Religijne aspekty nowelistyki Władysława Stanisława Reymonta w czasie I wojny światowej. Kilka dopowiedzeń

Marcin Bajko

doi:10.18778/1505-9057.71.13

Autor

Marcin Bajko Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0001-9031-0966

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.13

Słowa kluczowe:

I wojna światowa, Władysław Stanisław Reymont, nowele, Za frontem, katolicyzm

Abstrakt

Autor pragnie przypomnieć Władysława Stanisława Reymonta jako „kronikarza wojny”. Tom wydanych w 1919 roku nowel zatytułowany Za frontem (ponownie wydany w 1925 jako Pęknięty dzwon) był już przedmiotem zainteresowania zarówno badaczy literatury I wojny światowej, jak i reymontologów (B. Utkowska, M.J. Olszewska, M. Jazownik).

W artykule, zgodnie z jego tytułem, autor – często odnosząc się do ustaleń i analiz wymienionych uczonych – stara się rzucić nowe światło („kilka dopowiedzeń”) na wojenne nowele autora Chłopów, kładąc nacisk na ich chrześcijański wymiar (zgodny z intencjami i religijnością samego Reymonta), a także na ich antyniemieckość i akcenty antyżydowskie. Ukazując heroizm polskiego chłopa w obliczu bestialstwa wojny, pisarz podkreśla źródło takiej postawy: wyznanie chrześcijańskie, katolickie. Narrator w utworach najczęściej nie dystansuje się od tej wiary, będąc kimś w rodzaju naocznego świadka oraz członkiem tej wiejskiej wspólnoty. Pisząc o wojnie jako o dziele szatana i emanacji zła, Reymont podkreśla jednocześnie jej nieuchronność.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Marcin Bajko - Uniwersytet w Białymstoku

Marcin Bajko, dr hab., adiunkt w Zakładzie Badań Źródłowych nad Literaturą XIX i XX wieku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku. Autor m.in. książek: Słowacki i spadkobiercy. Studia i szkice (2017), Wojna, rewolucja, przewrót. Twórczość Tadeusza Micińskiego w latach 1914–1918 (2023). Współredaktor czterech tomów Pism rozproszonych Tadeusza Micińskiego (2017–2020), opublikowanych w ramach grantu NPRH: „Naukowa edycja krytyczna Pism rozproszonych Tadeusza Micińskiego w czterech tomach: eseje, liryka, publicystyka” (2015–2020).

Bibliografia

Barłowski Dezydery, Żyd jako fetysz. O antysemityzmie w powieściach i pismach politycznych Romana Dmowskiego, w: Obrazy nieobojętności. Szkice o zaangażowaniu w sztuce, red. A. Szawerna-Dyrszka, M. Tramer, K. Pfeifer, A. Więcek, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2022.
Google Scholar

Burek Tomasz, Prozatorski obraz i bilans wojny: od notatnika z przeżyć do epickiego ujęcia tematu, w: Literatura polska 1918–1932, t. 1, red. A. Brodzka, H. Zaworska, S. Żółkiewski, Wiedza Powszechna, Warszawa 1975, s. 464.
Google Scholar

Dmowski Roman, Kwestia żydowska. Separatyzm Żydów i jego źródła, Nakładem „Gazety Warszawskiej”, Warszawa 1909.
Google Scholar

Jazownik Maria, Historia i sacrum w cyklu opowiadań Władysława Reymonta „Za frontem”, w: „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, M. Sell, M. Wedemann, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2017, s. 274–277.
Google Scholar

Koc Barbara, Reymont. Opowieść biograficzna, wydanie uzupełnione i poprawione, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 2000, s. 145.
Google Scholar

Kochanowski Marek, Miasto jako teatr. Obraz Londynu we wczesnych zapiskach podróżnych Władysława Stanisława Reymonta, w: M. Kochanowski, Modernizm mniej znany. Studia i szkice o literaturze, Wydawnictwo Prymat, Białystok 2016, s. 19–20.
Google Scholar

Krzyżanowski Jerzy R., Jasnogórska pielgrzymka Reymonta, w: Problematyka religijna w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski. Świadectwa poszukiwań, red. S. Fita, Wydawnictwo KUL, Lublin 1993.
Google Scholar

Łoch Eugenia, Stefan Żeromski, Władysław Reymont i Jerzy Żuławski wobec pierwszej wojny światowej, w: Pierwsza wojna światowa w literaturze polskiej i obcej. Wybrane zagadnienia, red. E. Łoch, K. Stępnik, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1999, s. 77–79.
Google Scholar

Malik Jakub A., Modernistyczne credo. Religijność Władysława Stanisława Reymonta. Tezy biograficzne, w: Inny Reymont, red. W. Książek-Bryłowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2002.
Google Scholar

Okulicz-Kozaryn Radosław, Sceptyk idzie na pielgrzymkę. „Pielgrzymka do Jasnej Góry” Reymonta na tle pozytywistycznego sporu o wartość „wędrówek pobożnych”, w: Chrześcijańskie dziedzictwo duchowe narodów słowiańskich. Seria II: Wokół kultur śródziemnomorskich, t. I: Literatura i słowo, red. Z. Abramowicz, J. Ławski, Wydawnictwo Trans Humana, Białystok 2009, s. 454.
Google Scholar

Olszewska Maria Jolanta, Człowiek w świecie Wielkiej Wojny. Literatura polska z lat 1914–1919 wobec pierwszej wojny światowej. Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW, Warszawa 2004.
Google Scholar

Olszewska Maria Jolanta, Między okrucieństwem a heroizmem – wojenne opowiadania Władysława Reymonta, w: Inny Reymont, red. W. Książek-Bryłowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2002, s. 73–89.
Google Scholar

Olszewska Maria Jolanta, Trauma Wielkiej Wojny w wybranych opowiadaniach Wasyla Stefanyka. Lektura w kontekście twórczości pisarza, w: Modernizm polski i ukraiński. Paralele. Studia, red. nauk. M. Bracka, J. Ławski, R. Radyszewski, Wydawnictwo Collegium Columbinum, Kraków 2022, s. 82–91.
Google Scholar

„Poeta ze średniowiecznej ekstazy”. Ksiądz Antoni Szandlerowski (1878–1911), red. K. Badowska, D. Samborska-Kukuć, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2022.
Google Scholar

Prymaka-Oniszk Aneta, Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2016.
Google Scholar

Reymont Władysław Stanisław, Pęknięty dzwon, Nakładem Wydawnictwa Polskiego, Lwów–Poznań 1925.
Google Scholar

Utkowska Beata, Poza powieścią. Małe formy epickie Reymonta, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2004.
Google Scholar