Syntaktische, semantische und pragmatische Funktionen von Nominalgruppen im Deutschen
DOI:
https://doi.org/10.18778/2196-8403.2008.14Słowa kluczowe:
grupa nominalna, współczesny niemiecki, referencyjne i niereferencyjne użycie, argumentacja, predykatywne i adverbialne, morfologia, semantykaAbstrakt
Artykuł stanowi przegląd zróżnicowanych funkcji grup rzeczownikowych we współczesnym języku niemieckim. Z punktu widzenia pragmatyki możliwe jest rozróżnienie pomiędzy referencyjnym użyciem wyrażeń rzeczownikowych a ich użyciem niereferencyjnym. W tym drugim przypadku rozróżnia się użycie opisowe i nazywające. Z punktu widzenia składni, wyrażenia rzeczownikowe mogą funkcjonować jako argumenty, orzeczniki i wyrażenia przysłówkowe. Funkcje te różnią się głównie pod względem przypadka morfologicznego i roli tematycznej. Grupy rzeczownikowe, które zawierają rodzajnik odróżnia się od tych, które rodzajników nie zawierają. We współczesnym języku niemieckim wyrażenia rzeczownikowe z grupy są prototypowe, podczas, gdy pozbawione rodzajników ograniczają się do określonych warunków użycia. Blisko związane z rodzajnikami jest rozróżnienie określoności. Wyrażenia rzeczownikowe określone zawierają znacznik określony, natomiast wyrażenia rzeczownikowe nieokreślone jego nie zawierają. Z punktu widzenia semantyki należy rozróżnić między odczytaniem indywidualnym a zbiorowym oraz szczegółowym a ogólnym. Praca pomyślana została jako wstępny przegląd zagadnienia dla studentów i nauczycieli lingwistyki niemieckiej, jak również języka niemieckiego jako języka obcego.
Bibliografia
ABNEY, STEPHEN (1987): The English Noun Phrase in its Sentential Aspect. Cambridge (Mass.).
ALLAN, KEITH (1980): Nouns and countability. In: Language 56:541-567. DOI: https://doi.org/10.2307/414449
BIERWISCH, MANFRED (2003): Heads, complements, adjuncts: Projection and saturation. In: LANG, EWALD / MAIENBORN, CLAUDIA / FABRICIUS-HANSEN, CATHRINE (eds.) (2003): Modifying adjuncts. Berlin, 113-159. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110894646.113
BISLE-MÜLLER, HANSJÖRG (1991): Artikelwörter im Deutschen. Semantische und pragmatische Aspekte ihrer Verwendung. Tübingen. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111677590
BLÜHDORN, HARDARIK (1993): Funktionale Zeichentheorie und deskriptive Linguistik. Ein Entwurf am Beispiel des Gegenwartsdeutschen. Erlangen.
BLÜHDORN, HARDARIK (2001): Generische Referenz. Ein semantisches oder ein pragmatisches Phänomen? In: Deutsche Sprache 29:1-19.
BLÜHDORN, HARDARIK (2002): Rauminformation und Demonstrativität. Am Beispiel des Deutschen. In: Deutsche Sprache 30:252-275.
BLÜHDORN, HARDARIK (2003): Zur Semantik der Konjunktion ‚als‘. Paradigmatische und syntagmatische Aspekte. In: Linguistik online 13:11-53. DOI: https://doi.org/10.13092/lo.13.869
BLÜHDORN, HARDARIK (2006): Zur Semantik von Numerus und Zählbarkeit im Deutschen. In: BREINDL, EVA / GUNKEL, LUTZ / STRECKER, BRUNO (eds.) (2006): Grammatische Untersuchungen, Analysen und Reflexionen. Festschrift für Gisela Zifonun. Tübingen, 53-77.
BLÜHDORN, HARDARIK (2008): Subordination and coordination in syntax, semantics and discourse. Evidence from the study of connectives. In: FABRICIUS-HANSEN, CATHRINE / RAMM, WIEBKE (eds.) (2008): ‚Subordination‘ versus ‚Coordination‘ in Sentence and Text. Amsterdam, 59-85. DOI: https://doi.org/10.1075/slcs.98.04blu
BRINKMANN, HENNIG (1962): Die deutsche Sprache. Gestalt und Leistung. Düsseldorf.
BURTON-ROBERTS, NOEL (1976): On the Generic Indefinite Article. In: Language 52:427-448. DOI: https://doi.org/10.2307/412569
CARLSON, GREGORY N. (1980): Reference to Kinds in English. New York.
CHUR, JEANNETTE (1993): Generische Nominalphrasen im Deutschen. Eine Untersuchung zu Referenz und Semantik. Tübingen. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111355788
DIK, SIMON C. (21997): The Theory of Functional Grammar. Part 1: The Structure of the Clause. Ed. by Kees Hengeveld. Berlin.
