Cel i zakres tematyczny czasopisma Zagadnienia podejmowane w czasopiśmie dotyczą współczesnych tendencji i procesów politycznych, społeczno-kulturowych i gospodarczych mających miejsce w państwach regionu Europy Środkowej i Wschodniej, definiowanego w kategoriach geopolitycznych i społeczno-kulturowych, nie zaś wąsko geograficznych. W związku z tym w polu badawczym periodyku znajdują się państwa byłego Bloku Wschodniego i obszaru poradzieckiego. W czasopiśmie publikowane są artykuły mieszczące się w dyscyplinie nauk społecznych i humanistyki i dotyczące: nauk politycznych, stosunków międzynarodowych, psychologii, ekonomii, socjologii i antropologii kulturowej. Rys historyczny Eastern Review jest czasopismem naukowym redagowanym przez Międzynarodowe Centrum Badań Wschodnioeuropejskich Uniwersytetu Łódzkiego we współpracy z Komisją Badań nad Integracją Europy Polskiej Akademii Nauk Oddział w Łodzi. Czasopismo stanowi bezpośrednią kontynuację periodyku o tej samej nazwie ukazującego się w latach 1997–2001, którego założycielem i wieloletnim redaktorem był prof. dr hab. Jerzy Kmieciński. Ukazujące się w latach 90. czasopismo powstawało w ramach prac Ośrodka Badań i Studiów Wschodu Uniwersytetu Łódzkiego. Międzynarodowy charakter czasopisma, w prace nad którym zaangażowane są Białoruski Uniwersytet Państwowy w Mińsku (Białoruś), Chmielnicki Uniwersytet Państwowy (Ukraina), Czerniowiecki Uniwersytet Państwowy im. Jurija Fedkowycza (Ukraina), Moskiewski Uniwersytet Państwowy im. Michaiła Łomonosowa (Rosja), Państwowy Uniwersytet w Tule (Rosja), Uniwersytet Ekonomiczno-Administracyjny w Pradze (Czechy), Uniwersytet Lineusza w Växjö (Szwecja), Centrum Badań Wschodnioeuropejskich w Giessen (Niemcy), Otto-von-Guericke-Universität Magdeburg (Niemcy) umożliwia czytelnikom dostęp do unikalnych i najwyższej jakości informacji, danych, opinii i komentarzy autorów z państw regionu będących przedmiotem zainteresowania periodyku.
Migranci z Ukrainy w systemie instytucjonalnym polskiego rynku pracy w świetle danych administracyjnych: wyzwania integracji systemów danych publicznych
Artykuł podejmuje analizę obecności obywateli Ukrainy w systemie instytucjonalnym polskiego rynku pracy w oparciu o dane administracyjne pochodzące z różnych systemów publicznych. Celem opracowania jest identyfikacja skali i struktury aktywności zawodowej migrantów oraz ocena spójności systemu informacji publicznej w kontekście kształtowania polityki migracyjnej i polityki zatrudnienia. W artykule wykorzystano dane pochodzące z systemu ubezpieczeń społecznych, rejestrów dotyczących dostępu cudzoziemców do rynku pracy oraz ewidencji pobytowych. Zastosowano podejście porównawcze umożliwiające analizę różnic pomiędzy poszczególnymi źródłami danych oraz identyfikację ich ograniczeń. Wyniki wskazują, że system instytucjonalny rynku pracy i migracji w Polsce ma charakter wieloźródłowy i niespójny. Poszczególne rejestry operują odmiennymi definicjami oraz jednostkami analizy, co prowadzi do rozbieżności w szacowaniu liczby migrantów oraz ich aktywności zawodowej. Jednocześnie obserwowany jest wzrost znaczenia obywateli Ukrainy na polskim rynku pracy oraz zmiana charakteru migracji z krótkookresowej na bardziej stabilną. Wnioski z analizy wskazują na potrzebę integracji systemów danych publicznych jako warunku efektywnego projektowania i ewaluacji polityk publicznych w obszarze migracji i rynku pracy.
Prawa autorskie (c) 2026 Ewa Flaszyńska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Głównym celem niniejszego artykułu jest przedstawienie i przeanalizowanie aspektów kształtujących kulturę strategiczną Litwy, determinującą kierunki prowadzenia polityki bezpieczeństwa. II Republika Litewska, od początku swego istnienia kontynuująca w pełni dziedzictwo historyczne międzywojennej Litwy, dystansując się od Polski i szerszej współpracy regionalnej, musiała stawić czoła czynnikom nieaktualnym od 2014 r. Równolegle przy zmieniającym się krajobrazie politycznym w Europie po wybuchu wojny na wschodzie Ukrainy dokonuje się zwrot w relacjach z Polską oraz przewartościowanie realizowanych działań na arenie międzynarodowej.
Prawa autorskie (c) 2026 Aleksander Zalech https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Jadowite dziennikarstwo i stronniczość afektywna: analiza sentymentu obliczeniowego serbskiego Informera
Artykuł analizuje emocjonalny wydźwięk serbskiego dziennikarstwa tabloidowego poprzez analizę obliczeniową felietonów politycznych autorstwa Dragana J. Vučićevicia, redaktora Informera, gazety powszechnie znanej ze swojego politycznego powiązania z serbską partią rządzącą. Opierając się na analizie sentymentu z wykorzystaniem VADER i RoBERTa, przeanalizowano rozpowszechnienie i intensywność negatywnych afektów jako nośnika uprzedzeń politycznych i wrogości dyskursywnej. Połączone podejście metodologiczne wykorzystuje narzędzia oparte na leksykonie i transformatorze do pomiaru polaryzacji sentymentów i pewności modelu, tworząc porównawczy obraz agresji emocjonalnej we współczesnym dyskursie medialnym. Wyniki ujawniają spójną, skrajną negatywność w całym korpusie, przy zmienności intensywności retorycznej wykrytej przez uczenie głębokie. Umieszczając wyniki w kontekście badań nad partyjnością afektywną, propagandą i tabloidyzacją, artykuł przyczynia się do innowacji metodologicznych w badaniach nad dziennikarstwem i oferuje opartą na danych perspektywę performatywnej roli sentymentu w regresji demokratycznej.
