Historia zapomnianego sukcesu. Livia Quintilla Stanisława Marka Rzętkowskiego

Tomasz Sobieraj

doi:10.18778/1505-9057.72.04

Autor

Tomasz Sobieraj Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu https://orcid.org/0000-0002-4563-5574

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.72.04

Słowa kluczowe:

Livia Quintilla, melodramatyczność, efekt sceniczny, miłość, dramat pseudohistoryczny

Abstrakt

Artykuł rekonstruuje historyczne okoliczności sukcesu jednoaktowego dramatu Stanisława Marka Rzętkowskiego (1843–1897) pt. Livia Quintilla, który prapremierę miał w Krakowie w 1868 roku. Rok później wystawiono go w Warszawie; na scenach stołecznych odbyły się łącznie cztery wystawienia (ostatnie w 1888 roku). Livia Quintilla była jedyną sztuką Rzętkowskiego, która odniosła sukces sceniczny (w krakowskiej prapremierze rolę tytułową kreowała sama Helena Modrzejewska). Na akcję dramatu składają się burzliwe perypetie miłosne tytułowej bohaterki, młodej patrycjuszki rzymskiej, w finale zmuszonej do tragicznego wyboru. Popełnia ona samobójstwo, nie chcąc oddać swojego serca i czci wpływowemu pretorowi. Rzętkowski do fabuły wplótł także wątek miłości młodego niewolnika do Livii, obudowując go licznymi motywami melodramatycznymi, w tym intrygą czarnego charakteru. Sztuka wzbudzała zainteresowanie publiczności i krytyków z uwagi na swoje walory sceniczne, wywołujące liczne reakcje afektywne.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Tomasz Sobieraj - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Tomasz Sobieraj, literaturoznawca, profesor zwyczajny w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Główne zainteresowania badawcze: dziewiętnastowieczna proza, krytyka literacka i teatralna, związki literatury okresu pozytywizmu i Młodej Polski z ówczesną myślą naukową i filozofią, humanistyka środowiskowa, animal studies, edytorstwo naukowe. Nowsze publikacje książkowe: W świecie natury i kultury. Bolesław Prus wobec dylematów światopoglądowych swojej epoki (2022), edycja krytyczna powieści Wiry Henryka Sienkiewicza (2024).

Bibliografia

Al. [właśc. Niewiarowski Aleksander], Teatra Warszawskie, „Dziennik Warszawski” 1869, nr 37, nr 38.

Bogusławski W., Teatr, „Tygodnik Powszechny” 1881, nr 51.

Chmielowski Piotr, Przegląd dramatyczny, „Ateneum” 1881, t. 2, z. 3.

Chmielowski Piotr, Zarys najnowszej literatury polskiej (1864–1897), wyd. 4, przejrzane i znacznie powiększone, G. Gebethner i Spółka. K. Grendyszyński, Kraków–Petersburg 1898.

F. [właśc. Faleński Felicjan], Przegląd piśmienniczy, „Tygodnik Ilustrowany” 1867, nr 106.

Jeske-Choiński Teodor, Rozmaitości krytyczne, „Kurier Warszawski” 1887, nr 204.

K–i [właśc. Kotarbiński Józef], Przegląd teatralny, „Przegląd Tygodniowy” 1869, nr 9.

Kochanowski Marek, Melodramatyzm i powieść (Żeromski, Mniszkówna, Strug). Od rytuału do sensacji, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2015.

Konarska-Pabiniak Barbara, Repertuar teatru w Płocku: 1808–1939, cz. 2, Instytut Sztuki Pan, Warszawa 1982.

Korespondencja „Gazety Polskiej”, „Gazeta Polska” 1868, nr 119.

Korespondencja Karola Estreichera z Marią i Felicjanem Faleńskimi (1867–1903), z autografu wydała i komentarzem opatrzyła J. Rudnicka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1957.

Korzeniewska Ewa, „Życie” 1887–1891, [w:] Literatura okresu Młodej Polski, t. 1, red. K. Wyka, A. Hutnikiewicz, M. Puchalska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1968.

Krzemiński Stanisław, Przegląd teatralny, „Bluszcz” 1881, nr 20, nr 51.

Lubowski Edward, Przegląd teatralny, „Tygodnik Ilustrowany” 1881, nr 281.

Maresz Barbara, Szydłowska Mariola, Repertuar Teatru Polskiego we Lwowie 1886–1894, TAiWPN Universitas, Kraków 1993.

Markiewicz Henryk, Pozytywizm, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999.

Marrené Waleria, Listy z Warszawy, „Dziennik Łódzki” 1886, nr 204.

Modrzejewska. Listy 1 [Korespondencja Heleny Modrzejewskiej i Karola Chłapowskiego 1859–1886], oprac. A. Kędziora, E. Orzechowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2015.

Nowości literackie, „Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne” 1886, nr 157.

Orgon [właśc. Sarnecki Zygmunt], Teatr, „Echo” 1881, nr 100.

[Przyborowski Walery?] [Kaliszewski Julian?], Stara i młoda prasa. Przyczynek do historii literatury ojczystej 1866–1872. Kartki ze wspomnień Eksdziennikarza, przygotowała do druku i posłowiem opatrzyła D. Świerczyńska, Wydawnictwo IBL Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 1998.

Ratajczakowa Dobrochna, Śmiech farsy i płacz melodramatu. Szkice o „złych gatunkach” jarmarcznej proweniencji, Wydawnictwo PSP, Poznań 2025.

Rzętkowski Stanisław Marek, Livia Quintilla. Dramat w jednym akcie, Nakładem Księgarni Teodora Paprockiego i S-ki, Warszawa 1886.

S. [właśc. Szczepański A.], Teatr, „Kalina” 1868, nr 10.

Skręt Rościsław, Rzętkowski Stanisław Marek (1843–1897), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, A. Rząśnicki, J. Sapieha, t. 34, Polska Akademia Umiejętności, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992–1993.

Sobieraj Tomasz, Rzętkowski Stanisław Marek, [w:] Słownik polskiej krytyki literackiej 1764–1918. Hasła osobowe, red. T. Kostkiewiczowa, G. Borkowska, M. Rudkowska, t. 3: P–Ż, Wydawnictwo Naukowe UMK, Towarzystwo Literac¬kie im. Adama Mickiewicza, Toruń–Warszawa 2024.

St.M.Rz. Stanisław Marek Rzętkowski (1843–1897), [w:] Jan Józef Lipski, Warszawscy „Pustelnicy” i „Bywalscy”, t. 1: Felietoniści i kronikarze 1818–1899, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1973.

Stanisław Marek Rzętkowski (Florian), [w:] Zbiór poetów polskich XIX w., ułożył i opracował P. Hertz, księga trzecia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962.

Teatr, „Czas” 1868, nr 106.

Zieziula Grzegorz, Ideał opery i jego urzeczywistnienie: „Livia Quintilla” Zygmunta Noskowskiego, „Muzyka. Kwartalnik Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk” 2006, R. 51, nr 1–2.

Zieziula Grzegorz, Nurt kosmopolityczny w polskiej twórczości operowej drugiej połowy XIX wieku, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, Warszawa 2020.