„Syn ziemi”? „Kułak nowoczesny”? Reymont w powojennym odczytaniu (1945–1955)
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.29Słowa kluczowe:
socrealizm, krytyka literacka, recepcja, powieść, Młoda PolskaAbstrakt
Artykuł został poświęcony recepcji twórczości Władysława Reymonta w latach 1945–1955. Jej dzieje otwiera wielokrotnie później przywoływany artykuł Kazimierza Wyki Żywotne tradycje prozy polskiej (1945), który nie pozostał bez wpływu na kolejne odczytania twórczości noblisty, przypadające na pierwsze powojenne lata.
W omawianym okresie opublikowano kilka książek poświęconych pisarzowi, jak Reymont Zdzisława Skwarczyńskiego (1948), „Chłopi” Reymonta Marii Rzeuskiej (1950), Władysław Reymont. Zarys monograficzny Lecha Budreckiego (1953) oraz hybrydyczny w swej formie Syn ziemi Leszka Golińskiego (1954). Spośród nich na wyróżnienie zasługuje rzetelna monografia Rzeuskiej, której autorka nie uległa pokusie ideologizacji, a jej artykuły upominające się o należne miejsce dla chłopskiej tetralogii, wskazujące ograniczenia jednostronnej, marksistowskiej krytyki otwierały już powoli pole nowemu etapowi recepcji.
Nazwisko Reymonta powracało wielokrotnie w dysputach dotyczących kształtu powojennej prozy nurtu chłopskiego toczonych głównie na łamach „Wsi”. Niestety, naznaczone ideologią czasy nie sprzyjały pogłębionej historycznoliterackiej refleksji nad dorobkiem noblisty.
Pobrania
Bibliografia
Artwińska Anna, Poeta w służbie polityki. O Mickiewiczu w PRL i Goethem w NRD, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2009.
Budrecki Lech, Sprawa Reymonta, „Pamiętnik Literacki” 1951, nr 42, s. 41–76.
Budrecki Lech, Władysław Reymont. Zarys monograficzny, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1953.
Doda Wiktor, Władysław Stanisław Reymont. Sylwetka literacka, Księgarnia Zygmunta Jelenia, Tarnów 1925.
Goliński Leszek, Syn ziemi. Rzecz o Wł. S. Reymoncie, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1954.
Golmont Józefa, Dewaluacja fotografii, „Tygodnik Powszechny” 1951, nr 51–52, s. 6–7.
Gosk Hanna, W kręgu „Kuźnicy”. Dyskusje krytycznoliterackie lat 1945–1948, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985.
Goździkiewicz Teodor, Tęsknota do wielkiej powieści, „Wieś” 1946, nr 50–51, s. 7.
J.M.S.[Święcicki Józef Marian], Dyskusja o „Chłopach”, „Tygodnik Powszechny” 1950, nr 1, s. 7.
Jakiej powieści chce dzisiejsza wieś?, „Wieś” 1947, nr 2, s. 8–9.
Jastrun Mieczysław, Poza rzeczywistością historyczną, „Kuźnica” 1945, nr 1, s. 13–17.
Kamieńska Anna, O pisarstwie chłopskim, „Kuźnica” 1947, nr 44, s. 2.
Kierczyńska Melania, Spór o realizm. Szkice krytyczne, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1951.
Leopold Wanda, W walce z upiorami polonistyki, „Nowa Kultura” 1950, nr 1, s. 7.
Lichański Stefan, Wieś czyta klasyków, „Wieś” 1946, nr 50–51, s. 7.
Lichniak Zygmunt, Powieść chłopska, „Dziś i Jutro”1949, nr 22, s. 1–2.
Löw Ryszard, Z dziejów Reymonta w literaturze hebrajskiej: „Chłopi”, „Teksty Drugie” 2000, nr 1/2, s. 121–129.
Mackiewicz Paweł, Spór o realizm 1945–1948, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2020.
Miller Jan Nepomucen, Reymont jako poeta pracy, „Wiadomości Literackie” 1925, nr 7, s. 1.
Papier Tadeusz, Za książką (Sprawozdanie z ankiet nadesłanych na konkurs tyg. „Wieś”), „Wieś” 1946, nr 50–51, s. 5–6.
Piechal Marian, „Ziemia obiecana” Reymonta po pięćdziesięciu latach, „Dziennik Literacki” 1950, nr 50, s. 2.
Piekara Magdalena, Socrealistyczna recepcja „Chłopów” Reymonta, w: „Tam nasz początek”. Studia o literaturze pierwszej dekady XX wieku, red. J. Jakóbczyk, Wydawnictwo Gnome, Katowice 2006, s. 128–138.
Piętak Stanisław, Nie tylko w tradycji Sienkiewicza i Reymonta, „Wieś” 1946, nr 50–51, s. 6–7.
Reymont. Z dziejów recepcji twórczości, wybór i wstęp B. Kocówna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1975.
Rzeuska Maria, „Chłopi” Reymonta, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1950.
Siekierski Stanisław, Współczesna recepcja czytelnicza twórczości Władysława Reymonta, w: Radość i smutek czytania, red. J. Rohoziński, Wydawnictwo Typografia, Pułtusk s. 79–98.
Stępień Marian, Konspiracyjne dyskusje literackie (1939–1945), „Pamiętnik Literacki” 1977, z. 3, s. 71–100.
Tubielewicz-Mattsson Dorota, Recepta na ułomność świata. Krytyka literacka a socrealizm w Polsce, Wydawnictwo Gnome, Katowice 2002.
Vogler Henryk, Oblicze społeczne w twórczości Władysława St. Reymonta. W 25. rocznicę zgonu, „Dziennik Literacki” 1950, nr 50, s. 2.
Wyka Kazimierz, Po dwóch wojnach, „Kuźnica” 1945, nr 4/5, s. 19–23.
Wyka Kazimierz, Stan badań i potrzeby nauki o literaturze doby imperializmu, w: O sytuacji w historii literatury polskiej. Wybór referatów wygłoszonych na Zjeździe Polonistów w dniach od 8 do 10 maja 1950 r., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1951, s. 295–320.
Wyka Kazimierz, Żywotne tradycje prozy polskiej, „Odrodzenie” 1945, nr 53, s. 1–3.
Zawodniak Mariusz, Oswajanie klasyki. Kilka uwag o socrealistycznych wstępach, w: Ostrożnie z literaturą (przykłady, wykłady oraz inne rady), red. S. Balbus, W. Bolecki, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2000, s. 72–82.
Żabicki Zbigniew, „Kuźnica” i jej program literacki, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1966, s. 141.
Żółkiewski Stefan, Stradecki Janusz, Rozwój badań literatury polskiej w latach 1944–1954, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1955.
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