Prawa autorskie (c) 2025 Srđan M. Jovanović https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Rola prezydenta Bułgarii Rumena Radewa w kryzysach parlamentarnych w latach 2021–2025
W latach 2021–2025 dochodziło w Bułgarii do trudności w zawiązaniu stabilnych koalicji oraz częstych rozwiązań parlamentu. Kraj ten funkcjonował w oparciu o rządy tymczasowe powoływane przez prezydenta Rumena Radewa. W analizowanym okresie widoczne były napięcia instytucjonalne na linii prezydent – parlament i prezydent – rząd, konflikty pomiędzy ugrupowaniami i ich liderami, jak też kryzysy w samych partiach politycznych. Celem artykułu była odpowiedź na pytanie badawcze dotyczące tego, jaką rolę odegrał prezydent Bułgarii Rumen Radew w kreowaniu, tworzeniu i rozwiązaniu ówczesnych kryzysów parlamentarnych. Jako podejście badawcze przyjęto studium przypadku (case study) dotyczące prezydentury Rumena Radewa. Wykorzystano również metodę analizy systemowej oraz metodę decyzyjną. Dokonano też analizy instytucjonalno-prawnej bułgarskiej konstytucji. Analiza kryzysów uzupełniona została wykazem przeprowadzonych wyborów parlamentarnych i ich rezultatów. Prezydent Radew odegrał istotną rolę w kształtowaniu i przebiegu ówczesnych kryzysów. W oparciu o ówczesne przepisy z jednej strony odegrał w tym czasie rolę stabilizującą i arbitrażową, lecz z drugiej strony umniejszył znaczenie bułgarskiego parlamentu i wzmocnił tym samym swoją pozycję jako polityk. Jego działania, oprócz kreowania i wpływu na przebieg kryzysów, miały też znaczenie dla ich ciągłości.
Prawa autorskie (c) 2025 Marzena Czernicka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Rola Szanghajskiej Organizacji Współpracy w kształtowaniu bezpieczeństwa państw Azji Centralnej
Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie kluczowych zagadnień w zakresie bezpieczeństwa dla Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżykistanu i Uzbekistanu, które są realizowane w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SzOW). Analiza działań kooperacji państwa członkowskie – organizacja przywiodła do postawienia tezy: widoczna jest korelacja pomiędzy zaangażowaniem poszczególnych państw w dane zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa w ramach SzOW a zbieżnością z interesem narodowym. Analiza zebranych materiałów w postaci artykułów prasowych i literatury przedmiotu pozwoliła na wychwycenie najważniejszych obszarów współpracy dla Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżykistanu i Uzbekistanu – z zastrzeżeniem, że państwa te mierzą się z podobnymi problemami w aspekcie bezpieczeństwa, a jedyną różnicą jest klasyfikacja pod względem priorytetowości. Głównymi metodami badawczymi wykorzystanymi podczas tworzenia artykułu były: synteza poprzez kojarzenie przyczynowe, analogia, indukcja i dedukcja.
Prawa autorskie (c) 2026 Krystian Pachucki-Włosek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Przegląd scopingowy dotyczący zdrowia psychicznego i psychologicznych skutków wojny rosyjsko-ukraińskiej (2014–2024)
Wojna rosyjsko-ukraińska spowodowała znaczący stres psychiczny zarówno wśród ludności cywilnej, jak i personelu wojskowego, niosąc długotrwałe konsekwencje zdrowia psychicznego, które obejmują całe pokolenia. Niniejszy przegląd scopingowy konsoliduje istniejące dowody dotyczące wpływu wojny na zdrowie psychiczne, koncentrując się na takich zaburzeniach, jak zespół stresu pourazowego (PTSD), złożony zespół stresu pourazowego (CPTSD), depresja, lęk oraz uraz moralny [ang. moral injury]. Poprzez syntezę danych z licznych badań, w tym artykułów recenzowanych, raportów organizacji międzynarodowych oraz badań krajowych, przegląd podkreśla podwyższoną częstość występowania zaburzeń psychicznych wśród dotkniętych populacji, takich jak uchodźcy, osoby przesiedlone, dzieci i inne grupy. Wskazuje również na systemowe bariery w dostępie do opieki psychologicznej, obejmujące fragmentację usług, ograniczony dostęp do leczenia oraz brak kulturowo dostosowanych interwencji. Dodatkowo przegląd podkreśla kluczową rolę wsparcia rodzinnego i odporności społecznej w łagodzeniu stresu psychicznego i wspieraniu procesu zdrowienia. Wyniki uwypuklają pilną potrzebę kompleksowych, opartych na dowodach interwencji dostosowanych do unikalnych potrzeb różnych populacji, a także reform systemowych mających na celu poprawę infrastruktury zdrowia psychicznego na obszarach objętych konfliktem. Wreszcie, przegląd dostarcza praktycznych wskazówek dla decydentów, specjalistów zdrowia psychicznego oraz organizacji humanitarnych w zakresie opracowywania skutecznych strategii odpowiadających na bieżące i długoterminowe potrzeby psychologiczne osób dotkniętych wojną rosyjsko-ukraińską.
Prawa autorskie (c) 2026 Nino Tabeshadze https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Stosunek Szanghajskiej Organizacji Współpracy do wojny w Ukrainie
Szanghajska Organizacja Współpracy (SOW), utworzona w 2001 r., odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu porządku politycznego, gospodarczego i strategicznego w regionie Azji Centralnej oraz Wschodniej. Konflikt w Ukrainie w 2022 r. uwidocznił jednak ograniczenia organizacji wynikające z wewnętrznych sprzeczności interesów jej członków oraz strukturalnej zależności od konsensusu decyzyjnego. Artykuł analizuje wpływ wojny w Ukrainie na funkcjonowanie SOW, uwzględniając jej instytucjonalne słabości, brak wspólnego stanowiska oraz narastającą asymetrię sił między Rosją a Chinami. Szczególną uwagę poświęcono reakcjom państw członkowskich, takich jak Kazachstan, Uzbekistan, Indie i Pakistan, oraz ich próbom balansowania między współpracą z Rosją a dywersyfikacją relacji międzynarodowych. Wojna w Ukrainie stała się katalizatorem zmian w równowadze sił w ramach SOW, które mogą zadecydować o przyszłości tej organizacji jako platformy współpracy regionalnej.
