Powiązania familijno-majątkowe rodzin ziemiańskich Królestwa Polskiego i ziem zabranych na przykładzie małżeństw Rodryga hr. Potockiego i Augusta hr. Ostrowskiego z siostrami Niezabitowskimi

Aleksandra Staniszewska

doi:10.18778/2080-8313.23.01

Autor

Aleksandra Staniszewska Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-3362-3031

DOI:

https://doi.org/10.18778/2080-8313.23.01

Słowa kluczowe:

Królestwo Polskie, ziemie zabrane, powiązania familijno-majątkowe, ziemiaństwo, mariaże ponadkordonowe, siostry Niezabitowskie, Rodryg hr. Potocki, August hr. Ostrowski

Abstrakt

Pomimo zmian jakie dokonywały się w XIX-wiecznych społeczeństwach, przedstawicieli elit nadal cechował konserwatywny światopogląd. Objawiał się on m.in. w niechęci do utrzymywania kontaktów z osobami spoza „towarzystwa”. Wskutek tego partnerów do zawarcia związku małżeńskiego poszukiwano w obrębie własnej warstwy. Ograniczone możliwości poznania kandydata/kandydatki do mariażu jedynie na terenie Królestwa Polskiego, a także rozproszenie majątków rodowych po ziemiach podzielonej Rzeczypospolitej, doprowadzały do zawierania związków ponadkordonowych, czego przykładem są małżeństwa, pochodzących z ziem zabranych, sióstr Niezabitowskich z Królewiakami: Rodrygiem hr. Potockim i Augustem hr. Ostrowskim.

Biogram autora

Aleksandra Staniszewska - Uniwersytet Łódzki

Mgr Aleksandra Staniszewska – absolwentka studiów historycznych w Instytucie Historii Uniwersytetu Łódzkiego w 2021 r. Obecnie doktorantka Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UŁ i asystent muzealny w Muzeum Miasta Zgierza. Zainteresowania naukowe: dzieje ziemiaństwa polskiego, kwestia kobieca, historia społeczna XIX w., muzealnictwo, dydaktyka historii.

Bibliografia

Archiwum Potockich i Ostrowskich z Maluszyna, Akta Aleksandra Ostrowskiego tyczące się zarządu dóbr Maluszyn, sygn. I/7.

Archiwum Potockich i Ostrowskich z Maluszyna, Papiery osobiste Augusta Ostrowskiego, syna Aleksandra Ostrowskiego, sygn. II/86.

Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, Akt nr 88, Warszawa, św. Krzyża, 6 VI 1867 rok, ślub Rodryga Ludwika Antoniego Szymona hr. Potockiego h. Pilawa Złota, sygn. 72/158/0/-/43.

Czetwertyński W., Na wozie i pod wozem (1837–1917). Wspomnienia z lat ubiegłych wnukom i wnuczkom opowiedzanie z 12 ilustracjami, Poznań 1938.

Dunin-Borkowski J., Almanach błękitny. Genealogia żyjących rodów polskich, Warszawa–Lwów 1908.

Dzieje Maluszyna i jego dziedziców z opowiadań i pamięci zebrane przez Helenę [z Morstinów] Ostrowską, oprac. A. J. Zakrzewski, Warszawa 2009.

Kicka N., Pamiętniki, oprac. T. Szafrański, Warszawa 1972.

„Kurier Warszawski” 1889, 1902, 1924, 1926.

Niesiecki K., Herbarz polski, t. 7, Lipsk 1841.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, F. Sulimierski, W. Walewski, t. 4, Warszawa 1883; t. 6, Warszawa 1885; t. 7, Warszawa 1886; t. 11, Warszawa 1890.

Szczuka L., Marszałkowie szlachty gubernji grodzieńskiej, „Ateneum Wileńskie” 1924, R. 2, s. 423–429.

Świat dziecka ziemiańskiego. Antologia źródeł, oprac., wstęp i przypisy N. Kapuścińska-Kmiecik, J. Kita, Łódź 2012.

Trochę się zazdrości tym, co nie dożyli tych czasów… Dziennik Ludwiki Ostrowskiej z Maluszyna, oprac. i wstęp J. Kita, P. Zawilski, Warszawa 2014.

Żychliński T., Złota księga szlachty polskiej, R. 14, Poznań 1892; R. 25, Poznań 1903.

Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 2, Województwa: brzesko-litewskie, nowogródzkie, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992.

Ciechanowicz J., Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 4, Rzeszów 2001.

Czerniecka-Haberko A., Studnicka-Mariańczyk K., August Ostrowski – ziemianin, obywatel, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. 9, Kariera w optyce prywatności, red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Łódź–Olsztyn 2020, s. 255–268.

Kapuścińska N., Małżeństwa córek ordynata Antoniego Pawła Sulkowskiego z Królewiakami i z Galicjanami – przejawem międzyzaborowych kontaktów ziemiaństwa, „Dobrzyckie Studia Ziemiańskie” 2011, nr 2, s. 38–48.

