Obraz Ameryki Północnej w sylwie Adama Jana Warakomskiego z 1743 roku
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.110.07Słowa kluczowe:
Ameryka Północna, geografia, silva rerum, kompendia wiedzy, XVIII wiek, Rzeczpospolita Obojga NarodówAbstrakt
Rękopiśmienne księgi szlachty Rzeczypospolitej Obojga Narodów często zawierają informacje geograficzno-historyczne na temat innych państw i kontynentów. W XVIII w. coraz częściej publikowane były kompendia wiedzy, które w przystępny sposób opisywały świat. Z nich wiadomości te trafiały na karty szlacheckich sylw. W artykule zaprezentowano obraz Nowego Świata, dokładniej: Ameryki Północnej w księdze autorstwa Adama Jana Warakomskiego. Na podstawie analizy różnych dzieł zawierających tematykę geograficzną, z których Warakomski mógł korzystać podczas tworzenia swej sylwy, okazało się, że źródłem wiedzy autora były te autorstwa jezuity Jana Drewsa. Przeanalizowano więc charakterystykę Ameryki Północnej obydwu autorów. Artykuł został uzupełniony edycją źródłową, służącą porównaniu treści źródeł.
Pobrania
Bibliografia
Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, Pisma i wiersze Adama Jana Warakomskiego, rkps 126/IV.
Drews J., Distractiones Itinerantium Piae, Jucundae ac Perutiles Omni Hominum Statui Accommodatae. Studio et opera […], Brunsbergae 1701.
Drews J., Dystrakcye podróżnych pobożne, uczone y ucieszne. Dla pobożnych y Ciekawych peregrynantow, przekł. J. Brzozowski, [Częstochowa] 1744.
Drews J., Wybor krolestw abo krotkie opisanie czterech swiata części Afryki Ameryki Azyi y Europy […] zamykaiące się w nich osobliwości wyrazaiący, Kalisz 1744.
Łubieński W., Swiat we wszystkich swoich częściach […] to iest w Euroie, Azyi, Affryce y Ameryce […] geograficznie, chronologicznie y historycznie okryslony […], [Wrocław 1740].
Naumański J., Geographia novissima labo wielce pożyteczne a przez pytania sporządzone opisanie świata, ziem, y miast…, Warszawa 1729.
Naumański J., Historia politico-universalis Zawieraiąca w sobie, co się osobliwego od stworzenia swiata aż do teraznieyszego czasu działo […], Warszawa 1732.
[Waldseemüller M., Ringmann M.], Cosmographiae introductio cum quibusdam geometriae ac astronomiae principiis ad eam rem necessariis. Insuper quatuor Americi Vespucii navigationes. Universalis Cosmographiae descriptio tam in solido quam plano, eis etiam insertis, quae Ptholomaeo ignota a nuperis reperta sunt, Saint-Dié 1507.
Wyrwicz K., Geografia powszechna czasów teraźniejszych albo opisanie krótkie krajów całego świata, ich położenia, granic, płodu ziemnego, skłonności obywatelów, handlu, obyczajów etc. etc. […], Warszawa 1770.
Świat Nowy (Amerigo Vespucci do Wawrzyńca di Pierfrancesco de Medici), przekł. J. Szymanowska, [w:] Listy o odkryciu Ameryki, wybór, wstęp i przypisy J. Kieniewicz, Gdańsk 1995, s. 68–80.
Augustowska K., Karol Wyrwicz jako geograf, „Zeszyty Geograficzne WSP w Gdańsku” 1967, R. IX, s. 78–137.
Augustowska K., Uwagi o początkach geografii w szkołach XVIII wieku w Polsce, „Zeszyty Geograficzne WSP w Gdańsku” 1963–1964, R. V–VI, s. 215–220.
Fernández-Armesto F., Amerigo: The Man Who Gave his Name to America, New York 2007.
Grzebień L., Drews Jan, [w:] Słownik polskich teologów katolickich, red. H. Wyczawski, t. I, Warszawa 1981, s. 418–420.
Kowalczyk M.E., „W powszechny zwyczaj to weszło, zaczynać młodzi płci obojej naukę od geografii”, czyli o kulturotwórczej roli podręczników geograficznych w Polsce XVIII wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2014, R. LXII, nr 4, s. 567–578.
Krzywy R., Silvae i sylwy – glosa historycznoliteracka do pewnego nieporozumienia, „Pamiętnik Literacki” 2013, R. CIV, z. 3, s. 145–151. https://doi.org/10.18318/pl.2013.3.7
Lewicki J., Geografia za czasów Komisji Edukacji Narodowej pierwszego w Europie ministerium oświaty, Lwów–Warszawa 1910.
Lipko S., Nauczanie geografii w okresie Komisji Edukacji Narodowej, Warszawa 1973.
Orzeł J., Co przekazać potomności o Szwecji, czyli wątki szwedzkie w „Memoriale dziadowskim” Adama Jana Warakomskiego, [w:] Sic erat in votis [2]. Studia i szkice ofiarowane Profesorowi Zbigniewowi Anusikowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin. Europa i świat w czasach nowożytnych, red. M. Karkocha, P. Robak, Łódź 2017, s. 243–257.
Puchowski K., Edukacja historyczno-geograficzna w kolegiach pijarskich i jezuickich w I Rzeczypospolitej. Próba porównania, [w:] Wkład pijarów do nauki i kultury w Polsce XVII–XIX w., red. I. Stasiewicz-Jasiukowa, Warszawa–Kraków 1993, s. 477–487.
Rok B., Jezuita Jan Drews (1643–1710) i jego modlitewnik dla peregrynantów, „Saeculum Christianum. Pismo Historyczne” 1996, t. III, nr 1, s. 219–227.
Rok B., Obraz Ameryki w polskim piśmiennictwie geograficznym XIII wieku, [w:] Studia z dziejów kultury i mentalności czasów nowożytnych, red. K. Matwijowski, B. Rok, Wrocław 1993, s. 135–146.
Rok B., Stosunek do obcych narodów w świetle polskich kompendiów geograficznych XVIII w., „Acta Universitatis Wratislaviensis. Historia” 1988, t. LXXI, seria główna: nr 1059, s. 105–115.
Szyszka T., Zarys historii ewangelizacji Meksyku od XVI do XVII wieku, „Annales Missiologici Posnanienses” 2019, t. XXIV, s. 7–30. https://doi.org/10.14746/amp.2019.24.1
Taraszkiewicz J., Nauczanie historii i geografii w kolegiach pijarskich w Polsce do 1740 roku, [w:] Wkład pijarów do nauki i kultury w Polsce XVII–XIX w., red. I. Stasiewicz-Jasiukowa, Warszawa–Kraków 1993, s. 469–475.
Wolański F., Podręczniki i kompendia geograficzne w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej Obojga Narodów i ich autorzy w procesie modernizacji, [w:] Społeczne i kulturowe uwarunkowania edukacji Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku. Materiały z badań, część pierwsza, red. K. Puchowski, wstęp i oprac. J. Orzeł, Warszawa 2017, s. 43–53. http://pth.net.pl/uploads/IRP_Raport_1.pdf
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
