Biskup Józef Giedroyć i duchowieństwo Litwy w służbie Napoleona w 1812 roku
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.112.11Słowa kluczowe:
biskup Józef Giedroyć, Kościół katolicki na Litwie, wojna 1812 roku, NapoleonAbstrakt
W artykule, przedstawiając działalność biskupa Józefa Giedroycia w czasie wojny 1812 r., przeanalizowano postawy duchowieństwa katolickiego Litwy wobec Napoleona i idei odbudowy Królestwa Polskiego. Kiedy rozpoczynała się „druga wojna polska”, duchowieństwo polskie i litewskie nie miało wątpliwości, że powinno wesprzeć cesarza Francuzów, który stwarzał możliwość odbudowy ojczyzny. Mimo kryzysu w stosunkach Napoleona z papieżem Piusem VII, Kościół katolicki w Księstwie Warszawskim i na Litwie poparł z pobudek patriotycznych wojnę z Rosją w 1812 r. Mimo ekscesów, a czasem zwykłego bandytyzmu towarzyszącego pierwszym dniom kampanii przeciwko Rosji, duchowni litewscy, na czele z biskupami, bardzo szybko włączyli się w działalność administracji napoleońskiej Litwy. Zaangażowali się w przywrócenie porządku po wystąpieniach chłopskich. Z udziałem duchowieństwa katolickiego uroczyście obchodzono w Wilnie i w innych miastach Litwy wszelkie rocznice oraz kluczowe wydarzenia związane z przebiegiem kampanii przeciwko Rosji. Duchowni wspierali wysiłek wojenny, mając tak jak większość społeczeństwa nadzieję, że jego efektem będzie restytucja Królestwa Polskiego. Nadzieję tę zniweczyła klęska Napoleona w Rosji.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Paryżu (Archives du Ministere des Affaires étrangeres), Corr. Pologne, Supplément 17
Archiwum Narodowe w Paryżu (Archives nationales), AF IV 1647, pl. 3
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Archiwum Zamoyskich [AZ] 83
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Archiwum Publiczne Potockich [APP] 144, 285
Biblioteka Jagiellońska w Krakowie [BJ], rkps 3087
Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Kórniku, rkps 11163
Litewskie Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie (Lietuvos valstybes istorijos archyvas) [LVIA], f. 1532, a. 1, b. 7
Rosyjskie Państwowe Archiwum Akt Dawnych w Moskwie (Rossijskij Gosudarstvennyj Arhiv Drevnih Aktov) [RGADA], f. 12, b. 261, nr 926, 975–980
Rosyjskie Państwowe Archiwum Akt Dawnych w Moskwie (Rossijskij Gosudarstvennyj Arhiv Drevnih Aktov) [RGADA], f. 12, b. 262, cz. 1, cz. 5
Akty i dokumenty arhiva vilenskogo, kovenskogo i grodnenskogo general-gubernatorskogo upravleniâ k istorii 1812–1813. (Vilenskij vremennik), č. 1–2, Vil’na 1912–1913.
Białkowski A., Wspomnienia starego żołnierza, Gdynia 2003.
Bomsdorff R. von, Mitteilungen aus dem russischen Feldzuge an einem Offizier des Generalstabes, Bd. I, Leipzig 1816.
Brandt H., Moja służba w Legii Nadwiślańskiej. Wspomnienia z Hiszpanii oraz Rosji 1807–1812, Gdynia 2002.
Canitz und Dallewitz C., Denkschriften, Bd. I, Berlin 1888.
Caulaincourt A., Mémoires du Génral de Caulaincourt, Duc de Vizence, t. I, Paris 1933.
Choiseul-Gouffier Z., Mémoires historiques sur l’empéreur Aleksandre et la cour de Russie, Paris 1829.
Dedem van der Gelder A., Mémoires, Paris 1900.
Diariusz sejmowy z roku 1812, wyd. M. Kallas, „Teki Archiwalne” 1989, nr 21, s. 109–170.
Dziennik Konfederacji Królestwa Polskiego roku 1812, nr 1–33, Warszawa 1812.
Fabry G., Campagne de Russie (1812), publié sous la direction de la Section Historique de l’État-major de l’Armée, t. III, Paris 1903.
Hartwigh J., 1812. Der Feldzug im Kurland, Berlin 1910.
Kazanie w dzień uroczystego obchodu imienin najjaśniejszego i najpotężniejszego Napoleona Wielkiego, [druk współczesny z 1812 r.], „Kurier Litewski” 1812.