Szanghajska Organizacja Współpracy (SOW)
Prawa autorskie (c) 2026 Sergiusz Wojciechowski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Trilog Polska-Rumunia-Turcja – kluczowe partnerstwo czy didaskalia Inicjatywy Trójmorza?
Głównymi obszarami współpracy w ramach Trilogu polsko-rumuńsko-tureckiego są bezpieczeństwo w regionie Morza Czarnego czy Europy Środkowej i Wschodniej oraz kwestie powiązań infrastrukturalnych i energetycznych. Celem niniejszego artykułu jest analiza opisywanego formatu współpracy międzypaństwowej, wskazanie obszarów współdziałania, potencjalnych możliwości i kierunków dalszego rozwoju. Jednocześnie wskazano ograniczenia płynące ze sprzeczności interesów, które sprawiają, że format ten nie może rozwinąć w pełni swojego potencjału.
Prawa autorskie (c) 2026 Krystian Maras https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kształt strategicznego partnerstwa. Podejście Stanów Zjednoczonych do Inicjatywy Trójmorza
Artykuł przedstawia rolę Stanów Zjednoczonych jako strategicznego partnera Inicjatywy Trójmorza. Amerykanie są zaangażowani we współpracę w tym formacie niemal od początku jego istnienia. Partnerstwo między Stanami a Inicjatywą Trójmorza obejmuje okres kadencji dwóch prezydentów Stanów Zjednoczonych wywodzących się z różnych partii politycznych. Artykuł odpowiada na pytania, jaką formę przybrała postawa Waszyngtonu wobec Inicjatywy Trójmorza w trakcie pierwszej prezydentury Donalda Trumpa oraz następującej po niej kadencji Joego Bidena, a także, czy wystąpiły różnice między podejściami ich administracji. Stawia sobie również za cel stwierdzenie, czy i na jaką skalę forma partnerstwa USA i Inicjatywy Trójmorza kształtowana była przez zachodzące globalne trendy geopolityczne. Badanie opiera się na metodzie analizy dokumentów, tekstów źródłowych oraz publicznych wypowiedzi decydentów politycznych.
Prawa autorskie (c) 2026 Igor Miśta https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Teoria gier i ekonomia instytucjonalna w praktyce. Studium porównawcze ze szczególnym uwzględnieniem Ukrainy
W artykule przeprowadzono analizę roli dynamiki instytucjonalnej w gospodarkach przechodzących transformację, ze szczególnym uwzględnieniem przemian gospodarczych Ukrainy. W miarę, jak kraj ten przechodzi od systemu centralnie planowanego do gospodarki rynkowej, mierzy się z poważnymi wyzwaniami wynikającymi z utrwalonej władzy oligarchów, korupcji oraz dysfunkcyjnych ram instytucjonalnych. Celem badania jest zrozumienie, w jaki sposób interakcje instytucjonalne, koszty transakcyjne oraz dziedzictwo historyczne kształtują stabilność gospodarki Ukrainy i jej struktury zarządzania. Łącząc ekonomię instytucjonalną, teorię gier i ekonofizykę, artykuł przygląda się siłom wpływającym na ukraiński krajobraz gospodarczy. Porównuje również doświadczenia Ukrainy z doświadczeniami Polski, Rosji i Wielkiej Brytanii, aby lepiej uchwycić perspektywy reform. Badanie wykorzystuje interdyscyplinarne podejście metodologiczne, w tym ekonomię instytucjonalną i teorię kosztów transakcyjnych, teorię gier oraz ekonofizykę do modelowania zachowań aktorów gospodarczych w warunkach zmienności. W zestawie metodologicznych narzędzi znajdują się m.in. optymalizacja portfela akcji do analizy mechanizmów rynku kapitałowego, turnieje Axelroda do badania interakcji między instytucjami politycznymi i rynkowymi, a także analiza sił podstawowych i wibracyjnych w celu ukazania ewolucji kosztów transakcyjnych na poziomie przedsiębiorstw. Jednocześnie artykuł podkreśla kluczową rolę solidnych mechanizmów instytucjonalnych – obejmujących działalność gospodarczą, samorząd lokalny, system sądowniczy, organy ścigania i procesy wyborcze – oraz sprawnie funkcjonujących ram gospodarki rynkowej, które stawiają człowieka w centrum instytucjonalnej struktury, w budowaniu stabilności i wzrostu gospodarczego. Wyniki badania dostarczają cennych spostrzeżeń dotyczących złożoności transformacji Ukrainy, oferując praktyczne wskazówki dla decydentów oraz wzbogacając szerszą dyskusję akademicką na temat dynamiki instytucjonalnej w gospodarkach w okresie przejściowym.
Prawa autorskie (c) 2025 Ihor Hurnyak, Oleksandra Werbowa https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Wietnamski nacjonalizm. Stare hasła, nowe żądania
Wietnamski nacjonalizm wyłonił się z walki o wyzwolenie narodowe. Jest on ściśle związany z mitologizacją jego przywódcy, Hồ Chí Minha, który stał się kluczową postacią wietnamskiego nacjonalizmu, symbolizując jedność narodową i niepodległość kraju. Do wspólnych cech wielu państw azjatyckich należą dojrzewanie nacjonalizmów w okresie kolonialnym oraz jednoczenie się wokół silnego przywództwa. Wyróżniającą cechą nacjonalizmu wietnamskiego jest jednak jego antychiński charakter. Mimo że Wietnam w swojej historii przyswajał chińskie wzorce, które okazały się korzystne dla jego rozwoju i przetrwania, zawsze podkreślał niezależność w procesie ich adaptacji. Postawę tę można określić jako adaptacyjną autonomię połączoną ze znacznym stopniem pragmatyzmu. Pragmatyzm oraz umiejętność wykorzystania przełomowych momentów historycznych ułatwiły realizację celów narodowych i nadal legitymizują władzę. Artykuł omawia również współczesny nacjonalizm, kształtowany przez media społecznościowe, które sprzyjają powstawaniu nowych, często radykalnych postaw wśród Wietnamczyków. Zmusza to władze do kontrolowania nastrojów antychińskich, aby zapobiec ich wymknięciu się spod kontroli. Ponadto, w kontekście rosnącej rywalizacji regionalnej w Azji, wietnamski nacjonalizm wykorzystywany jest w polityce zagranicznej do wzmacniania pozycji kraju w relacjach z Chinami, szczególnie w odniesieniu do spornych obszarów na Morzu Południowochińskim.
