Z pogromu by Zofia Niedźwiedzka – a family drama against the background of social revolt
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.72.10Keywords:
Zofia Niedźwiedzka, social inequality, emotions, poverty, exclusion, marginalization of womenAbstract
The purpose of this article is to introduce the works of Zofia Niedźwiedzka (also known as Bohowityn) – a forgotten author born in 1872 in Volhynia, whose prose depicted the social issues of the turn of the 20th century. The text presents the current state of research on her literary output and discusses contemporary reactions to her work. Niedźwiedzka’s novellas became a target for critics, yet they also served as an inspiration for other artists. Her oeuvre includes, among others, the series Czarnymi czcionkami (1908), which features the novella Z pogromu – the focal point of this analysis. It tells the story of a worker and his daughter, who is driven to prostitution by poverty and becomes involved in the so-called “pimp pogrom” of 1905. By shifting focus from a strictly documentary account of historical events to a domestic family drama, the author created a compelling portrait of destitution and the crisis of Positivist ideals in the face of the 1905 revolutionary upheavals. Niedźwiedzka demonstrated a particular sensitivity to the situation of marginalized groups, especially women. She drew attention to the social, economic, and cultural factors that led to their exclusion. For this reason, an important point of reference is one of her novels, Kobieta z przeszłością.
Downloads
References
Belmont Leo [właśc. Leopold Blumental], Po pogromie, „Wolne Słowo” 1910, nr 80/81.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Kobieta z przeszłością, Gebethner i Wolff, Warszawa 1911.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Nasi dekadenci. Powieść ze schyłku XIX wieku, Skład Główny Księgarni G. Gebethnera i Spółki, Kraków 1899.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Te i tamte, [w:] Bohowityn [właśc. Zofia Niedźwiedzka], Czarnymi czcionkami, G. Gebethner, Kraków 1908.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Z pogromu, [w:] Bohowityn [właśc. Zofia Niedźwiedzka], Czarnymi czcionkami, G. Gebethner, Kraków 1908.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Za chimerą szczęścia, [w:] Bohowityn [właśc. Zofia Niedźwiedzka], Czarnymi czcionkami, G. Gebethner, Kraków 1908.
Bohowityn, „Robotnik” 1921, R. 27, nr 145.
Bołdyrew Aneta, Społeczeństwo Królestwa Polskiego wobec patologii społecznych w latach 1864–1914, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2016.
Brykalska Maria, Emancypacja kobiet, [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1994.
Brykalska Maria, Praca organiczna i praca u podstaw, [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1994.
Domański Andrzej, Zapomniane źródła i inspiracje psychologii tłumu, „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” 2013, nr 58.
Dunaj-Dziecielska Katarzyna, „Umiem kochać tylko krótkotrwałą namiętnością wędrowca”. Portret amanta w „Dziejach mężatek” Zofii Niedźwiedzkiej, [w:] „Wszystko lubię to, co pani…”. Literackie portrety amantów i studentów, red. K. Eremus, T. Linkner, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2013.
Dunaj-Dziecielska Katarzyna, Dobry duch domu i „Belzebub w spódnicy”, czyli portrety ciotek w powieści „Nasi dekadenci” Zofii Niedźwiedzkiej, [w:] Do ostatniego lokaja… W kręgu rodziny i znajomych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, red. K. Eremus, T. Linkner, Gdańsk 2013.
Dunaj-Dziecielska Katarzyna, O „takich” się nie mówi, czyli „Kobieta z przeszłością” Zofii Niedźwiedzkiej, [w:] Całe miasto dysze oburzeniem… Skandal w literaturze XIX i XX wieku, red. K. Eremus, T. Linkner, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2012.
Dunaj-Dziecielska Katarzyna, Siłaczki, emancypantki, dekadentki. Galeria postaci kobiecych w powieści „Nasi dekadenci” Zofii Niedźwiedzkiej, [w:] Znane zapomniane. Z literatury polskiej XIX i XX wieku, red. K. Eremus, T. Linkner, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2011.
Gutman Herman, Kronika literacka i artystyczna, „Głos Narodu” 1908, nr 192.
Humphrey Robert, Strumień świadomości – techniki, przeł. S. Amsterdamski, „Pamiętnik Literacki” 1970, t. 61, z. 4.
Jakóbczyk Jan, O tym, jak Młoda Polska posiwiała. Proza młodopolska wobec rewolucji 1905 roku, Uniwersytet Śląski, Katowice 1992.
Jakubczak Aleksandra, „Pogrom alfonsów” jako eskalacja konfliktu między członkami półświatka a robotnikami, „Przegląd Historyczny” 2018, t. 109, z. 2.
Jakubczak Aleksandra, Pogrom domów publicznych w Warszawie, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Warszawa 2022.
Kiedrzyński Stanisław, Bohowityn: Czarnymi czcionkami, „Prawda. Tygodnik polityczny, społeczny i literacki” 1911, nr 5.
Kłosińska Krystyna, Kobieta autorka, „Teksty Drugie” 1995, nr 3/4.
Kłosińska Krystyna, Powieści o „wieku nerwowym”, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1988.
Najważniejsze nowiny, „Kurier Warszawski” 1905, nr 144.
Nałkowska Zofia, Dzienniki, t. 3: 1918–1929, oprac., wstęp, komentarz H. Kirchner, Czytelnik, Warszawa 1980.
St. G., Z literatury, „Kurier Warszawski” 1908, nr 155.
Wąsik Barbara, Na cenzurowanym – trudne relacje między kobietami w powieściach Zofii Niedźwiedzkiej, „Napis” 2017, R. 23.
Wiecki Wiktor, Przegląd piśmiennictwa, „Przegląd Powszechny” 1908, t. 99.
Włodarczyk Jarosław, Zofia Niedźwiecka, [w:] Encyklopedia literatury polskiej, red. E. Zarych, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2005.
Z bieżącej chwili, „Kurier Narodowy. Dodatek ilustrowany” 1905, nr 27.
Z kroniki żałobnej. Śp. Bohowityn (Zofia Niedźwiedzka), „Ilustrowany Kurier Codzienny” 1921, nr 150.
Zofia Niedźwiedzka (Bohowityn), „Gazeta Poranna” 1921, nr 5865.
Zwracamy uwagę czytelników…, „Kurier Codzienny” 1905, nr 130.
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

