Historia statusu prawnego języka ukraińskiego. Od Rusi Kijowskiej do współczesnej Ukrainy

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-9657.12.11

Słowa kluczowe:

historia Ukrainy, język ukraiński, polityka językowa, polityka radziecka, współczesne prawo ukraińskie, budowanie państwa, język zagrożony

Abstrakt

Niepewność wynikająca z rosyjskiej inwazji na Ukrainę oznacza, że polityczna przyszłość kraju wciąż się kształtuje. Obecnie rozstrzygane są liczne aspekty dalszego funkcjonowania kraju. Dotyczy to również języka ukraińskiego, który ma znaczną liczbę rodzimych użytkowników, których nie można uznać za nawet zdalnie zagrożony, a mimo to jego przyszły status jako głównego języka instytucji państwowych jest stale zagrożony.

Jeśli przyjrzymy się burzliwej historii Ukrainy, możemy zauważyć, że nie jest to wcale nowy problem. Przez wieki ziemie ukraińskie były kontrolowane przez wiele krajów. Należały do nich Rzeczpospolita Obojga Narodów, Austro-Węgry, Czechosłowacja, Rumunia, Imperium Rosyjskie i Związek Radziecki. Wszystkie one prowadziły różną politykę wobec narodu ukraińskiego, jak również jego języka. Ponadto polityka ta była stale zmieniana. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie ewolucji języka ukraińskiego, w szczególności jego statusu prawnego w podmiotach kontrolujących terytoria ukraińskie. Oprócz wyżej wymienionych unii i imperiów, wyjaśniono również status języka, jaki istniał w protopaństwowych próbach utworzenia niepodległej Ukrainy w przeszłości, takich jak Ruś Kijowska, Sicz Zaporoska, URL, ZURL i Ukraińska SRR.

Szczególny nacisk położono na historię współczesną, a mianowicie rozwój praw językowych w Związku Radzieckim i niepodległej Ukrainie. To, czy Ukraina stanie się de jure i de facto jednojęzyczną europejską demokracją, zależy od następstw aktualnie trwających wydarzeń.

Bibliografia

Andrusyshen, C.H., Kirkconnell, W. (ed.). 1963. The Ukrainian Poets 1189–1962 (Ivan Kotlyarevsky Eneida). University of Toronto Press, https://tarnawsky.artsci.utoronto.ca/elul/English/218/Eneida.pdf (accessed: 27.05.2024).

Appelbaum, A. 2018. Red Famine. London: Penguin Books.

Bertelsen, O. 2022. In the Labyrinth of the KGB. Ukraine’s Intelligentsia in the 1960s and 1970s. Lexington Books. https://doi.org/10.5771/9781793608932 DOI: https://doi.org/10.5771/9781793608932

Bilinsky, Ya. 1962. The Soviet Education Laws of 1958–59 and Soviet Nationality Policy. Soviet Studies 14, pp. 138–157. https://doi.org/10.1080/09668136208410313 DOI: https://doi.org/10.1080/09668136208410313

Bolukbasi, S. 2014. Azerbaijan: A Political History. I.B. Tauris & Co Ltd.

Crystal, D. 2002. Language Death. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139871549

Dalewska-Gren, H. 2007. Języki Słowiańskie. PWN.

Davies, A. 2003. The Native Speaker: Myth and Reality. Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781853596247 DOI: https://doi.org/10.21832/9781853596247

Dragneva, R., Wolczuk, K. 2015. Yanukovych, the EU and Russia: The End of Balancing Ukraine Between the EU and Russia. The Integration Challenge, pp. 83–99. https://doi.org/10.1057/9781137516268_6 DOI: https://doi.org/10.1057/9781137516268_6

Dyczok, M. 1994 Ukraine: The Road to Independence. History of European Ideas 19(1–3), pp. 471–477. https://doi.org/10.1016/0191-6599(94)90249-6 DOI: https://doi.org/10.1016/0191-6599(94)90249-6

Engels, F. 1847. Principles of Communism, https://www.marxists.org/archive/marx/works/1847/11/prin-com.htm (accessed: 27.05.2024).

Ermak, D. 2012. Київське Метро. Погляд крізь Роки [Kyjiwske Metro. Pohlad kriz Roky]. Kyiv: TOV Sky Horse.

