Dżihadyzm w Tadżykistanie i Uzbekistanie w kontekście oddziaływania tzw. Państwa Islamskiego Prowincji Chorasan
DOI:
https://doi.org/10.18778/1427-9657.12.07Słowa kluczowe:
Tadżykistan, Uzbekistan, Państwo Islamskie Prowincji Chorasan, dżihadyzm, radykalizacjaAbstrakt
Azja Środkowa, w tym także dawne republiki radzieckie, jest obszarem działalności nurtów dżihadystycznych, co wpływa destabilizująco na sytuację w regionie i potęguje zagrożenia ze strony ekstremizmu. Egzemplifikację tych mechanizmów stanowi widoczna w ostatnich latach aktywność tzw. Państwa Islamskiego Prowincji Chorasan, organizacji odpowiedzialnej za liczne przejawy działań terrorystycznych i werbunkowych. Przykładem tych zagrożeń był zamach przeprowadzony na obrzeżach Moskwy w marcu 2024 r. Artykuł ukazuje zarys rozwoju radykalnego islamu w regionie, co ilustrują kazusy Tadżykistanu i Uzbekistanu. W państwach tych od dawna uwidaczniają się ugrupowania integrystyczne, co związane jest ze wskazanymi w analizie uwarunkowaniami politycznymi i społecznymi. Artykuł przedstawia głównych protagonistów tego nurtu w kontekście oddziaływania tzw. Państwa Islamskiego Prowincji Chorasan. Wskazuje na mechanizmy rozwoju dżihadyzmu z perspektywy konwergencji ugrupowań wywrotowych i terrorystycznych, dysfunkcyjności państwa oraz katalizatorów procesu radykalizacji. Analiza opiera się na integracji analizy historycznej i metody przyczynowo-skutkowej oraz odwołuje się do teorii Marca Sagemana ujmującej dżihadyzm jako swoisty ruch społeczny bazujący na interakcyjnej sieci powiązań.
Bibliografia
Bolechów, B. 2012. Polityka antyterrorystyczna w świetle badań nad terroryzmem. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Burke, J. 2024. Islamic State ‘Recruiting from Tajikistan and Other Central Asian Countries’. The Guardian, March 24.
Clifford, B. 2017. Radicalization and the Uzbek Diaspora in the Wake of the NYC Attacks. Program on Extremism, The George Washington University, November, https://extremism.gwu.edu/sites/g/files/zaxdzs5746/files/CliffordRadicalizationandUzbekDiaspora.pdf (dostęp: 7.06.2024).
Country Reports on Terrorism. 2021. Bureau of Counterterrorism, U.S. Department of State, https://www.state.gov/reports/country-reports-on-terrorism-2021/country_reports_2021_complete_master-no_maps-011323-accessible/ (dostęp: 7.06.2024).
Dagiev, D. 2014. Regime Transition in Central Asia: Stateness, Nationalism and Political Change in Tajikistan and Uzbekistan. New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315886602 DOI: https://doi.org/10.4324/9781315886602
Doxsee, C., Thompson, J., Hwang, G. 2021. Examining Extremism: Islamic State Khorasan Province (ISKP). Centre for Strategic and International Studies, September 8, https://www.csis.org/blogs/examining-extremism/examining-extremism-islamic-state-khorasan-province-iskp (dostęp: 7.06.2024).
Echeverría Jesús, C. 2009. El yihadismo salafista en Asia Central: estado en la cuestión. Real Instituto Elcano, ARI, 6.
Hegghammer, T. 2009. Jihadi-Salafis or Revolutionaires? On Religion and Politics in the Study of Militant Islamism. W: R. Meijer (red.), Global Salafism: Islam’s New Religious Movement. New York: Columbia University Press.
Jadoon, A., Mines, A., Sayed, A. 2023. The Enduring Duel: Islamic State Khorasan’s Survival under Afghanistan’s New Rulers. CTC Sentinel, Combating Terrorism Center At West Point 16(8).
Jaremba, M. 2018. Islamski Ruch Uzbekistanu – od lokalnego ekstremizmu do Państwa Islamskiego. Historia a Teoria 1(7). https://doi.org/10.14746/ht.2018.7.1.11 DOI: https://doi.org/10.14746/ht.2018.7.1.11
Karagiannis, E. 2006. Political Islam in Uzbekistan: Hizb Ut-Tahrir Al-Islami. Europe-Asia Studies 58(2).