Prawa autorskie (c) 2026 Małgorzata Pietrasiak https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Serbia na rozdrożu integracyjnym – wyzwania na drodze do UE, impas i polityczne narracje
Przez całą drugą dekadę XXI w. Republika Serbii była państwem, które pokonywało ścieżkę procesu akcesyjnego do Unii Europejskiej w sposób najszybszy spośród bałkańskich państw kandydujących i wydawała się w pierwszej kolejności wejść do wspólnoty w kolejnym rozszerzeniu. Odejście od demokratyzacji systemu przez długi czas było akceptowane przez Unię Europejską na rzecz polityki stabilizacji w regionie Bałkanów, co budziło głośny, ale niesłyszany w Brukseli sprzeciw krytyków Aleksandra Vučicia. W efekcie polityka oczekiwania, nadziei i zachęt ze strony Unii Europejskiej zakończyła się jednoznacznym stwierdzeniem impasu w procesie integracyjnym w 2025, w którym przez kolejny rok nie został dokonany żaden znaczący postęp. Autorka stara się przeanalizować uwarunkowania stagnacji, w której znalazła się Republika Serbii w swoim procesie integracyjnym poprzez zestawienie postawy władz w polityce wewnętrznej i zagranicznej, reakcji na nią serbskiej i unijnej opinii publicznej, a także perspektyw integracyjnych, które stoją przed tym kluczowym dla Bałkanów państwem.
Prawa autorskie (c) 2026 Mirella Korzeniewska-Wiszniewska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Geopolityka w reportażach Konstantego Srokowskiego – W stolicy białego cara (1904) i Likwidacya caratu (1905) – na tle prekursorskiej myśli geopolitycznej (polskiej i rosyjskiej) (cz. II)
Znakomity polski publicysta Konstanty Srokowski w swoich dwóch reportażach – W stolicy białego cara oraz Likwidacya caratu – przedstawia obraz Rosji lat 1904–1905, a więc w trakcie wojny z Japonią i rewolucyjnego wrzenia. Przy obrazowaniu sytuacji politycznej tegoż państwa dostrzega zależności pomiędzy czynnikami geograficznymi i historycznymi a jego powstawaniem i funkcjonowaniem. Spostrzeżenia i wnioski Srokowskiego są czasami zbieżne z poglądami twórców rosyjskiej geopolityki, a nie wyłącznie polskiej. Tylko częściowo jego prognozy polityczne się sprawdziły. Przykładowo postulował on przekształcenie Rosji w federację. Zrobili to dopiero kilkanaście lat później bolszewicy, i to tylko formalnie, choć jednak federalizm jako forma państwowa Rosji przetrwał upadek ZSRR. Nieistniejące już państwo polskie miało europeizować Rosję, więc Srokowski uważał, iż błędem Rosjan było, że je zlikwidowali. Ponadto twierdził, iż Polacy z zaboru rosyjskiego powinni zmienić taktykę wobec Imperium Rosyjskiego w trakcie toczącej się wtedy rewolucji.
Prawa autorskie (c) 2026 Piotr Przybytek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Geopolityka w reportażach Konstantego Srokowskiego – W stolicy białego cara (1904) i Likwidacya caratu (1905) – na tle prekursorskiej myśli geopolitycznej (polskiej i rosyjskiej) (cz. I)
Nowa Doktryna Monroe’a? Relacje argentyńsko-chińskie w kontekście prezydentury Javiera Milei
Artykuł bada wpływ Chin na Argentynę w kontekście nagłego wycofania się tego państwa z inicjatywy BRICS wraz z objęciem prezydentury przez Javiera Milei. Przyglądając się wieloaspektowym relacjom między ChRL a Argentyną, przeanalizowane zostaną zarówno historyczne, jak i współczesne aspekty współpracy gospodarczej i politycznej. Szczególna uwaga poświęcona zostanie roli inwestycji chińskich w kształtowaniu argentyńskiej infrastruktury, handlu i sektorów kluczowych. Artykuł zgłębia przyczyny, dla których Argentyna zdecydowała się na wycofanie z inicjatywy BRICS, badając wpływ wewnętrznych i zewnętrznych czynników politycznych, ekonomicznych i geostrategicznych. W kontekście prezydentury Javiera Milei omówione zostaną potencjalne kierunki i wyzwania dla przyszłej współpracy między Argentyną a ChRL. Poruszony zostanie także wątek wpływu tejże kooperacji na argentyńską politykę międzynarodową oraz pozycję obu państw na arenie globalnej. Artykuł dąży do zrozumienia, jak zmiany polityczne w Argentynie mogą wpłynąć na jej relacje z Chinami i co to oznacza dla regionalnej równowagi sił w Ameryce Łacińskiej. W tym kontekście została ukazana rola USA i refleksja nad tym, czy nastąpił powrót do realizacji Doktryny Monroe’a.