Frank, T. 2000. The Austro-Hungarian Compromise of 1867 and Its Contemporary Critics. Hungarian Studies 14(2), pp. 193–199. https://doi.org/10.1556/HStud.14.2000.2.5 DOI: https://doi.org/10.1556/HStud.14.2000.2.5

Frost, R. 2015. The Oxford History of Poland–Lithuania. Vol. I: The Making of the Polish–Lithuanian Union, 1385–1569. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198208693.001.0001 DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198208693.001.0001

Hrushevsky, M. 1911. Киевская Русь [Kijewskaja Rus’] Т. 1.

Judah, T. 2016. In Wartime. Stories from Ukraine. London: Penguin Books.

Kenez, P. 2017. A History of the Soviet Union. From the Beginning to Its Legacy. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316493267 DOI: https://doi.org/10.1017/9781316493267

Krause, T.B., Slocum, J. 2013. Old Russian Online. Series Introduction. University of Texas, https://lrc.la.utexas.edu/eieol/oruol (accessed: 19.10.2024).

Kruhlova, L. 2003. The Study of Historic-Ethnographic Problems in the University of St. Volodymyr in Kyiv, Late 19th early 20th Century. Етнічна Історія Народів Європи [Etniczna Istorija Narodiwiewropy] 14, pp. 76–80.

Kubiyovych, V. 1935. Територія і Людність Українських Земель: Монографія [Terytorija i Ludnistʹ Ukrajinśkych Zemel: Monohrafija].

McArthur, T. (ed.). 1998. Concise Oxford Companion to the English Language. Oxford: Oxford University Press.

Mosely, Ch. 2011. Atlas of the World ‘s Languages in Danger. The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation – UNESCO publishing, https://web.archive.org/web/20220531155026/https://www.unesco.org/tools/fileretrieve/43fdd320.pdf (accessed: 27.05.2024).

Moser, M.A. 2015. Pushing the ‘Regional Language’. Ukraine’s Law ‘On Principles of the State Language Policy’ in Force. In: G.E. Brogi, M. Dyczok, O. Pachlovska, G. Siedina (eds.), Ukraine Twenty Years after Independence. Assessments, Perspectives, Challenges. Aracne editrice S.r.lm.

O’Sullivan, J. 2008. The President, the Pope, And the Prime Minister: Three Who Changed the World. Regnery Publishing.

Parafianowicz, Z., Potocki, M. 2015. Wilki żyją poza prawem. Jak Janukowycz przegrał Ukrainę. Wydawnictwo Czarne.

Pascu, Ș. 1992. Documente Străine despre Români. State Archives Publishing House.

Plokhy, S. 2016. The Gates of Europe. A History of Ukraine. London: Penguin Books.

Plokhy, S. 2017. Lost Kingdom. A History of Russian Nationalism from Ivan the Great to Vladimir Putin. London: Penguin Books.

Reznik, V. 2018. Language Policy in Independent Ukraine: A Battle for National and Linguistic Empowerment. In: E. Andrews (ed.), Language Planning in the Post-Communist Era: The Struggles for Language Control in the New Order in Eastern Europe, Eurasia and China. Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-70926-0_7

Schattenberg, S. 2019. Leonid Breschnew. Staatsmann und Schauspieler im Schatten Stalins. Eine Biographie. Böhlau Verlag.

Schenker, A.M. 1995. The Dawn of Slavic: An Introduction to Slavic Philology. Yale University Press.

Schmid, U., Myshlovska, O. (eds.). 2019. Regionalism without Regions. Reconceptualising Ukraine’s Heterogeneity. CEU Press.

Serczyk, W.A. 1990. Historia Ukrainy. Zaklad Narodowy im. Ossolińskich.

Service, R. 2010a. Lenin. A Biography. Pan Books.

Service, R. 2010b. Stalin. A Biography. Pan Books.

Service, R. 2010c. Trotsky. A Biography. Pan Books.

Sklokin, V. 2016. Debates on the Use of History in Contemporary Ukraine. In: Позитивізм: Рефлексії Щодо Класичної Моделі Історіописання. [Pozytywizm: Refleksiji Siciodo Klasycznoj Modeli Istoriopysannia]. University of Kharkiv.