DONNELLAN, KEITH (1966): Reference and Definite Descriptions. In: Philosophical Review 75:281-304. Nachgedruckt in: OSTERTAG, GARY (ed.) (1998): Definite Descriptions. A Reader. Cambridge (Mass.), 173-193. DOI: https://doi.org/10.2307/2183143
DORON, EDIT (1988): The semantics of predicate nominals. In: Linguistics 26:281-301. DOI: https://doi.org/10.1515/ling.1988.26.2.281
DUDENREDAKTION (ed.) (72005): Duden. Die Grammatik. Unentbehrlich für richtiges Deutsch. Mannheim/Leipzig/Wien/Zürich.
ENGEL, ULRICH (2004): Deutsche Grammatik. Neubearbeitung. Heidelberg.
ENGEL, ULRICH et al. (1999): Deutsch-polnische kontrastive Grammatik. 2 Bde. Heidelberg/ Warszawa.
ESCHENBACH, CAROLA (1995): Zählangaben – Maßangaben. Bedeutung und konzeptuelle Interpretation von Numeralia. Wiesbaden. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-663-14525-7
FRAWLEY, WILLIAM (1992): Linguistic Semantics. Hillsdale.
GALLMANN, PETER / NEEF, MARTIN (eds.) (2005): Themenheft Eigennamen. Zeitschrift für Sprachwissenschaft 24:1-154.
HALLIDAY, M.A.K. / HASAN, RUQAIYA (1976): Cohesion in English. London.
HAWKINS, JOHN A. (1978): Definiteness and Indefiniteness. A Study in Reference and Grammaticality Prediction. London.
HELBIG, GERHARD / BUSCHA, JOACHIM (91986): Deutsche Grammatik. Ein Handbuch für den Ausländerunterricht. Leipzig.
KRIFKA, MANFRED et al. (1995): Genericity: An Introduction. In: CARLSON, GREGORY N. / PELLETIER, FRANCIS JEFFRY (eds.): The Generic Book. Chicago, 1-124.
LAMBRECHT, KNUD (1994): Information structure and sentence form. Topic, focus and the mental representations of discourse referents. Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511620607
LEYS, ODO (1973): Nicht-referentielle Nominalphrasen. In: Deutsche Sprache 2:1-15.
LÖBEL, ELISABETH (1990): D und Q als funktionale Kategorien in der Nominalphrase. In: Linguistische Berichte 127:232-264.
LYONS, CHRISTOPHER (1999): Definiteness. Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511605789
LYONS, JOHN (1977): Semantics. 2 Bde. Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511620614
OLSEN, SUSAN (1991): Die deutsche Nominalphrase als ‚Determinansphrase‘. In: OLSEN / FANSELOW, 35-56. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111353838.35
OLSEN, SUSAN / FANSELOW, GISBERT (eds.): ‚DET, COMP und INFL‘. Zur Syntax funktionaler Kategorien und grammatischer Funktionen. Tübingen.
PRINCE, ELLEN F. (1981): Toward a Taxonomy of Given-New Information. In: COLE, PETER (ed.): Radical Pragmatics. New York, 223-255.
SCHWARZ, MONIKA (1992): Kognitive Semantiktheorie und neuropsychologische Realität. Repräsentationale und prozedurale Aspekte der semantischen Kompetenz. Tübingen. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111353883
SEARLE, JOHN R. (1971): Sprechakte. Ein sprachphilosophischer Essay. Deutsch von R. und R. Wiggershaus. Frankfurt (M.).
STERNEFELD, WOLFGANG (2006): Syntax. Eine morphologisch motivierte generative Beschreibung des Deutschen. 2 Bde. Tübingen.
VATER, HEINZ (21979): Das System der Artikelformen im gegenwärtigen Deutsch. Tübingen.
VATER, HEINZ (1982): Der unbestimmte Artikel als Quantor. In: WELTE, WERNER (ed.): Sprachtheorie und Angewandte Linguistik. Festschrift für Alfred Wollmann zum 60. Geburtstag. Tübingen, 67-74.
VATER, HEINZ (1984): Determinantien und Quantoren im Deutschen. In: Zeitschrift für Sprachwissenschaft 3.1:19-42. DOI: https://doi.org/10.1515/zfsw.1984.3.1.19
VATER, HEINZ (1991): Determinantien in der DP. In: OLSEN / FANSELOW, 15-34. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111353838.15
VATER, HEINZ (2005): Referenz-Linguistik. München.
VATER, HEINZ (42007): Einführung in die Zeit-Linguistik. Trier.
WEINRICH, HARALD (1993): Textgrammatik der deutschen Sprache. Mannheim.
ZEMB, JEAN-MARIE (1978): Vergleichende Grammatik Französisch-Deutsch. Comparaison de deux systèmes. Bd. 1. Mannheim.
ZIFONUN, GISELA / HOFFMANN, LUDGER / STRECKER, BRUNO et al. (1997): Grammatik der deutschen Sprache. 3 Bde. Berlin/New York.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
