Najpierw Polska, później prawa człowieka. Infrapolityka a narodotwórczość w Chłopach Władysława Reymonta

Dobromiła Kasprzyk

doi:10.18778/1505-9057.71.17

Autor

Dobromiła Kasprzyk Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego https://orcid.org/0009-0002-7465-4018

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.17

Słowa kluczowe:

Władysław Reymont, infrapolityka, paradygmat nacjocentryczny, serwituty, ludowa historia Polski

Abstrakt

Artykuł bada związki między funkcją narodotwórczą Chłopów Władysława Reymonta a sposobem przedstawienia w nich działań infrapolitycznych lipieckiej gromady. Ramy teoretycznej dostarczają prace Jamesa C. Scotta i Michała Rauszera. W tej optyce infrapolityka rozumiana jest jako „broń podporządkowanych”: działania, które wykraczają poza politykę w pojęciu grup rządzących, ale które mają polityczne skutki. Analizie poddane zostają fragmenty Chłopów reprezentujące użycie ukrytego protokołu, anonimowego oporu i otwartego buntu. Szczególna uwaga poświęcona jest wątkowi bitwy o las. Artykuł wskazuje i omawia dwa sposoby prezentacji działań infrapolitycznych, które można wyróżnić w Chłopach: wrogie przejęcie na potrzeby mitu jedności narodowej oraz narodotwórcze unieważnienie emancypacyjnych działań chłopskich. Tekst przedstawia potencjał powieści Reymonta jako chłopskiej epopei emancypacyjnej.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Dobromiła Kasprzyk - Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego

Dobromiła Kasprzyk, absolwentka Wydziału Polonistyki UJ i Wydziału Filologicznego UJ. Kierunek polonistyka-komparatystyka ukończyła obroną pracy magisterskiej pt. Dekonstrukcja mitów narodowych w Ale z naszymi umarłymi Jacka Dehnela i Domu zapomnienia Edny O’Brien, a specjalizację literaturoznawczą na filologii angielskiej – obroną pracy magisterskiej pt. Unprivileged voices in Edna O’Brien’s fiction. Jest doktorantką w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UJ (program Literaturoznawstwo). Jej projekt badawczy dotyczy antagonizmu między narodotwórczością a społeczną odpowiedzialnością prozy polskiej i irlandzkiej drugiej połowy XIX wieku. Jest członkinią Polskiego Towarzystwa Badań Irlandystycznych.

Bibliografia

Bachórz Józef, Wstęp, w: E. Orzeszkowa, Nad Niemnem, oprac. J. Bachórz, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2009 [BN I 292], s. III–CXLVI.
Google Scholar

Billig Michael, Banalny nacjonalizm, przeł. M. Sekerdej, Znak, Kraków 2008.
Google Scholar

Chmielewska Katarzyna, Lud w perspektywie, perspektywa ludu, „Teksty Drugie” 2021, nr 5, s. 295–296, https://doi.org/10.18318/td.2021.5.17
Google Scholar

Forajter Wojciech, Zamiast wstępu, w: W. Forajter, Dyslokacje. Studia o literaturze i innych dyskursach XIX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2022, s. 9–22, https://doi.org/10.31261/PN.4122
Google Scholar

Kizwalter Tomasz, O nowoczesności narodu. Przypadek polski, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa 1999.
Google Scholar

Koziołek Ryszard, Bierność polityczna „Chłopów”, w: R. Koziołek, Wiele tytułów, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2019, s. 140–171.
Google Scholar

Kulak Teresa, Mit narodowej siły polskiego ludu. (Fragment z dziejów polskiej myśli politycznej XIX i XX wieku), w: Polskie mity polityczne XIX i XX wieku, red. W. Wrzesiński, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1994, s. 153–166.
Google Scholar

Leder Andrzej, Nienapisana epopeja. Kilka uwag o zapomnianym wyzwoleniu, „Teksty Drugie” 2017, nr 6, s. 54–67.
Google Scholar