Slukhaii, S. 2015. Decentralization in Ukraine: What Is on the Agenda? Ante Portas – Studia nad Bezpieczeństwem 2, pp. 11–24.

Tolochko, P. 1987. Древняя Русь: Очерки Социально-Политической Истории [Driewniaja Rusʹ: Oczerki Socyalno-Politiczeskoj Istorii]. Naukova Dumka.

Ukrayinka, L. 1914. Бояриня. Рідний Край [Bojarinia. Rіdnij Kraj], Olena Pchilka editorship publication.

Vakareliyska, C., Pugh. S.M. 1996. Testament to Ruthenian: A Linguistic Analysis of the Smotryc’kyj Variant. Canadian-American Slavic Studies 32, Harvard Ukrainian Research Institute, Harvard University Press. DOI: https://doi.org/10.1163/221023998X00130

Vydaychuk, T. 2021. Історія Української Мови у Вимірах Освітнього Процесу Початку ХХ Століття. Мова: Класичне-Модерне–Постмодерне [Istorija Ukrajinskoji Mowy u Wymirach Oswitnioho Procesu poczatku XX Stolittia. Mowa: Klasyczne-Moderne–Postmoderne]. Kyiv: Kyiv University.

Wilson, A. 2015. The Ukrainians. Unexpected Nation. Yale University Press.

(Annonymous) About the Cult of Personality.... 1956. O kulcie jednostki i jego nastepstwach. Referat I Sekretarza KC PZPR tow. N.S. Khrushcova na XX Zjezdzie Komunistrcznej Partii Zwiazku Radzieckiego. PUWP.

Skaryna, F. 1517 or 1519. Francysk Skaryna’s Bible, National Library of Russia, St. Petersburg, https://expositions.nlr.ru/eng/faust/skorina.php (accessed: 25.06.2024).

Constitution of the Autonomous Republic of Crimea. 1998.

Constitution of Ukraine. 1996.

Draft Law of Ukraine. 2012. Висновок на Проект Закону України «Про Засади Державної Мовної Політики» (реєстраційний № 9073) [Wysnowok na Proekt Zakonu Ukrajiny «Pro Zasadyderzawnoji Mownoji Polityky» (rejestracijnyj № 9073)]. Verkhovna Rada, May 23.

European Charter. 1996. European Charter for Regional or Minority Languages, (ETS No. 148), https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=signatures-by-treaty&treatynum=148 (accessed: 27.05.2024).

European Commission. 2024. European Commission for Democracy Through Law. CDL-REF(2024)001 from January 22, Ukraine Law 10288 “On Amendments to Certain Laws of Ukraine Concerning the Consideration of the Expert Assessment of the Council of Europe and Its Bodies on the Rights of National Minorities (Communities) in Specific Spheres”. In Analytical Note and Comparison Table,

https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-REF(2024)001-#:~:text=The%20Venice%20Commission%20Opinion%20of,the%20law%20complies%20with%20European (accessed: 27.05.2024).

Law of Ukraine. 2012. “No. 5029-VI”, July 3, https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=53865 (accessed: 27.05.2024).

Law of the USSR. 1990. Закон о Языках Народов СССР [Zakon o Jazykach Narodow SSSR], April 24, https://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc&base=ESU&n=57#hDXr6HUgZzFEyWAR4 (accessed: 27.05.2024).

National Statistics Committee Belarus. 2020. Общая Численность Населения, Численность Населения по Возрасту и Полу, Состоянию в Браке, Уровню Образования, Национальностям, Языку, Источникам Средств к Существованию по Республике Беларусь [Obsciaja Czislennostʹ Nasielenjia, Czislennostʹ Nasielenjia po Wozrastu i Polu, Sostojanjiu w Brakie, Urowniu Obrazowanjia Nacionalnostiam, Jazyku, Istocznikam Sriedstw k Susciestwowanjiu po Riespublikie Bielarus]. In: National Statistics Committee of the Republic of Belarus, https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/345/34515eeb3bb5f4ea5ca53b72290e9595.pdf (accessed: 27.05.2024).

Ukrainian Census. 2001. https://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/ (accessed: 27.05.2024).