Karagiannis, E. 2009. Political Islam in Central Asia: The challenge of Hizb ut-Tahrir. London: Routledge. https://doi.org/10.1080/09668130500481444 DOI: https://doi.org/10.1080/09668130500481444
Kosmynka, S. 2015. Rozwój radykalizmu salafickiego w Katalonii w kontekście działalności Hizb ut-Tahrir i innych organizacji. Władza Sądzenia 6.
Kosmynka, S. 2019. Związki terroryzmu dżihadystycznego z handlem narkotykami: casus Hiszpanii. Historia i Polityka 27(34). https://doi.org/10.12775/HiP.2019.003 DOI: https://doi.org/10.12775/HiP.2019.003
Kosmynka, S. 2022. Aktywizacja nurtów dżihadystycznych w Sahelu i wysiłki na rzecz ich zwalczania. Studia Polityczne 50(1). https://doi.org/10.35757/STP.2022.50.1.02 DOI: https://doi.org/10.35757/STP.2022.50.1.02
Kosmynka, S. 2023. Terroryzm dżihadystyczny we Włoszech: skala problemu i odpowiedź państwa. Przegląd Zachodni 1–2(386).
Lang, J. 2013. The Radical Islam Militants of Central Asia. Warsaw: Centre for Eastern Studies.
Lemon, E. 2018. Taking up Terrorism in Central Asia. Kennan Cable 38.
Lynch III, T.F., Bouffard, M., King, K., Vickowski, G. 2016. The Return of Foreign Fighters to Central Asia: Implications for U.S. Counterterrorism Policy. Institute for National Strategic Studies, Strategic Perspectives 21.
Machnikowski, R. 2009. Dżihadyzm jako globalny zbrojny ruch społeczny. W: M.J. Malinowski, R. Ożarowski, W. Grabowski (red.), Ewolucja terroryzmu na przełomie XX i XXI wieku. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Matveeva, A. 2009. The Perils of Emerging Statehood: Civil War and State Reconstruction in Tajikistan: An Analytical Narrative on State-Making. Crisis States Working Papers Series 2.
Mehl, D.A. 2015. The Islamic Movement of Uzbekistan Opens a Door to the Islamic State. CTC Sentinel, Combating Terrorism Center At West Point 8(5).
Mills, P. 2022. Islamic State-Khorasan Province Expands Attacks Beyond Afghanistan. ISW Press, Jun 1, https://www.understandingwar.org/backgrounder/islamic-state-khorasan-province-expands-attacks-beyond-afghanistan (dostęp: 10.06.2024).
Omelicheva, M.Y. 2011. Counterterrorism Policies in Central Asia. New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203844946 DOI: https://doi.org/10.4324/9780203844946
Ożarowski, R. 2024. Afganistan od czasu przejęcia władzy przez talibów w 2021 roku. Przegląd Politologiczny 1. https://doi.org/10.14746/pp.2024.29.1.3 DOI: https://doi.org/10.14746/pp.2024.29.1.3
Raufer, X. 2011. Atlas radykalnego islamu (tłum. K. Pachniak). Warszawa: Dialog.
Sageman, M. 2008. Leaderless Jihad. Terror Networks in the Twenty-First Century. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. https://doi.org/10.9783/9780812206784 DOI: https://doi.org/10.9783/9780812206784
Shukuralieva, N. 2018. Sekurytyzacja islamu w Azji Centralnej. Studia Orientalne 2(14). https://doi.org/10.15804/so2018202 DOI: https://doi.org/10.15804/so2018202
Strengthening Youth Resilience to Radicalization. Evidence from Tajikistan. 2020. World Bank Group, April.
Tayikistán: un Estado cada vez más fragil en una región quebradiza. 2015. https://www.crisisgroup.org/es/europe-central-asia/central-asia/tajikistan/tayikistan-un-estado-cada-vez-mas-fragil-en-una-region-quebradiza (dostęp: 5.06.2024).
Vidino, L. 2006. Al Qaeda in Europe: The New Battleground of International Jihad. New York: Prometheus Books.
Wahlang, J. 2023. Islamic State Khorasan and Central Asia. Manohar Parrikar Institute for Defence Studies and Analyses, June 28.
Wejkszner, A. 2010. Ewolucja terroryzmu motywowanego ideologią religijną na przykładzie salafickiego ruchu globalnego dżihadu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe WNPiD UAM.
Zapaśnik, S. 2014. Walczący islam w Azji Centralnej. Problem społecznej genezy zjawiska. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Pobrania
Opublikowane
Wersje
- 2025-03-04 - (2)
- 2025-03-04 - (1)
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2023 Stanisław Kosmynka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
