Rola tajnej prasy jako narzędzia kontrpropagandy w dobie powstania styczniowego
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.113.06Słowa kluczowe:
tajna prasa, kontrpropaganda, narzędzie walki, powstanie styczniowe, Królestwo PolskieAbstrakt
Artykuł ma na celu zasygnalizowanie problemu badawczego, jakim jest rola tajnej prasy z czasów manifestacji patriotycznych i powstania styczniowego (1861–1864) jako narzędzia w służbie kontrpropagandy władz powstańczych. Prasa ta (jej liczebność i czas ukazywania się) była fenomenem swoich czasów i trudno szukać zjawiska na podobną skalę w ówczesnej Europie. Prasa legalna ukazująca się wówczas w Królestwie Polskim – poddana ostrej carskiej cenzurze – stała się przede wszystkim narzędziem w rękach władz rosyjskich do zwalczania powstania i zakłamywania powstańczej rzeczywistości. Dlatego też najpierw organizacje spiskowe, a następnie władze tajemnego państwa polskiego zdecydowały się wydawać prasę będącą poza oficjalnym obiegiem. Na jej łamach podjęto walkę z propagandą uprawianą przez władze zaborcze, starając się kształtować inny obraz irredenty, pozyskiwać społeczeństwo Królestwa Polskiego dla sprawy narodowej. Trudno dzisiaj niestety jednoznacznie ocenić, jakie skutki przynosiła taka forma komunikowania się.
Pobrania
Bibliografia
Powstanie styczniowe. Materiały i dokumenty, red. serii S. Kieniewicz et al., t. XII (Prasa tajna z lat 1861–1864), red. S. Kieniewicz, I. Miller, cz. 1, Wrocław 1966; t. XV (Prasa tajna z lat 1861–1864), red. S. Kieniewicz, I. Miller, cz. 2, Wrocław 1969; t. XVI (Prasa tajna z lat 1861–1864), red. S. Kieniewicz, I. Miller, cz. 3, Wrocław 1970.
„Dziennik Narodowy” 1863.
„Dziennik Powszechny” 1861–1863.
„Dziennik Poznański” 1862–1863.
„Gazeta Warszawska” 1861–1864.
„Głos Kapłana Polskiego” 1862–1864.
„Kosynier” 1862.
„Kurier Warszawski” 1861–1864.
„Łódzkie Ogłoszenia – Łodzer Anzeiger” 1863–1864.
„Pobudka” 1861–1862.
„Prawda” 1863.
„Prawdziwy Patriota” 1862.
„Ruch” 1862–1863.
„Sternik” 1862.
„Strażnica” 1861–1863.
„Tygodnik Ilustrowany” 1861–1864, 1907.
„Wędrowiec” 1863–1864.
„Wiadomości z Placu Boju” 1863.
„Wiadomości z Pola Bitwy” 1863.
Berg M., Zapiski o powstaniu polskim 1863–1864 roku, t. I, Kraków 1898.
Berg M., Zapiski o powstaniu polskim 1863–1864 roku, t. III, Kraków 1899.
Fajnhauz D., Prasa konspiracyjna powstania styczniowego na Litwie i Białorusi (1861–1864), „Rocznik Białostocki” 1963, t. IV, s. 43–102.
Gajkowska C., Tygodnik Ilustrowany, [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Wrocław 2002, s. 963–964.
Gąsiorowski J., Bibliografia druków dotyczących powstania styczniowego 1863–1865, Warszawa 1923.
Ihnatowicz E., „Tygodnik Ilustrowany” 1859–1886 jako czasopismo integrujące, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 1987, t. XXVI, nr 2, s. 5–31.
Jadczyk K., Kita J., Nartonowicz-Kot M., Powstanie styczniowe w Łodzi i regionie, Łódź 2014.
Jenike L., Ze wspomnień, Warszawa 1910.
Kieniewicz S., Miniszewski Józef Aleksander, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXI, Wrocław 1976, s. 292–293.
Kieniewicz S., Powstanie styczniowe, Warszawa 1972.
Kmiecik Z., Warszawskie czasopisma kulturalne, [w:] Prasa polska 1864–1918, red. J. Łojek, t. II, War-szawa 1976, s. 11–57.
Kraushar A., Publicystyka tajna warszawska w dwuleciu przed powstaniem styczniowym i w roku 1863, Warszawa 1919.
Kulczycka-Saloni J., Prasa podziemna powstania styczniowego, Warszawa 1958.
Lato S., Oblicze ideowe tajnej prasy czerwonych, „Roczniki Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 1962, nr 1, s. 128–154.
Lewandowska S., Stan badań nad prasą konspiracyjną w okupowanej Polsce, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 1981, t. XX, nr 4, s. 43–50.
Mariak L., Perswazyjność prasy tajnej okresu Powstania Styczniowego na przykładzie leksyki, Szczecin 2001.
Michałowska B., Pierwsze dziesięciolecie „Tygodnika Ilustrowanego”, Wrocław 1951.
Pokorzyńska E., Technika drukarń podziemnych. Od Powstania Styczniowego po czasy „Solidarności”, [w:] Bibliologia polityczna, red. D. Kuźmina, Warszawa 2011, s. 159–175.
Poprawa E., Prasa konspiracyjna w służbie kontrpropagandy – funkcje, cele, zjawiska językowe (na przy-kładzie gazet podziemnych 1939–1945), „Oblicza Komunikacji” 2017, t. X, s. 57–98. https://doi.org/10.19195/2083-5345.10.3 DOI: https://doi.org/10.19195/2083-5345.10.3
Prasa polska w latach 1661–1864, red. J. Łojek, t. I, Warszawa 1976.
Ramotowska F., Rząd carski wobec manifestacji patriotycznych w Królestwie Polskim w latach 1860–1862, Wrocław 1971.
Sobociński W., Represje wojskowo-policyjne i stan wojenny w Królestwie Polskim 1861–1862 r.
Sokulski J., Prasa tajna i jej kierownicy w dobie powstania styczniowego, Kraków 1924.
Stankiewicz Z., Dzieje wielkości i upadku Aleksandra Wielopolskiego, Warszawa 1967.
Tomaszewski E., Prasa Królestwa Polskiego i ziem litewsko-ruskich okresu międzypowstaniowego (1832–1864), [w:] Historia prasy polskiej, red. J. Łojek, t. II, Warszawa 1976, s. 110–198.
Wiech S., Stan wojenny w Królestwie Polskim (1861). Pierwsze przymiarki, „Kwartalnik Historyczny” 2022, t. CXXIX, nr 2, s. 373–409. https://doi.org/10.12775/KH.2022.129.2.03 DOI: https://doi.org/10.12775/KH.2022.129.2.03
Zawadzki H. S., Józef Bogdan Wagner – dyrektor tajnych drukarń Rządu Narodowego w powstaniu styczniowym, Toruń 1987.
Zieliński J., Tajna prasa Ligi Narodowej w czasie pierwszej wojny, „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 1973, t. XII, nr 2, s. 211–226.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