Prawa autorskie (c) 2024 Mateusz Zych https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Energetyczna gra Gazpromu w warunkach sankcji
W epoce putinowskiej Federacja Rosyjska niezwykle skutecznie prowadziła swoją politykę energetyczną zarówno wobec Europy, jak i regionu postradzieckiego. Narzędziem kreowania owej polityki pozostawała państwowa korporacja Gazprom, odpowiedzialna za przesył gazu ziemnego w obu kierunkach. Na rynku europejskim pozycja Gazpromu stopniowo umacniała się wraz z budową nowych gazociągów eksportowych – Nord Stream 1 oraz Nord Stream 2. Pod koniec drugiej dekady XXI w. wydawało się, że rosyjski gigant gazowy jest i pozostanie niekwestionowanym graczem gazowego rynku unijnego w ogromnym stopniu oddziałującym na sytuację energetyczną w Europie. Wywołany przez Gazprom kryzys energetyczny zimą 2021/2022 r. oraz antyrosyjskie sankcje po rozpoczęciu wielkoskalowej wojny z Ukrainą w lutym 2022 r. doprowadziły w krótkim czasie do znaczących zmian na rynkach energii. Nowe uwarunkowania geopolityczne zmusiły państwa UE do stopniowej rezygnacji z rosyjskiego gazu ziemnego, zaś Gazprom do poszukiwania nowych dróg eksportu swoich surowców energetycznych. Prezentowany artykuł jest analizą polityki energetycznej Gazpromu ze szczególnym uwzględnieniem okresu po wybuchu wielkoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2022 r
Prawa autorskie (c) 2024 Katarzyna Kosowska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Mowa nienawiści w dyskursie medialnym Białorusi po wyborach prezydenckich w 2020 roku
Tematem niniejszego artykułu jest analiza użycia mowy nienawiści w dyskursie medialnym Białorusi w kontekście polaryzacji społecznej na tle kryzysu politycznego po wyborach prezydenckich w 2020 roku. Autorzy rozważają pojęcie mowy nienawiści, odnosząc się do różnych podejść do jej interpretacji. Powszechne użycie mowy nienawiści świadczy o głębokich wewnętrznych sprzecznościach w społeczeństwie białoruskim oraz podziale opartym na różnych wartościach. W badaniu przeanalizowano treści niektórych białoruskich mediów internetowych, kanałów telewizyjnych oraz mediów społecznościowych, które stosowały takie techniki jak oczernianie, dehumanizacja czy marginalizacja określonych grup lub jednostek. Badacze zwracają szczególną uwagę na różne kierunki, w których używana jest mowa nienawiści, rozróżniając konteksty wewnętrzny i zewnętrzny. W kontekście wewnętrznym mowa nienawiści potęgowała niestabilność społeczną i polaryzowała społeczeństwo. W przeciwieństwie do tego, w kontekście zewnętrznym mowa nienawiści służyła do budowania wizerunku wroga zewnętrznego, będąc narzędziem mającym na celu konsolidację społeczeństwa białoruskiego oraz mobilizację go przeciwko zewnętrznym zagrożeniom. Kryzys polityczny szczególnie działał jako katalizator napięcia w społeczeństwie, prowadząc do aktywnego użycia mowy nienawiści. Skierowane na wzbudzanie nienawiści i nietolerancji, takie materiały stanowią potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego i stabilności w białoruskim społeczeństwie.
Prawa autorskie (c) 2024 Taras Polovyi, Khrystyna Yuskiv https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Zmierzch konsensusu? Polityka energetyczno-klimatyczna w programach wyborczych głównych brytyjskich partii politycznych przed wyborami parlamentarnymi w 2024 r.
Brytyjska transformacja w kierunku gospodarki niskoemisyjnej osiągnęła półmetek. Kolejny etap dekarbonizacji będzie jednak wymagał częstszego niż dotychczas podejmowania niepopularnych społecznie działań. Na tym tle brytyjskie partie polityczne opublikowały manifesty programowe przed wyborami parlamentarnymi w 2024 r. Analiza tych dokumentów pozwala nie tylko zrozumieć priorytety ugrupowań w polityce energetyczno-klimatycznej, lecz także zaobserwować ewolucję podejścia do tej tematyki w Wielkiej Brytanii. Poprzez analizę manifestów wyborczych artykuł ma na celu zbadanie stanu istniejącego od niemal dwóch dekad konsensusu głównych brytyjskich partii politycznych w sprawie zielonej transformacji. Wyniki badań rzucają światło na temat znaczenia udziału społeczeństwa w projektowaniu programów politycznych w obszarze energii i klimatu, co jest istotne także w kontekście wyzwań związanych z polską i europejską transformacją energetyczno-klimatyczną.
Prawa autorskie (c) 2024 Arkadiusz Cygan https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Mniejszość LGBTQ+ w piłce nożnej mężczyzn w Europie – zarys problemu
Europejskie środowisko piłkarskie jest niejednorodną, luźną społecznością, w której istnieje wiele różnic uwarunkowanych tłem kulturowym, historycznym czy uregulowaniami prawnymi. Niniejszy artykuł zainspirowany został własnymi obserwacjami i widoczną potrzebą zbadania, jak formuje się społeczność LGBTQ+ w ramach środowiska kibicowskiego i piłkarskiego. Opracowanie porusza rozległy temat i ma być przyczynkiem do rozpoczęcia dyskusji na temat okoliczności konsolidowania się jednostek ze środowiska LGBTQ+ wśród kibiców piłki nożnej oraz piłkarzy. W ostatnich latach zaobserwować można emancypację tychże grup, która ze względu na szereg czynników zachodzi i ewoluuje w różny sposób. W piłce nożnej szczególnie dostrzega się odniesienie do osób LGBTQ+ oraz ich grupowanie ze względu na hermetyczny charakter nadal silnie zmaskulinizowanego środowiska, gdzie dochodzi do marginalizacji gejów, lesbijek czy osób transpłciowych.