Leszczyński Adam, Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2020.
Google Scholar

Leszczyński Adam, Obrońcy pańszczyzny, Krytyka Polityczna, Warszawa 2023.
Google Scholar

Łuczewski Michał, Odwieczny naród. Polak i katolik w Żmiącej, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2012.
Google Scholar

Naród, [hasło] w: Słownik języka polskiego, t. II, cz. I: M-O, red. S.B. Linde, Drukarnia XX. Piiarów, Warszawa 1809, s. 252.
Google Scholar

Naród, [hasło] w: Słownik języka polskiego, t. II, red. M. Szymczak, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1979, s. 285.
Google Scholar

Naród, [hasło] w: Słownik języka polskiego, t. III, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Kasa im. Mianowskiego, Warszawa 1904, s. 151.
Google Scholar

Naród, [hasło] w: Słownik języka polskiego, t. IV, red. W. Doroszewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1963, s. 1177.
Google Scholar

Nowak Leszek, „Wyzwolenie społeczne” czy wyzwolenie narodowe? Przyczynek do zagadnienia narodu w nie-Marksowskim materializmie historycznym, w: tegoż, U podstaw teorii socjalizmu. Tom 1: Własność i władza. O konieczności socjalizmu, Wydawnictwo Nakom, Poznań 1991, s. 259–270.
Google Scholar

Podraza-Kwiatkowska Maria, Młodopolskie doświadczenie transcendencji, w: Stulecie Młodej Polski, red. M. Podraza-Kwiatkowska, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 1995, s. 99.
Google Scholar

Rauszer Michał, Siła podporządkowanych, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2021, https://doi.org/10.31338/uw.9788323547914
Google Scholar

Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, t. I–II, oprac. F. Ziejka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999 [BN I 279].
Google Scholar

Reymont Władysław Stanisław, Rok 1794. Insurekcja, oprac. T. Jodełka-Burzecki, I. Orlewiczowa, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1980.
Google Scholar

Reymont Władysław Stanisław, Rok 1794. Nil desperandum, oprac. T. Jodełka-Burzecki, I. Orlewiczowa, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1980.
Google Scholar

Scott James C., Domination and the Arts of Resistance. Hidden Transcripts, Yale University Press, New Haven–London 1990.
Google Scholar

Szacki Jerzy, O wieczności pytań typu „jedna Polska?”, w: Jedna Polska? Dawne i nowe zróżnicowania społeczne, red. A. Kojder, WAM, PAN, Kraków 2007, s. 42, 39.
Google Scholar

Wasiewicz Jan, „Chytrze bydlą z pany kmiecie…”. Prolegomena do badań nad obecnością oporu chłopskiego w polskiej pamięci kulturowej, w: Chłopska (nie)pamięć. Dziedzictwo chłopskości w polskiej literaturze i kulturze, red. G. Grochowski, D. Krawczyńska, G. Wołowiec, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2019, s. 163–178.
Google Scholar

Wierzejska Jagoda, Cena chłopskiej krwi. Motyw rabacji w literaturze międzywojennej a wspólnotowość narodu polskiego II Rzeczypospolitej, w: Chłopska (nie)pamięć. Dziedzictwo chłopskości w polskiej literaturze i kulturze, red. G. Grochowski, D. Krawczyńska, G. Wołowiec, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2019, s. 179–199.
Google Scholar

Wyka Kazimierz, Próba nowego odczytania „Chłopów” Reymonta, „Pamiętnik Literacki” 1968, nr 2 (59), s. 57–105.
Google Scholar

Ziejka Franciszek, Chłopski bohater historyczny w literaturze Młodej Polski, „Rocznik Komisji Historycznoliterackiej” 1968, s. 25–63.
Google Scholar

Ziejka Franciszek, Wstęp, w: W.S. Reymont, Chłopi, t. I, oprac. F. Ziejka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999 [BN I 279], s. VII–CXXIX.
Google Scholar