Disconcerting Teaching Experiences in German as a Foreign Language Instruction and Their Constructive Reflection at Czech and Slovak Universities

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/2196-8403.S1.05

Keywords:

cultural irritation, lecturers of German at Czech universities, discourse analysis, focus groups analysis, discourse awareness

Abstract

Lecturers who teach German as a foreign language at universities around the world through the German Academic Exchange Service (hereafter DAAD) and the Austrian Agency for Education and Internationalisation (hereafter OeAD) encounter students who sometimes have different cultural patterns of interpretation, which can lead to irritations in the classroom. This article is an attempt to deal with these irritations systematically. For this purpose, results of a data collection are presented, within which OeAD and DAAD lecturers in the Czech Republic and Slovakia were interviewed by means of an online questionnaire and students in a focus group interview. Both groups responded to the questions of whether they had experienced irritating teaching situations and how these had proceeded and been negotiated. Subsequently, both the teachers and the students stated how they would like to deal constructively with such situations in the future.

Author Biographies

  • Petr Pytlík, Masaryk Universität Brno, Department für Deutsche Sprache und Literatur

    Ing. Mgr., Ph.D., ist seit 2019 an der Pädagogischen Fakultät der Masaryk Universität als Literaturwissenschaftler tätig. Zu seinen Forschungsschwerpunkten gehören Rezeptionsstudien der deutschen Literatur in der ehemaligen Tschechoslowakei, intermediale Bezüge nicht nur in Theateradaptionen und diskursive Untersuchung der Texte von Autoren der Völkischen Bewegung, insbesondere von Guido List.

  • Johanna Dalsant, Masaryk Universität Brno, Department für Deutsche Sprache und Literatur

    M.A., ist seit 2019, nach dem Masterabschluss des Studienfaches DaF/DaZ an der Universität Wien, als OeAD-Lektorin an der Masaryk Universität in Brünn tätig. Ihre Unterrichtsschwerpunkte liegen im Bereich Sprachvermittlung, Aussprache und Phonetik sowie Landeskunde. Neben dem Unterricht organisiert sie Projekte (z.B. Exkursionen oder Autor:innenlesungen), hält Workshops und Vorträge und prüft für den ÖSD.

References

ADAM, ROBERT (2015): Co je špatného na genderové příručce MŠMT [Was ist falsch an dem Gender-Leitfaden des Bildungsministeriums?]: https://sites.ff.cuni.cz/ucjtk/wp-content/uploads/sites/57/2015/11/Adam2010d.pdf (02.03.2023).

ALTMAYER, CLAUS (2006). Kulturelle Deutungsmuster als Lerngegenstand: Zur kulturwissenschaftlichen Transformation der Landeskunde. In: Fremdsprachen lehren und lernen 35:44-59.

ALTMAYER, CLAUS (2010): Konzepte von Kultur im Kontext von Deutsch als Fremd- und Zweitsprache. In: KRUMM, HANS-JÜRGEN / FANDRYCH, CHRISTIAN / HUFEISEN, BRITTA / RIEMER, CLAUDIA (eds.): Deutsch als Fremd- und Zweitsprache. Berlin / New York, 1402-1413.

ALTMAYER, CLAUS (2013): Die DACH-Landeskunde im Spiegel aktueller kulturwissenschaftlicher Ansätze. In: DACH-Landeskunde. Theorie – Geschichte – Praxis. München, 15-31.

ALTMAYER, CLAUS (2014): Kulturwissenschaft – eine neue Perspektive für die internationale Germanistik. In: Verbum et Lingua 3:58-77. DOI: https://doi.org/10.32870/vel.vi3.27

ALTMAYER, CLAUS et al. (2016): Einführung. In: HAMANN, EVA / MAGOSCH, CHRISTINE / MEMPEL, CATERINA / VONDRAN, BJÖRN / ZABEL, REBECCA (eds.): Mitreden A2-B2: Diskursive Landeskunde für Deutsch als Fremd- und Zweitsprache. Stuttgart, 7-12.

BILÍKOVÁ, ALENA (2020): Thajské peklo i Hitler ve výloze. ‚Umravnit‘ podnikatele v centru Prahy není snadné, zákony jsou děravé [Thailändische Hölle und Hitler im Schaufenster. Es ist nicht ganz einfach, Unternehmer im Zentrum Prag zu ‚regulieren‘, die Gesetze sind unwirksam]: https://www.lidovky.cz/domov/kriklave-reklamy-meni-centrum-prahy-v-poutovou-atrakci-umrav-nit-podnikatele-ale-neni-snadne200529_234818_ln_domov_abi (02.03.2023).