Prawa autorskie (c) 2024 Adam Oziemski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Komisja Europejska jako partner strategiczny Inicjatywy Trójmorza. Wyzwania badawcze
Autorka bada relacje między Inicjatywą Trójmorza (3SI) a jej strategicznym partnerem – Komisją Europejską (KE), zwracając uwagę na luki badawcze w tym obszarze. Kluczowym problemem jest brak definicji strategicznego partnerstwa KE. Autorka stawia pytanie, czy strategiczne partnerstwo KE różni się od strategicznego partnerstwa Unii Europejskiej, a jeśli tak, to czym się różni. W deklaracjach przyjmowanych podczas szczytów 3SI wielokrotnie określano KE mianem „strategicznego partnera 3SI”: po raz pierwszy w deklaracji szczytu w Rydze w 2022 r., a następnie w deklaracjach szczytów w Bukareszcie (2023), Wilnie (2024) i Warszawie (2025). Przedstawiciele KE uczestniczyli w szczytach 3SI na różnych szczeblach. Mimo to 3SI pozostaje słabo rozpoznawalna wśród pracowników instytucji UE, a fakt, że KE jest strategicznym partnerem 3SI, jest znany wąskiej grupie ekspertów. Z jednej strony uderza brak odniesień do 3SI na oficjalnych stronach UE i jej niska rozpoznawalność w instytucjach europejskich. Z drugiej strony przedstawiciele KE wielokrotnie wyrażali poparcie dla tego formatu współpracy. Autorka podkreśla potrzebę dalszych badań nad statusem KE jako strategicznym partnerem 3SI, mechanizmami współpracy 3SI z KE i jej rezultatami.
Prawa autorskie (c) 2025 Agnieszka Orzelska-Stączek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Rumunia wobec Inicjatywy Trójmorza (2016–2023)
Rumunia jest drugim co do wielkości (po Polsce) państwem Inicjatywy Trójmorza (IT). Jest też jego państwem założycielem, ale do 2017 r. była stosunkowo bierna, pomimo zgodnego poparcia głównych partii rumuńskich dla tej płaszczyzny współpracy i jej zgodności z potrzebami infrastrukturalnymi kraju. Rumunia zawsze brała pod uwagę zdanie mocarstw w wypadku IT – Niemiec i USA. RFN było inicjatywnie niechętne, ale poparcie USA dla IT, udzielone przez prezydenta Donalda Trumpa na szczycie Trójmorza w Warszawie w 2017 r., zredukowało znaczenie zastrzeżeń ze strony Niemiec i było punktem zwrotnym dla orientującej się na Waszyngton Rumunii. Odtąd stała się ona głównym obok Polski „motorem” IT. Zorganizowała dwa szczyty Trójmorza (2018 i 2023) i jest wraz z Polską współzałożycielem i drugim co do wielkości wkładu udziałowcem Funduszu Inwestycyjnego Inicjatywy Trójmorza (FIIT). Utrata zainteresowania rządu polskiego współpracą w ramach IT po 13 XII 2023 r. otwiera przed Rumunią szanse na objęcie funkcji lidera całej inicjatywy.
Rumunia, infrastruktura transportowo-komunikacyjna
Fundusz Inwestycyjny Inicjatywy Trójmorza
szczyty Trójmorza w Bukareszcie w 2018 i w 2023
Prawa autorskie (c) 2025 Przemysław Żurawski vel Grajewski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Inicjatywa Trójmorza a priorytety Litwy w polityce bezpieczeństwa. Analiza szczytów w Wilnie i Warszawie
Celem artykułu jest omówienie litewskich priorytetów w ramach Inicjatywy Trójmorza (3SI) na tle szczytu w Wilnie (2024) oraz szczytu w Warszawie (2025). Główna hipoteza zakłada, że w warunkach wojny w Ukrainie Litwa konsekwentnie postrzega Inicjatywę jako narzędzie wzmacniania regionalnego bezpieczeństwa i więzi transatlantyckich. Tekst opiera się na badaniach terenowych przeprowadzonych w trakcie szczytu w Wilnie, analizie dokumentów państwowych oraz źródeł prasowych.
Prawa autorskie (c) 2025 Barbara Jundo-Kaliszewska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Turecka partia w bułgarskim parlamencie – historia i rola Ruchu Praw i Wolności w ochronie interesów mniejszości tureckiej w Bułgarii
Celem artykułu jest przedstawienie roli pełnionej przez partię Ruch na Rzecz Praw i Wolności na ochronę interesów mniejszości tureckiej i muzułmańskiej w Bułgarii oraz roli ugrupowania we współczesnym środowisku politycznym państwa. Artykuł podzielony jest na trzy części: pierwsza nakreśla najważniejsze informacje dotyczące demografii ludności tureckiej, a także zarysowuje najważniejsze wydarzenia z relacji pomiędzy państwem bułgarskim a zamieszkującymi go Turkami po 1945 r. Druga część artykułu szczegółowo opisuje Ruch na Rzecz Praw i Wolności: jej powstanie i kontrowersje dotyczące jego rejestracji, liderów partii na przestrzeni lat, strategie wyborcze stosowane przez ugrupowanie, przykłady działań ruchu mających na celu poprawę sytuacji przedstawicieli mniejszości tureckiej czy także zmiany w przewodnictwie i strukturach partyjnych, z uwzględnieniem rozłamu na dwa stronnictwa w 2024 r. Trzecia, objętościowo najkrótsza, część poświęcona jest na opisanie kontrowersji związanych z działalnością partii. Metodologia użyta przez autora w pracy opiera się na analizie dostępnych źródeł, takich jak opracowania naukowe, dane statystyczne dotyczące mniejszości tureckiej w Bułgarii, manifesty programowe partii czy artykuły prasowe o tematyce opisywanej kwestii.
