О некоторых фразеологизмах польского и русского преступного жаргона с компонентом-анимализмом: материалы к словарю

Елена Невзорова-Кмеч

doi:10.18778/1731-8025.21.09

Authors

Elena Nevzorova-Kmech Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, ul. Pomorska 171/173, 91-404 Łódź https://orcid.org/0000-0002-4032-1533

DOI:

https://doi.org/10.18778/1731-8025.21.09

Keywords:

animalistic phraseology, criminal jargon, slang bilingual lexicography, Polish and Russian

Abstract

This article discusses one of the components of the criminal jargon – animalistic phraseology, i.e. phrases that include animalism. According to M.A. Grachev, the proportion of such units is much higher than in other systems. To prove this statement, we have collected material from the Polish-Russian dictionaries of jargon. The number of animalistic phraseological units in the criminal jargon is small compared to the literary and colloquial language, which is due to the specificity of the sublanguage under consideration.

The purpose of the description is to prepare material for the Polish-Russian dictionary of jargon. To do this, we made a selection of animalistic phraseological units of the Polish and Russian criminal jargon from Polish and Russian dictionaries of slang (jargon), made a comparison, identified common features and differences, and made an attempt to explain them. Based on the analysis, it was revealed that the component composition includes the following animalisms: domestic mammals, poultry, wild mammals, wild birds. The following remained outside the scope of the article: fish, amphibians, reptiles, crustaceans, insects, molluscs, worms.

Animalistic phraseological units of criminal jargon are included in the following semantic groups: 1) the names of criminals according to the specifics of the crimes committed; 2) the names of representatives of law enforcement agencies and law enforcement officers; 3) the objects of crimes, profit; victims of crimes; 4) types of crimes and the way they were committed; 5) life and life in freedom and in places of detention; 6) names of places of exile and imprisonment, punishment; 7) human behaviour, condition; 8) signals, warnings. A comparative analysis of Polish and Russian units revealed similarities and differences.

Further research in this area will serve as an addition to the Polish-Russian jargon dictionary and may also serve as material for etymological research in the field of substandard.

References

Багана, Ж. (2011). Фаунонимическая лексика в системе языка и ее национально-культурная специфика (на материале лексических единиц «лошадь», «конь», «свинья» в русском, английском и немецком языках), Научные ведомости БелГУ, Серия: Гуманитарные науки, 24 (119), 84–94.

Бирих, A. (2019). Анималистическая фразеология в русском языке XVIII в. В: Анималистическая фразеология в славянских языках. Лингвистические и лингвокультурологические аспекты (175–183), Х. Вальтер, В.М. Мокиенко (отв. ред.). Грайсфсвальд–Санкт-Петербург: Universität Greifswald.

Бирих, А.К., Мокиенко, В.М., Степанова Л.И. (2005). Русская фразеология. Историко-этимо-логический словарь. Москва: ООО Издательство «Астрель».

Бондалетов, В.Д. (1987). Социальная лингвистика. Москва: Издательство «Просвещение».

Воробьева, Л.Б. (2019). Устойчивые сравнения с компонентом собака в русском и литовском языках. В: Анималистическая фразеология в славянских языках. Лингвистические и лингвокультурологические аспекты (191–194), Х. Вальтер, В.М. Мокиенко (отв. ред.).

Грайсфсвальд–Санкт-Петербург: Universität Greifswald.

Грачев, М.А. (2003). Словарь тысячелетнего русского арго. Москва: РИПОЛ КЛАССИК.

Грачев, М.А. (2005). От Ваньки Каина до мафии. Прошлое и настоящее уголовного жаргона. Санкт-Петербург: «Авалон», «Азбука-классика».

Грачев, М.А., Мокиенко, В.М. (2000). Историко-этимологический словарь воровского жаргона. Москва: ООО «Фолио-Пресс».

Грачев, М.А., Мокиенко, В.М. (2008). Русский жаргон. Историко-этимологический словарь. Москва: «АСТ-ПРЕСС».

Козловский, В. (1983). Собрание русских воровских словарей в четырех томах. Т. 1–4. New York: Chalidze.

Лихачев, Д.С. (1935). Черты первобытного примитивизма воровской речи. В: Язык и мышление. Т. III–IV (354–398). Москва–Ленинград: Издательство АН СССР.

Маклакова, Е.М. (2013). Фразеологические словари с названиями животных (лексикографический обзор). В: Филологические науки. Вопросы теории и практики, 3 (21), II, 121–123, http://www.gramota.net/materials/2/2013/3-2/32.html доступ: 15.12.2021.

Михельсон, М.И. (1896–1912). Русская мысль и речь. Свое и чужое. Опыт русской фразеологии. Сборник образных слов и иносказаний. Т. 1–2. Ходячие и меткие слова. Сборник русских и иностранных цитат, пословиц, поговорок, пословичных выражений и отдельныхслов (иносказаний). Санкт-Петербург, https://gufo.me/dict/mikhelson доступ: 21.10.2021.

Мокиенко, В.М. (1996). Экспрессивность фразеологических единиц. В: Проблемы фразеологической семантики (39–68), Г.А. Лилич. (отв. ред.). Санкт-Петербург: Издательство Санкт-Петербургского государственного университета.

Мокиенко, В.М. (2019). Анималистическая фразеология в русской народной речи. В: Анималистическая фразеология в славянских языках. Лингвистические и лингвокультурологические аспекты (15–30), Х. Вальтер, В.М. Мокиенко (отв. ред.). Грайсфсвальд–Санкт-Петербург: Universität Greifswald.

Мокиенко, В.М., Никитина, Т.Г. (2000). Большой словарь русского жаргона. Санкт-Петербург: «Норинт».