Kuzio, T. 2010. Russophile Agenda Rising Once Again, Kyiv Post, August 12.

Arloŭ, U., Sahanovič, H. 1996. Дзесяць Вякоў Беларускай Гісторыі, Беларуская Палічка [Dziesiać Wiakou Bielaruskaj Historyi, Bielaruskaja Paliczka], https://knihi.com/Uladzimir_Arlou/Dziesiac_viakou_bielaruskaj_historyi.html (accessed: 25.06.2024).

Denber, R. 2002. The New Language Requirement Raises Concerns in Ukraine Commission. Human Rights Watch, January 19, https://www.hrw.org/news/2022/01/19/new-language-requirement-raises-concerns-ukraine (accessed: 27.05.2024).

Divanovskiy, F. 2019. Гэ-фрикативное [Ge-frikatiwnoje]. Proza.ru, October 28, https://proza.ru/2019/10/28/19 (accessed: 27.05.2024).

Lesaffer, R. n.d. The Peace of Brest-Litovsk (3 March 1918). In: Oxford Public International Law. Oxford University Press, https://opil.ouplaw.com/page/679 (accessed: 27.05.2024).

Marples, D.R. 2017. Comparing Ukraine’s Maidan 2004 with Euromaidan 2014. E-International Relations, July 14, https://www.e-ir.info/2017/07/14/comparing-ukraines-maidan-2004-with-euromaidan-2014/#google_vignette (accessed: 27.05.2024).

Moskvichova, A., Kuhnir, M., Panasiuk, Vi. 2018. Законпро Мову: Що Саме Ухвалила Верховна Рада Після Палких Дебатів [Zakonpro Mowu: Scio Samie Uchwalila Wierchowna Rada Pіsla Palkich Diebatіw]. Radio Svoboda, October 4, https://www.radiosvoboda.org/a/zakon-pro-movu/29525736.html (accessed: 27.05.2024).

Petrova, S. 2023. Ukrainians Who Grew Up Speaking Russian Learn a New Mother Tongue. AlJazeera news, August 23, https://www.aljazeera.com/features/2023/4/28/ukrainians-who-grew-up-speaking-russian-learn-a-new-mother-tongue (accessed: 27.05.2024).

(Annonymous). 2012. Ukrainians Protest Against Russian Language Law. The Guardian, July 4, https://www.theguardian.com/world/2012/jul/04/ukrainians-protest-russian-language-law (accessed: 27.05.2024).

(Annonymous). 2016. Ukraine Imposes Language Quotas for Radio Playlists. BBC News, November 8, https://www.bbc.co.uk/news/blogs-news-from-elsewhere-37908828 (accessed: 27.05.2024).

(Annonymous). 2019. Нардеп від ’Слуги Народу’ Бужанський Хоче Скасувати Закон про Державну Мову [Nardep wid ʽSluhu Narodu’ Buzanśkyj Chocze Skasuwaty Zakon pro Derzawnu Mowu]. Портал Мовної Політики [Language Policy Portal], December 12, http://language-policy.info/2019/12/5742-buzhanskyi/ (accessed: 27.05.2024).

(Annonymous). 2001. Ems Ukaz, Internet Encyclopaedia of Ukraine, Canadian Institute of Ukrainian Studies, https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CE%5CM%5CEmsUkase.htm (accessed: 27.05.2024).

(Annonymous). 2024. Crimea. Encyclopaedia Britannica, June 25, https://www.britannica.com/place/Crimea (accessed: 29.06.2024).

Putin, V. 2021. Putin’s Speech on Ukraine, and Recognition of Donbass, February 21, 2022, https://www.youtube.com/watch?v=X5-ZdTGLmZo (accessed: 27.05.2024).

Stone, O. 2016. Ukraine on Fire, a documentary.

Opublikowane

2024-12-30 — zaktualizowane 2024-12-30

Wersje

Numer

Dział

Articles

Jak cytować

Hebisz , Maria Eleonora, and Jacek Stanisławski. 2024. “Historia Statusu Prawnego języka ukraińskiego. Od Rusi Kijowskiej Do współczesnej Ukrainy”. Eastern Review 12 (2): 57-79. https://doi.org/10.18778/1427-9657.12.11.