Prawa autorskie (c) 2025 Bartosz Grzesik https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
To nie nasz problem: Socjo-polityka w Muzeum Olimpijskim w Lozannie
Artykuł analizuje, w jaki sposób Muzeum Olimpijskie w Lozannie odnosi się w swoich stałych ekspozycjach do kwestii społeczno-politycznych występujących podczas wcześniejszych igrzysk olimpijskich. Przedstawia tło wcześniejszej polityki olimpijskiej oraz teorii interesariuszy olimpijskich, sugerując istnienie społeczno-politycznej areny w sporcie olimpijskim, a następnie identyfikuje eksponaty w muzeum, które przekazują treści wyraźnie społeczno-polityczne. Tematyczne obserwacje zebrane podczas dwóch oddzielnych wizyt w muzeum stanowią podstawę twierdzenia, że muzeum w większym stopniu zaczęło uznawać igrzyska olimpijskie za arenę społeczno-polityczną. Jednak wywiad przeprowadzony z przedstawicielami muzeum nie potwierdził tego wniosku, ponieważ instytucja ta starała się raczej zdystansować zarówno od samej tematyki, jak i od badań akademickich. W zakończeniu zaproponowano wyjaśnienie działań muzeum w kategoriach zaprzeczania odpowiedzialności politycznej oraz odrzucenia koncepcji polityki ekspozycji.
Prawa autorskie (c) 2026 Timothy Bridgman https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kultura strategiczna Federacji Rosyjskiej podczas rządów Władimira Putina
Kultura strategiczna stanowi stosunkowo nową perspektywę badawczą w nauce o stosunkach międzynarodowych. W dyskursie naukowym zauważono, że kultura strategiczna stanowi okazję do zrozumienia i wyjaśnienia zachowania państw w środowisku międzynarodowym. Postrzegamy kulturę strategiczną jako system wartości uwarunkowanych kulturowo, wpływających na politykę zagraniczną i podejmowanie decyzji w zakresie bezpieczeństwa narodowego. Celem niniejszego artykułu jest analiza kultury strategicznej Federacji Rosyjskiej, a w szczególności omówienie jej geopolitycznego wymiaru w okresie rządów Władimira Putina, który jest powiązany z innymi komponentami, w tym syndromem oblężonej twierdzy, ideą zbierania ziem ruskich, mitem Trzeciego Rzymu czy koncepcjami Rosji–Eurazji i Rusi. Aspekt geopolityczny w rosyjskiej kulturze strategicznej jest swoistym połączeniem dwóch przeciwstawnych wymiarów – materialnego i niematerialnego. Z jednej strony przestrzeń jest elementem ściśle fizycznym – częścią składową państwa jest terytorium o określonych granicach. Z drugiej strony rosyjscy decydenci nadali jej charakter metafizyczny – widoczna jest sakralizacja czynnika przestrzennego wśród społeczeństwa. Polityka Władimira Putina jest zdeterminowana przez historię i geopolitykę, a głównym celem jego działań jest restytucja imperialnej potęgi Rosji i odnowienie rosyjskich wpływów na świecie. Zasadniczą cechą polityki kreowanej przez Putina jest swoisty rewanżyzm, militaryzacja państwa i społeczeństwa, kult siły i wojny. Kultura strategiczna Federacji Rosyjskiej jest pod silnym wpływem rosyjskiej myśli geopolitycznej i historyzmu. Wojna Rosji przeciwko Ukrainie po 2014 roku jest klasycznym przykładem wpływu kultury strategicznej na obecną politykę państwa rosyjskiego. W percepcji rosyjskich elit politycznych Ukraina, nazywana Małą Rosją, jawi się jako fundamentalny składnik Imperium Rosyjskiego. Powstanie niepodległej Ukrainy było postrzegane jako egzystencjalne zagrożenie dla rosyjskiej tożsamości imperialnej. Dlatego też polityka Władimira Putina miała na celu całkowite podporządkowanie Ukrainy lub rozwiązanie kwestii ukraińskiej siłą. Częścią rosyjskiej kultury strategicznej jest zaprzeczanie nie tylko suwerenności i niepodległości Ukrainy, ale także odrębności narodu ukraińskiego.
Prawa autorskie (c) 2023 Walenty Baluk, Patrycja Mac https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Błędna percepcja w polityce zagranicznej jako produkt uboczny dogmatycznej ideologii. Przypadek wojny Rosji z Ukrainą
Artykuł analizuje, w jaki sposób dogmatyczna ideologia prowadzi do błędnego postrzegania polityki zagranicznej, wykorzystując działania Rosji w Ukrainie jako studium przypadku. W szczególności autorzy starają się pokazać, w jaki sposób dogmatyczna ideologia Rosji doprowadziła do znaczących błędów w postrzeganiu jej polityki zagranicznej wobec Ukrainy, co doprowadziło do agresywnych działań i eskalacji konfliktów. Głównym problemem badawczym jest wpływ dogmatycznych ideologii na podejmowanie decyzji w polityce zagranicznej. Na potrzeby artykułu autorzy konceptualizują ideologię „putinizmu”. W artykule zbadano, w jaki sposób ideologia ta działa jak filtry poznawcze, kształtując i często zniekształcając postrzeganie przywódców politycznych. Prowadzi to do błędnej interpretacji intencji i działań innych narodów, czego przykładem jest błędne postrzeganie przez Rosję wydarzeń na Ukrainie jako zachodniego spisku, a nie oddolnego ruchu przeciwko korupcji i autorytaryzmowi. Autorzy konkludują, że dogmatyczne ideologie znacząco przyczyniają się do błędnego postrzegania polityki zagranicznej, prowadząc do błędnych i często agresywnych decyzji. W przypadku Rosji te błędne przekonania doprowadziły do poważnych konsekwencji międzynarodowych, w tym sankcji gospodarczych, izolacji dyplomatycznej i przedłużającego się konfliktu na Ukrainie. Artykuł podkreśla konieczność rozpoznania i złagodzenia przez decydentów politycznych wpływu dogmatycznych ideologii, aby uniknąć takich szkodliwych błędnych wyobrażeń. Badania sugerują również, że wysoce dogmatyczne systemy są bardziej podatne na strategiczne niepowodzenia ze względu na ich sztywne struktury przekonań i odporność na nowe informacje.
