Wojenne losy Wacława Policzkiewicza (1896–1920)

Małgorzata Surmacz

doi:10.18778/2080-8313.23.02

Autor

Małgorzata Surmacz Muzeum Narodowe w Lublinie; Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie https://orcid.org/0000-0001-7695-663X

DOI:

https://doi.org/10.18778/2080-8313.23.02

Słowa kluczowe:

Wacław Policzkiewicz, organizacja harcerska, edukacja, POW, wojna polsko-sowiecka, groby żołnierzy

Abstrakt

Wacław Policzkiewicz (1896–1920), syn lubelskiego przemysłowca, uczeń prywatnego gimnazjum męskiego zwanego Szkołą Lubelską, student Politechniki Warszawskiej, harcerz i członek POW oraz Narodowej Organizacji Młodzieży, żołnierz Wojska Polskiego. Podczas służby w 1. Pułku Piechoty Legionów brał udział we wszystkich walkach oddziału. Zginął podczas ofensywy kijowskiej 13 czerwca 1920 r. w Borodiance koło Żytomierza. Mimo starań najbliższej rodziny jego prochy nie zostały sprowadzone do Lublina. Został pośmiertnie awansowany do stopnia porucznika i odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy. Rodzina przechowywała pamiątki po młodym żołnierzu, uczestniku walk o niepodległość i granice odrodzonego państwa polskiego.

Biogram autora

Małgorzata Surmacz - Muzeum Narodowe w Lublinie; Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie

Mgr Małgorzata Surmacz – kustosz w Muzeum Historii Miasta Lublina oddział Muzeum Lubelskiego. Doktorantka w Katedrze XVI–XIX w. i Europy Wschodniej Instytutu Historii na Wydziale Historii i Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Zainteresowania naukowe: historia społeczno-polityczna XX w. walki niepodległościowe Polaków w latach 1914–1920, biografistyka, regionalistyka, muzealnictwo.

Bibliografia

Akta stanu cywilnego Parafii Rzymsko-Katolickiej w Krasnymstawie, zespół nr 1849: księgi wtóropisowe urodzeń, małżeństw i zgonów (duplikaty), seria nr 2.4: akta metrykalne za rok 1896.

Spuścizna Kazimierza Wyszyńskiego, zespół nr 1004.

Akta metrykalne za lata 1933–1940 oraz 1914–1944.

Pocztówka z reprodukcją fotografii uczestników kursu Szkoły Oficerskiej Polskiej Organizacji Wojskowej z 1916 r., Warszawa, lata 30. XX w., nr inw. ML/H/2177/5.

Album maturzystów Szkoły Lubelskiej z 1914 r., sygn. 2161/III, nr inw. 13724.

Korespondencja Wiktora Ziółkowskiego z lat 1904–1978 w sprawach osobistych i zawodowych, sygn. 2273/9.

Dokumenty Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości dotyczące Wacława Policzkiewicza, sygn. KN 29.12.33.

Dokumentacja służby Wacława Policzkiewicza w Polskiej Organizacji Wojskowej i Wojsku Polskim z lat 1916–1919.

Dokumentacja w sprawie sprowadzenia zwłok Wacława Policzkiewicza do Polski z lat 1921–1922.

Dokumenty osobiste Henryka Policzkiewicza z lat 1889–1933.

Korespondencja Wacława Policzkiewicza z rodziną z lat 1918–1920.

Lepecki M., Pamiętnik adiutanta Marszałka Piłsudskiego, Warszawa 1987.

Lepecki M. B., W blaskach wojny. Wspomnienia z wojny polsko-bolszewickiej, red. B. Gołkowska, Łomianki 2017.

Stawarz A., Pierwsze dni wolności: Warszawa od 10 do 18 listopada 1918 r. (wybór materiałów prasowych), „Niepodległość i Pamięć” 1998, nr 5/4, s. 245–339.

Strzembosz-Pieńkowski S., Peowiacy. Wspomnienia o ludziach z okresu walk o niepodległość 1918–1921, oprac. M. Andrzejczyk, K. Dziuda, Łódź 2013.

„Głos Lubelski”, nr 181, 1920.

„Monitor Polski”, nr 27, 1934.

„Ziemia Lubelska”, nr 310, 1920.

„Żołnierz Polski”, nr 23, 1922; nr 48, 1923.

Archiwum Pawła Jerzego Policzkiewicza, [w:] Lubelskie Archiwa Rodzinne Niepodległej, oprac. A. Kostankiewicz, Lublin 2020, s. 159–172.

Borkiewicz A. J., Dzieje 1-go Pułku Piechoty Legionów (lata wojny polsko-rosyjskiej 1918–1920), Warszawa 1929.

Chwalba A., Przegrane zwycięstwo. Wojna polsko-bolszewicka 1918–1920, Wołowiec 2020.

Dąbrowski S. J., Tryczyński S. A., Juszczakowski Kazimierz, [w:] Słownik biograficzny lubelskiego harcerstwa 1911–2001, red. S. J. Dąbrowski, S. A. Tryczyński, Lublin 2001, s. 84.

Doroszewski J., Arlitewicz Józef, [w:] J. Doroszewski, Słownik biograficzny nauczycieli miasta Lublina w latach 1918–1939, Lublin 2007, s. 26–27.

