Naturalizm w późnych powieściach Zygmunta Kaczkowskiego
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.72.09Słowa kluczowe:
Zygmunt Kaczkowski, naturalizm, realizm i materializm, powieść tendencyjnaAbstrakt
Autor artykułu analizuje późną twórczość Zygmunta Kaczkowskiego w kontekście jego skomplikowanej biografii politycznej i literackiej oraz debaty o naturalizmie. Punktem wyjścia jest rok 1866, gdy po oskarżeniach o agenturalną działalność na rzecz Cesarstwa Austriackiego Kaczkowski zostaje skazany na emigrację. Po długiej przerwie, już w realiach ugruntowanego pozytywizmu (w latach 70. i 80. XIX wieku) wraca do pisania. Autor skupia się na powieściach współczesnych Graf Rak i Zaklika, które wpisują się w polemikę z naturalizmem. Kaczkowski pojmuje naturalizm jako materialistyczny światopogląd negujący duchowość, moralność i patriotyzm. W Grafie Raku tytułowa postać uosabia skrajny materializm i darwinistyczną wizję świata, prowadzącą do nihilizmu i przemocy. Zaklika rozwija podobną krytykę poprzez schematyczne postacie i tendencyjną fabułę. Choć powieści te są artystycznie słabe, to stanowią ważne świadectwo ideowych lęków autora, jego sprzeciwu wobec sekularyzacji i prób przepracowania własnej winy oraz marginalizacji w życiu literackim.
Pobrania
Bibliografia
Barwiński Eugeniusz, Zygmunt Kaczkowski w świetle prawdy (1863–1871): z tajnych aktów b. austryackiego Ministerstwa Policyi, H. Altenberg, Lwów 1920.
Burkot Stanisław, Spory o powieść w polskiej krytyce literackiej XIX wieku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968.
Chmielowski Piotr, Henryk Sienkiewicz, [w:] Piotr Chmielowski, Pisma krytycznoliterackie, oprac. H. Markiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1961.
Ihnatowicz Ewa, Naturalizm, [w:] Słownik polskiej krytyki literackiej 1764–1918. Pojęcia – terminy – zjawiska – przekroje, t: 2, N–Z, red. J. Bachórz, G. Borkowska, T. Kostkiewiczowa, M. Rudkowska, M. Strzyżewski, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, Toruń–Warszawa 2016.
Jauksz Marcin, Między idealizmem i naturalizmem. Jana Gnatowskiego i Józefa Kotarbińskiego dyskusja o modelu literatury i krytyki nowoczesnej, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2023.
Kabata Michał, Warszawska batalia o nową sztukę („Wędrowiec” 1884–1887), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978.
Kaczkowski Zygmunt, Graf Rak: powieść, F.H. Richter, Lwów 1879.
Kaczkowski Zygmunt, Rewolucyjne sądy i wyroki: rzecz osobista, nakładem autora, Paryż–Wiedeń 1866.
Kaczkowski Zygmunt, Romantyzm. Literacka gawęda, „Gazeta Narodowa” 31 VI 1891, nr 156.
Kaczkowski Zygmunt, Zaklika: powieść współczesna w trzech tomach, nakł. Księgarni L. Zwolińskiego i Spółki, Kraków 1893.
Kaczkowski Zygmunt, Żydowscy: kronika rodzinna, t. 1, F.H. Richter, Lwów 1872.
Krechowiecki Adam, Zygmunt Kaczkowski i jego czasy: na podstawie źródeł i materiałów rękopiśmiennych, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1918.
Krzyżanowski Julian, Henryk Sienkiewicz. Kalendarz życia i twórczości, uzup., oprac. M. Bokszczanin, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2012.
Limanowski Bolesław, Listy o współczesnej francuskiej literaturze, „Przegląd Tygodniowy” 1797, nr 22, 27, 32, 47.
Mazurkiewicz Filip, Bolesław Limanowski, [w:] Słownik polskiej krytyki literackiej 1764–1918. Hasła osobowe, t. 2: K–O, red. G. Borkowska, T. Kostkiewiczowa, M. Rudkowska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, Toruń–Warszawa 2024.
Mazurkiewicz Filip, Piotr Chmielowski w świetle Zygmunta Kaczkowskiego (i nie na odwrót), „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2024, R. 17/59.
Okulicz-Kozaryn Małgorzata, W orbicie Flammariona. O poemacie prozą „Wśród gwiazd” Wincentego Korab Brzozowskiego, „Ruch Literacki” 2009, z. 1.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