Lejeune L., Mémoires du Général Lejeune, t. II, Paris 1896.
Martens C. von, Denkwürtdigkeiten aus dem Leben eines altes Offiziers, Dresden–Leipzig 1848.
Morawski S., Kilka lat młodości mojej w Wilnie 1818–1825, Warszawa 1959.
Obst J., Dokumenty i relacje dotyczące 1812 r. na Litwie, „Litwa i Ruś” 1912, t. II, z. 2–3, s. 65–187.
Ogiński M. K., Mémoire sur la Pologne et les Polonais depuis 1788 jusqu’à la fin de 1815, t. III, Paris 1826–1827.
Saint-Chamans A., Mémoires du Général Comte de Saint Chamans, ancien aide de camp du Maréchal Soult, Paris 1896.
Sanguszko E., Pamiętniki 1786–1815, Kraków 1876.
Sołtyk R., Napoléon en 1812. Mémoires historiques et militaires sur la campagne de Russie, Paris 1836.
Voenskij K., Akty, dokumenty i materialy dla političeskoj i bytovoj istorii 1812 goda, t. I, Sankt-Peterburg 1909–1912.
Zaleski M., Pamiętniki, Poznań 1879.
„Kurier Litewski” 1812.
Anderson R., Papa Pio VII (Barnaba Chiaramonti): la vita, il regno e il conflitto con Napoleone nel periodo seguente alla Rivoluzione francese, 1742–1823, Roma 2000.
Dubrovin N. F., Russkaâ žizn’ v načale XIX veka, „Russkaâ starina” 1902, t. CXII, s. 37–65.
Dundulis B., Napoléon et la Lituanie en 1812, Paris 1940.
Dundulis B., Napoleono armijos kelias per Lietuvą, „Istoriâ” 1963, t. IV, s. 89–104.
Dylągowa H., Duchowieństwo katolickie wobec sprawy narodowej 1764–1864, Lublin 1981.
Ernouf A., Maret, duc de Bassano, Paris 1884.
Falkowski C., Dłuski Michał, [w:] Polski słownik biograficzny, t. V, Kraków 1939–1946, s. 193–194.
Godlewski M., Dederko Jakub, [w:] Polski słownik biograficzny, t. V, Kraków 1939–1946, s. 47–48.
Godlewski M., Giedroyć Józef, [w:] Polski słownik biograficzny, t. VII, Kraków 1948–1958, s. 428.
Hass L., Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej w XVIII i XIX wieku, Wrocław–Warszawa 1982.
Iwaszkiewicz J., Litwa w roku 1812, Kraków 1912.
Janulaitis A., 1812 m. atsišaukimai, t. I, Kaunas 1930.
Krasnânskij V. G., Minskij departament Velikogo Knâzestva Litovskogo, Sankt-Peterburg 1902.
Kudrinskij A., Vil’na v 1812 godu, Vil’na 1912.
Kukiel M., Wojna 1812 r., t. I, Kraków 1937.
Leflon J., Monsieur Emery l’Église concordataire et impériale, Paris 1947.
Loret M., Kościół katolicki w początku panowania Aleksandra I, „Przegląd Narodowy” 1914, t. XIII, s. 124–169.
Mościcki H., Pod berłem carów, Warszawa 1924.
Nawrot D., Litwa i Napoleon w 1812 roku, Katowice 2008.
Savickij V., Upickij uezd v period francuzskoj okkupacii, „Istoriâ” 1978, t. XVIII, s. 66–78.
Savickij V., Volneniâ krest’an v upickom uezde v 1812 g., „Istoriâ” 1965, t. VII, s. 161–165.
Szantyr K., Zbiór wiadomości o Kościele i religii katolickiej w Cesarstwie Rosyjskim, t. I, Poznań 1843.
Troickij N. A., 1812. Velikij god Rossii, Moskva 1988.
Tulard J., Napoleon – mit zbawcy, Warszawa 2003.
Zahorski W., Przyczynek do dziejów wileńskiej loży masońskiej „Gorliwy Litwin”, „Litwa i Ruś” 1912, t. I, z. 3, s. 145–151.
Zahorski W., Z roku 1812 w Wilnie, Warszawa 1901.
Ziółek E., Między tronem i ołtarzem. Kościół i państwo w Księstwie Warszawskim, Lublin 2012.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