Dulewicz S., Józef Zbigniew Arlitewicz, [w:] Prywatne Męskie Gimnazjum im. Stefana Batorego („Szkoła Lubelska”) w XXX-lecie, Lublin 1936, s. 309–312.

Gałęzowski M., Na wzór Berka Joselewicza. Żołnierze i oficerowie pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich, Warszawa 2010.

Godziszewski W., Juszczakowski K., Historia Zakładu (1906–1936), [w:] Prywatne Męskie Gimnazjum im. Stefana Batorego („Szkoła Lubelska”) w XXX-lecie, Lublin 1936, s. 1–53.

Juszczakowski K., Historia II L. D.H., [w:] Prywatne Męskie Gimnazjum im. Stefana Batorego („Szkoła Lubelska”) w XXX-lecie, Lublin 1936, s. 67–102 https://doi.org/10.1017/S00202681000346

Juszczakowski K., Wacław Policzkiewicz, [w:] Prywatne Męskie Gimnazjum im. Stefana Batorego („Szkoła Lubelska”) w XXX-lecie, Lublin 1936, s. 286–289.

Kowalski W., Spis uczniów z lat 1906–1936, [w:] Prywatne Męskie Gimnazjum im. Stefana Batorego („Szkoła Lubelska”) w XXX-lecie, Lublin 1936, s. 344–380.

Krasuski F., Kazimierz Juszczakowski, [w:] Prywatne Męskie Gimnazjum im. Stefana Batorego („Szkoła Lubelska”) w XXX-lecie, Lublin 1936, s. 315–331.

Kryska-Karski T., Żurakowski S., Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991.

Księga Pamiątkowa 25-lecia harcerstwa w Lubelszczyźnie. Wspomnienia i dokumenty 1911–1936, Lublin (reprint wydawnictwa z 1936 roku).

Lewandowski J., Początki skautingu i harcerstwa na Lubelszczyźnie (1911–1914), „Rocznik Lubelski” 1989/1990, t. 31/32, s. 145–159 https://doi.org/10.1016/0020-7403(90)90115-Y DOI: https://doi.org/10.1016/0020-7403(90)90115-Y

Lista poległych w walkach o Niepodległość uczniów szkół lubelskich wywołanych na apelu dnia 10 listopada 1933 r. na Placu Litewskim w Lublinie opodal płyty Nieznanego Żołnierza, „Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Lubelskiego”, Lublin, grudzień 1933, R. 6, nr 4 (58).

Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918–1920, Warszawa 1934.

Lubelska lista katyńska, oprac. A. Winiarz, Lublin 1997.

Marczuk J., Kazimierz Marian Wyszyński jako działacz młodzieżowy, polityk i dyplomata (1890–1935), „Annales UMCS”, Sec. F, vol. LIX, Lublin 2004, s. 53–69.

Nałęcz T., Polska Organizacja Wojskowa 1914–1918, Warszawa 1984.

Przegaliński A., Z historii lubelskiej oświaty. Zarys dziejów Prywatnej Ośmioklasowej Filologicznej Szkoły Męskiej S. Śliwińskiego (tzw. „Szkoły Lubelskiej”) w latach 1906–1914, „Rocznik Łódzki” 2018, t. 68, s. 109–134.

„Rocznik Oficerski Rezerw”, Warszawa 1934.

Satora K., Opowieści wrześniowych sztandarów, Warszawa 1990.

Surmacz M., Arnsztajn Jan Karol, [w:] Słownik biograficzny miasta Lublina, t. 4, red. P. Jusiak, M. Sioma, J. Ternes, Lublin 2014, s. 13–15.

Surmacz M., Kazimierz Wyszyński (1890–1935) – od legionisty do dyplomaty, „Rocznik Stowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy”, t. 20, Wilno 2020, s. 155–187.

Surmacz M., Spotkania towarzyszące wystawie o wychowankach Szkoły Lubelskiej, „Studia i Materiały Lubelskie” 2017, t. 19, s. 123–125 https://doi.org/10.1080/15294145.2017.1384645 DOI: https://doi.org/10.1080/15294145.2017.1384645

Surmacz M., Uczniowie Szkoły Lubelskiej w walkach o niepodległość i granice państwa polskiego w okresie I wojny światowej oraz wojny polsko-bolszewickiej, „Studia i Materiały Lubelskie” 2015, t. 18, s. 121–154.

Surmacz M., Uczniowie szkół lubelskich w walkach w okresie I wojny światowej oraz wojny polsko-bolszewickiej. Szkoła Lubelska. Informator do wystawy w Muzeum Historii Miasta Lublina, Lublin 2015.

Surmacz M., Wspólny nekrolog. Wychowankowie szkół lubelskich w walce o niepodległość, [w:] W drugim szeregu. Bohaterowie walk o niepodległość, red. A. Kosecki, T. Skoczek, J. Załęczny, Warszawa–Pułtusk 2019, s. 182–186.

Surmacz M., Gładyszewski G., Kazimierz Juszczakowski – zapomniany pedagog, „Annales UMCS”, sec. F, vol. LXXIII, Lublin 2018, s. 163–178. DOI: https://doi.org/10.17951/f.2018.73.163-178

Zbiory Pawła J. Policzkiewicza na wystawie „Lubelskie Archiwa Rodzinne Niepodległej” w Archiwum Państwowym w Lublinie http://lac.lublin.pl/archiwarodzinne/archiwa/paweljerzy-policzkiewicz/ (dostęp: 8.03.2021).