Prawa autorskie (c) 2023 Bartosz Bolechów, Karol Szulc https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Historia statusu prawnego języka ukraińskiego. Od Rusi Kijowskiej do współczesnej Ukrainy
Niepewność wynikająca z rosyjskiej inwazji na Ukrainę oznacza, że polityczna przyszłość kraju wciąż się kształtuje. Obecnie rozstrzygane są liczne aspekty dalszego funkcjonowania kraju. Dotyczy to również języka ukraińskiego, który ma znaczną liczbę rodzimych użytkowników, których nie można uznać za nawet zdalnie zagrożony, a mimo to jego przyszły status jako głównego języka instytucji państwowych jest stale zagrożony. Jeśli przyjrzymy się burzliwej historii Ukrainy, możemy zauważyć, że nie jest to wcale nowy problem. Przez wieki ziemie ukraińskie były kontrolowane przez wiele krajów. Należały do nich Rzeczpospolita Obojga Narodów, Austro-Węgry, Czechosłowacja, Rumunia, Imperium Rosyjskie i Związek Radziecki. Wszystkie one prowadziły różną politykę wobec narodu ukraińskiego, jak również jego języka. Ponadto polityka ta była stale zmieniana. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie ewolucji języka ukraińskiego, w szczególności jego statusu prawnego w podmiotach kontrolujących terytoria ukraińskie. Oprócz wyżej wymienionych unii i imperiów, wyjaśniono również status języka, jaki istniał w protopaństwowych próbach utworzenia niepodległej Ukrainy w przeszłości, takich jak Ruś Kijowska, Sicz Zaporoska, URL, ZURL i Ukraińska SRR. Szczególny nacisk położono na historię współczesną, a mianowicie rozwój praw językowych w Związku Radzieckim i niepodległej Ukrainie. To, czy Ukraina stanie się de jure i de facto jednojęzyczną europejską demokracją, zależy od następstw aktualnie trwających wydarzeń.
Prawa autorskie (c) 2023 Maria Eleonora Hebisz, Jacek Stanisławski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Polityka irańskiego Frontu Oporu w strategicznych kalkulacjach Federacji Rosyjskiej
Jednym z najważniejszych filarów geopolitycznych działań Iranu w regionie i poza nim jest koncepcja Osi Oporu. Stwarza ona możliwości rozszerzania wpływów i potęgi Teheranu oraz równoważenia jego wrogów jak najdalej od jego granic. Ta konfrontacyjna polityka w regionie nie jest jednak prowadzona w politycznej próżni. Ma ona wpływ nie tylko na podmioty regionalne, ale także na wiodące światowe mocarstwa. Rosja jest jednym z nich. Głównym celem niniejszego artykułu jest analiza podejścia Rosji do polityki irańskiego Frontu Oporu. Aby to osiągnąć, artykuł poruszy kilka kluczowych elementów, w tym irańską koncepcję Frontu Oporu, historyczną perspektywę podejścia Rosji do Iranu (po zimnej wojnie) oraz ograniczenia wsparcia Kremla dla polityki Teheranu.
Prawa autorskie (c) 2023 Robert Czulda https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Dżihadyzm w Tadżykistanie i Uzbekistanie w kontekście oddziaływania tzw. Państwa Islamskiego Prowincji Chorasan
Azja Środkowa, w tym także dawne republiki radzieckie, jest obszarem działalności nurtów dżihadystycznych, co wpływa destabilizująco na sytuację w regionie i potęguje zagrożenia ze strony ekstremizmu. Egzemplifikację tych mechanizmów stanowi widoczna w ostatnich latach aktywność tzw. Państwa Islamskiego Prowincji Chorasan, organizacji odpowiedzialnej za liczne przejawy działań terrorystycznych i werbunkowych. Przykładem tych zagrożeń był zamach przeprowadzony na obrzeżach Moskwy w marcu 2024 r. Artykuł ukazuje zarys rozwoju radykalnego islamu w regionie, co ilustrują kazusy Tadżykistanu i Uzbekistanu. W państwach tych od dawna uwidaczniają się ugrupowania integrystyczne, co związane jest ze wskazanymi w analizie uwarunkowaniami politycznymi i społecznymi. Artykuł przedstawia głównych protagonistów tego nurtu w kontekście oddziaływania tzw. Państwa Islamskiego Prowincji Chorasan. Wskazuje na mechanizmy rozwoju dżihadyzmu z perspektywy konwergencji ugrupowań wywrotowych i terrorystycznych, dysfunkcyjności państwa oraz katalizatorów procesu radykalizacji. Analiza opiera się na integracji analizy historycznej i metody przyczynowo-skutkowej oraz odwołuje się do teorii Marca Sagemana ujmującej dżihadyzm jako swoisty ruch społeczny bazujący na interakcyjnej sieci powiązań.
Prawa autorskie (c) 2023 Stanisław Kosmynka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Relacja Chin i Kambodży jako przykład klientelizmu międzynarodowego
Od wydarzeń z lipca 1997 r., kiedy to Kambodżańska Partia Ludowa dokonała przewrotu wojskowego i pokonała dotychczas współrządzącą z nią partię FUNCINPEC, relacje z Chinami stały się dla nowego reżimu istotnym elementem dla jego przetrwania. Chińskie wsparcie pozwoliło na ochronę rządu przed naciskami w zakresie praw człowieka, korupcji i nadużywania władzy oraz dało potrzebną mu wówczas przestrzeń polityczną i gospodarczą. Od tamtego czasu widoczne jest coraz większe i wielowymiarowe uzależnienie Kambodży od ChRL, które rodzi pytania o faktyczny charakter tej relacji. Niniejszy artykuł ma na celu analizę stosunków bilateralnych pomiędzy Chinami a Kambodżą przez pryzmat teorii układu patron–klient w stosunkach międzynarodowych. Autor przedstawia w nim dotychczasowy przebieg współpracy obu państw na polu militarnym i politycznym, odnosząc ją do teorii klientelizmu. Wskazuje w nim również na główne motywy przyświecające współpracy obu państw, argumentując, że charakterystyczny dla stosunków patronalno-klientelistycznych „transfer bezpieczeństwa” odbywa się przede wszystkim w odniesieniu do bezpieczeństwa reżimu (polityki wewnętrznej) słabszego partnera niż wymiaru stricte militarnego.
Prawa autorskie (c) 2023 Sebastian Tomasz Tarała https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/