BOLTEN, JÜRGEN (2007): Interkulturelle Kompetenz. Erfurt.

BREDELLA, LOTHAR (1994): Interkulturelles Verstehen zwischen Objektivismus und Relativismus. In: BAUSCH, KARL-RICHARD / CHRIST, HERBERT / KRUMM, HANS-JÜRGEN (eds.): Interkulturelles Lernen im Fremdsprachenunterricht. Tübingen, 21-30.

BREDELLA, LOTHAR (2001): Zur Dialektik von Eigenem und Fremdem beim interkulturellen Verstehen. In: Der fremdsprachliche Unterricht Englisch 5:10-15.

BYRAM, MICHAEL (1997): Teaching and assessing intercultural communicative competence. Clevedon.

CHYLÍKOVÁ, JOHANNA (2017): Mapa rasismu v Evropě: Česko vyniká, ale metodua měření pokulhává [Rassismus-Karte in Europa: die Tschechische Republik wird auffällig, aber die Methoden der Messung sind nicht exakt]: https://chylikova.blog.respekt.cz/mapa-rasismu-v-evrope-cesko-vynika-ale-metoda-mereni-pokulhava/ (02.03.2023).

ČT (2019): Nachricht: https://www.facebook.com/CT24.cz/photos/maska-p%C5%99ipom%C3%ADnaj%C3%ADc%C3%AD-adolfa-hitlera-pobou%C5%99ila-n%C4%9Bmeck%C3%A9ho-velvyslance-isranga-%C4%8De%C5%A1i-/10158026391554009/?locale=cs_CZ (02.03.2023).

ČTK (2019a): Proč se v Praze prodává takový odpad? Německý velvyslanec kritizoval masku Hitlera v obchodě [Warum werden solche Abfälle in Prag verkauft? Der deutsche Botschafter kritisierte die Hitler-Maske im Laden]: https://www.lidovky.cz/domov/nemekcy-velvyslanec-zkritizoval-prodej-masky-hitlera-proc-se-v-praze-prodava-takovy-odpad.A191101_192530_ln_domov_vag (02.03.2023).

ČTK (2019b): Obchod, kde prodávali masky Hitlera, končí. Praha 1 vypověděla provozovateli nájemní smlouvu [DerLaden, in dem Hitler-Masken verkauft wurden, schließt. Prag hat den Mietvertrag mit den Betreibern gekündigt]: https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/adolf-hitler-maska-praha-1-smlouva_1911060737_pj (02.03.2023).

FAIRCLOUGH, NORMAN (1992): Discourse and Text Linguistic Intertextual Analysis within Discourse Analysis. In: Discourse and Society 3:193-217. DOI: https://doi.org/10.1177/0957926592003002004

GARRETT, PETER / JAMES, CARL (1991): Language Awareness: A way ahead. In: DIES. (eds.): Language awareness in the classroom. London / New York, 306-318.

GHOBEYSHI, SILKE / KOREIK, UWE (2003): Kultur(en), Konflikt(e) und Unterricht(en). In: Informationen Deutsch als Fremdsprache 30/4:352-364. DOI: https://doi.org/10.1515/infodaf-2003-0406

GNUTZMANN, CLAUS (1997): Language awareness. Geschichte, Grundlagen, Anwendungen. In: Praxis des neusprachlichen Unterrichts 3:227-236.

GNUTZMANN, CLAUS (2007): Language Awareness, Sprachbewusstheit, Sprachbewusstsein. In: BAUSCH, KARL-RICHARD / CHRIST, HERBERT / KRUMM, HANS-JÜRGEN (eds.): Handbuch Fremdsprachenunterricht. Tübingen, 335-339.

HALLET, WOLFGANG (2008): Diskursfähigkeit heute. Der Diskursbegriff in Piephos Theorie der kommunikativen Kompetenz und seine zeitgemäße Weiterentwicklung für die Fremdsprachendidaktik. In: LEGUTKE, MICHAEL (ed.): Kommunikative Kompetenz als fremdsprachendidaktische Vision. Tübingen, 76-96.

HAWKINS, ERIC W. (1984): Awareness of language: an introduction. Cambridge / New York.

JAMES, CARL / GARRETT, PETER (1991): The Scope of Language Awareness. In: DIES. (eds.): Language awareness in the classroom. London / New York, 3-20.

