. Bracka, Temida 2, Białystok 2019.

Pietkiewicz Apolinary, Meteorologia, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1872.

Rudnicka Jadwiga, Fragment archiwum Wojciecha Cybulskiego w papierach Józefy Bąkowskiej, „Pamiętnik Literacki” 1959, z. 3/4.

Rudzki Maurycy Pius, Zasady meteorologii, wydał J. Krasowski, E. Wende i Spółka, Warszawa 1916.

Ruskin John, Królowa powietrza. Studium nad greckimi mitami o chmurach i burzach, przeł. W. Szukiewicz, Teodor Paprocki i S-ka, Warszawa 1901.

Słowacki Juliusz, Dzieła, red. J. Krzyżanowski, t. 13: Listy do matki, oprac. Z. Krzyżanowska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1952.

Słowacki Juliusz, Godzina myśli, [w:] Dzieła, red. J. Krzyżanowski, t. 2: Poematy, oprac. E. Sawrymowicz, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1952.

Szczęsna [właśc. Józefa Cybulska], Karta z pamiętnika poety, „Bluszcz” 1884, nr 48–50; 1885, nr 30–32 i 34; 1886, nr 23–32 [w odcinkach z roku 1886 inna wersja tytułu: Kartka z pamiętników poety].

Szczęsna [właśc. Józefa Cybulska], Przelotne chmury. Poezje prozą, Redakcja „Dziennika Polskiego”, Lwów 1892.

Zabawa Krystyna, „Kalejdoskop myśli, wrażeń i obrazów” – młodopolskie odmiany krótkiego poematu prozą, TAiWPN Universitas, Kraków 1991.