Kapuścińska-Kmiecik N., Kita J., Wstęp, [w:] Świat dziecka ziemiańskiego. Antologia źródeł, wstęp, wybór i oprac. eidem, Łódź 2012, s. 7–18.

Kita J., Cukrownictwo w majątkach ziemskich Potockich i Ostrowskich w okresie zaborów, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX Wieku” 2008, t. 5, s. 27–49.

Kita J., Michał Potocki – senator Królestwa Polskiego. Szkic do portretu, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX Wieku” 2005, t. 3, s. 172–191.

Kita J., Międzyzaborowe kontakty Potockich z linii chrząstowskiej, [w:] Międzyzaborowe kontakty ziemiaństwa, red. W. Caban, S. Wiech, Kielce 2010, s. 187–197.

Kita J., Nadpilickie majątki ziemskie Ostrowskich z Maluszyna w XIX wieku w świetle archiwum rodzinnego, „Między Wisłą a Pilicą. Studia i materiały historyczne” 2002, t. 3, s. 139–153.

Kita J., Tomasz Potocki (1809–1861). Ewolucja postaw ziemianina polskiego, Łódź 2007.

Kita J., Ziemiaństwo polskie a modernizacja gospodarki rolnej do 1914 r. (zarys problematyki), „Zeszyty Wiejskie” 2016, z. 22, s. 435–443.

Kolmas P., Działalność społeczno-gospodarcza rodziny Ostrowskich herbu Korab z Maluszyna w XIX wieku, „Prace Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie. Zeszyty Historyczne” 2018, t. 17, s. 123–132 https://doi.org/10.16926/zh.2018.17.07 DOI: https://doi.org/10.16926/zh.2018.17.07

Kotewicz R., Działalność społeczna i gospodarcza Potockich z Koniecpola w pierwszej połowie XIX wieku, „Miscellanea Historico-Archivistica” 1997, t. 8, s. 159–175.

Łozińska M., W ziemiańskim dworze. Codzienność, obyczaje, święta, zabawy, Warszawa 2010.

Molenda J., Ostrowski Józef August, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 24, Wrocław 1979, s. 556–559.

Rybka A., Biblioteka ziemiańska na przykładzie biblioteki Ostrowskich i Potockich z Maluszyna, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX Wieku” 2013, t. 12, s. 27–39.

Rzepniewska D., Rodzina ziemiańska w Królestwie Polskim, [w:] Społeczeństwo polskie XVIII i XIX wieku, t. 9, Studia o rodzinie, red. J. Leskiewiczowa, Warszawa 1991, s. 137–200.

Staniszewska A., Powiązania familijno-majątkowe rodzin ziemiańskich Królestwa Polskiego i ziem zabranych w drugiej połowie XIX wieku (wybrane przykłady), Łódź 2021 [praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. Jarosława Kity].

Stankiewicz Z., Ostrowski Aleksander, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 24, Wrocław 1979, s. 538–540.

Studnicka-Mariańczyk K., Domena Ostrowskich z Maluszyna. Przykład przemian kapitalistycznych w polskim rolnictwie XIX wieku, Warszawa 2014.

Studnicka-Mariańczyk K., Ludwika hrabina Ostrowska (1851–1926). Kobieta, gospodarz, społecznik, Warszawa–Bellerive-sur-Allier 2016.

Studnicka-Mariańczyk K., Siedziba ziemiańska Korabitów Ostrowskich w Maluszynie, Warszawa 2014.

Studnicka-Mariańczyk K., Wykształcenie ziemiańskie i jego wpływ na wychowanie dzieci na przykładzie rodu Ostrowskich Korabitów, „Biuletyn Historii Wychowania” 2013, nr 30, s. 113–131. DOI: https://doi.org/10.14746/bhw.2013.30.8

Szczygielski W., Ostrowski Michał h. Korab, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 24, Wrocław 1979, s. 569–570.

Szklarska-Lohmannowa A., Potocki Henryk, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 27, Wrocław 1983, s. 826–827.

Szwarc A., Spór o przywództwo czy o koncepcję ugody? Rywalizacja Ludwika Górskiego i Zygmunta Wielopolskiego w wyborach do władz Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Królestwie Polskim w 1890 r., „Przegląd Historyczny” 1984, nr 2 (75), s. 259–277.

Zakrzewski A. J., Wyścigi pławieńskie, „Zeszyty Radomszczańskie. Prace z dziejów Radomska i powiatu radomszczańskiego” 2008, t. 2, s. 147–174.

Zakrzewski A. J., Z dziejów dziewiętnastowiecznej rodziny ziemiańskiej. Ostrowscy h. Korab z Maluszyna, [w:] Dzieje Maluszyna i jego dziedziców z opowiadań i pamięci zebrane przez Helenę [z Morstinów] Ostrowską, oprac. A. J. Zakrzewski, Warszawa 2009, s. 7–46.

Zielińska T., Poczet polskich rodów arystokratycznych, Warszawa 1997.