KOLEK, VÍT (2022): Nonbinary Czech Language: Characteristics and Discourse. In: Gender and Language 16/3:265-285. DOI: https://doi.org/10.1558/genl.20657

KOLLER, HANS-CHRISTOPH (2012): Bildung anders denken: eine Einführung in die Theorie transformatorischer Bildungsprozesse. Stuttgart. DOI: https://doi.org/10.17433/978-3-17-022843-6

KRAMSCH, CLAIRE (1995): Andere Worte – andere Werte: Zum Verhältnis von Sprache und Kultur im Fremdsprachenunterricht. In: BREDELLA, LOTHAR (ed.): Verstehen und Verständigung durch Sprachenlernen? Bochum, 51-66.

KRAMSCH, CLAIRE (1998): Language and Culture. Oxford.

KRAMSCH, CLAIRE (1999): Thirdness: The Intercultural Stance. In: VESTERGAARD, TORBEN (ed.): Language, Culture and Identity. Aalborg, 41-58.

MAY, MICHAEL (2007): Demokratiefähigkeit und Bürgerkompetenzen. Kompetenztheoretische und normative Grundlagen der politischen Bildung. Wiesbaden.

MECHERIL, PAUL (2013). Kompetenzlosigkeitskompetenz. Pädagogisches Handeln unter Einwanderungsbedingungen. In: AUERNHEIMER, GEORG (ed.): Interkulturelle Kompetenz und pädagogische Professionalität. Wiesbaden, 15-35. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-531-19930-6_2

MENŠÍK JAN (2017): Češi jako největší rasisti v Evropě? Výzkum nemusí odpovídat realitě, zpochybňují výsledky odborníci [Tschechen als die größten Rassisten in Europa? Die Untersuchung entspricht möglicherweise nicht der Realität, Experten stellen die Ergebnisse in Frage]: https://zpravy.aktualne.cz/domaci/nevydavat-cesi-jsou-nejvetsi-rasiste-v-evrope/r~49eb3f6430bd11e7a4bd0025900fea04/ (02.03.2023).

PLIKAT, JOCHEN (2017): Fremdsprachliche Diskursbewusstheit als Zielkonstrukt des Fremdsprachenunterrichts. Eine kritische Auseinandersetzung mit der Interkulturellen Kompetenz. Frankfurt a.M. DOI: https://doi.org/10.3726/b10728

PROKOP, DANIEL / KORBEL, VÁCLAV (2021): Co dělají čeští učitelé ve třídách jinak než ti v zahraničí? [Was machen tschechische Lehrer im Klassenzimmer anders als ausländische Lehrer?]: https://www.pedagogicke.info/2021/06/vaclav-korbel-daniel-prokop-co-delaji.htm (02.03.2023).

SLAČÁLEK, ONDŘEJ (2022): Je západní postoj k Východu rasismem? Rozhovor s antropologem Ivanem Kalmarem [Ist die westliche Haltung gegenüber dem Osten rassistisch? Ein Interview mit dem Anthropologen Ivan Kalmar]: https://www.novinky.cz/clanek/kultura-salon-je-zapadni-postoj-k-vychodu-rasismem-rozhovor-s-antropologem-iva-nem-kalmarem-40405354 (02.03.2023).

STAFFORD, TOM (2017): This map shows what white Europeans associate with race – and it makes for uncomfortable reading: https://theconversation.com/this-map-shows-what-white-europeans-associate-with-race-and-it-makes-for-uncomfortablereading-76661 (02.03.2023).

VESELÁ, BARBORA (2012): Pár slov k metodické příručce MŠMT Kultura genderově vyváženého vyjadřování [Ein paar Worte zum methodischen Handbuch des Ministeriums für Bildung, Kultur und Wissenschaft für einen gendergerechten Stil]. In: Bohemica Olomucensia 4:233-236.

WEISS, MARTIN (2017): Jste rasisti. A ne že ne [Ihr seid Rassisten. Versucht es nicht zu leugnen]: https://m.echo24.cz/a/i5VsP/jste-rasisti-a-ne-ze-ne (02.03.2023).

WOLFF, DIETER (1993): Sprachbewußtheit und die Begegnung mit Sprachen. In: Die Neueren Sprachen 92/6:510-531.

Downloads

Published

2024-12-30

How to Cite

Pytlík, Petr, and Johanna Dalsant. 2024. “Disconcerting Teaching Experiences in German As a Foreign Language Instruction and Their Constructive Reflection at Czech and Slovak Universities”. Convivium. Germanistisches Jahrbuch Polen, December, 87-108. https://doi.org/10.18778/2196-8403.S1.05.