Мокиенко, В.М., Никитина, Т.Г. (2007). Большой словарь русских поговорок. Москва: «Норинт».

Николаева, Е.К. (2019). Свитер с оленями (о зооинвективах). В: Анималистическая фразеология в славянских языках. Лингвистические и лингвокультурологические аспекты (78–83), Х. Вальтер, В.М. Мокиенко (отв. ред.). Грайсфсвальд–Санкт-Петербург: Universität Greifswald.

Скляревская Г.Н. (1993). Метафора в системе языка. Санкт-Петербург: «Наука».

Трахтенберг, В.Ф. (2002). Блатная музыка. («Жаргон» тюрьмы). Под редакцией и с предисловием Профессора И.А. Бодуэн-де-Куртенэ. Юридическое книжное издательство «Право». Санкт-Петербург 1908. Greifswald: Ernst-Moritz-Arndt-Universität Greifswald, Institut für Slawistik.

Химик, В.В. (2000). Поэтика низкого, или Просторечие как культурный феномен. Санкт-Петербург: Филологический факультет СПбГУ.

Химик, В.В. (2014). Большой словарь русской разговорной экспрессивной речи. Санкт-Петербург: «Норинт».

Яблонская, О.Г. (2015). Анализ фразеологических единиц с компонентом зоонимом в современном русском языке, Вестнiк МДПУ iмя I.П. Шамякiна. Фiлалагiчныя навуки, https://cyberleninka.ru/article/n/analiz-frazeologicheskih-edinits-s-komponentom-zoonimom-vsovremennom-russkom-yazyke/viewer доступ: 8.05.2022.

Dąbrowska, A. (1998). Słownik eufemizmów polskich, czyli w rzeczy mocno, w sposobie łagodnie. Warszawa: PWN.

Estreicher, K. (1903). Szwargot więzienny. Kraków: E.Wende i Spółka; Nakł. Księgarni D.E. Friedleina.

Kempf, Z. (1985). Wyrazy „gorsze” dotyczące zwierząt, Język Polski, LXV, 125–144.

Komorowska, E., Szlachta, A. (2021). Frazeologizmy i przysłowia z komponentem kot w języku polskim. B: Životinje u frazeološkom ruhu: zbornik radova s međunarodnoga znanstvenog skupa Animalistički frazemi u slavenskim jezicima održanog 21. i 22. III. 2014. na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu, Ivana Vidović Bolt (red.), http://www.animalisticki-frazemi.eu/images/frazemi/zbornik_radova/Komorowska_Szlachta%20za%20WEB.pdf dostęp: 6.05.2022.

Kopaliński, W. (1990). Słownik symboli. Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”.

Kurka, A. (1907). Słownik mowy złodziejskiej. Lwów: Nakładem Autora. Druk Artura Goldmana Lwów.

Ludwikowski, W., Walczak, H. (1922). Żargon mowy przestępców „Blatna muzyka”. Ogólny zbiór słów gwary złodziejskiej. Warszawa: Druk R. Szrajber.

Milewski, S. (1971), Gwara przestępcza i jej przenikanie do języka ogólnego, Poradnik Językowy, 2, 92–101.

Pacuła, J. (2020), Nie tylko pies – o kilku animalistycznych nazwach funkcjonariuszy służb więziennych w historii polskiego socjolektu przestępczego, Jazykovedný časopis, 71, 1, 91–108.

Peisert, M. (2004). Formy i funkcje agresji werbalnej. Próba typologii. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Rak, M. (2007). Jezykowo-kulturowy obraz zwierząt utrwalony w animalistycznej frazeologii gwar Świętorzyskich i Podtatrza. Kraków: Scriptum.

Skawiński, J. (1999). Zwierzęta w kulturze i języku – na materiale polskim i niemieckim. Niepublikowana rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem prof. dra hab. Jana Franciszka Miodka. Uniwersytet Wrocławski.

Stępniak, K. (1993). Słownik tajemnych gwar przestępczych. Londyn: Wydawnictwo Puls.

Bagana, Zh. (2011). Faunonimicheskaya leksika v sisteme yazyka i ee natsional’no-kul’turnaya spetsifika (na materiale leksicheskikh edinits «loshad’», «kon’», «svin’ya» v russkom, angliiskom i nemetskom yazykakh), Nauchnye vedomosti BelGU, Seriya: Gumanitarnye nauki, 24 (119), 84–94.

Birikh, A. (2019). Animalisticheskaya frazeologiya v russkom yazyke XVIII v. V: Animalisticheskaya frazeologiya v slavyanskikh yazykakh. Lingvisticheskie i lingvokul’turologicheskie aspekty (175–183), Kh. Val’ter, V.M. Mokienko (otv. red.). Graisfsval’d – St. Petersburg: Universität Greifswald.

Birikh, A.K., Mokienko, V.M., Stepanova, L.I. (2005). Russkaya frazeologiya. Istorikoetimologicheskii slovar’. Moscow: OOO Izdatel’stvo «Astrel’».

Bondaletov, V.D. (1987). Sotsial’naya lingvistika. Moscow: Izdatel’stvo «Prosveshchenie».

Dąbrowska, A. (1998). Słownik eufemizmów polskich, czyli w rzeczy mocno, w sposobie łagodnie. Warszawa: PWN.

Estreicher, K. (1903). Szwargot więzienny. Kraków: E. Wende i Spółka; Nakł. Księgarni D.E. Friedleina.

Grachev, M.A. (2003). Slovar’ tysyacheletnego russkogo argo. Moscow: RIPOL KLASSIK.

Grachev, M.A. (2005). Ot Van’ki Kaina do mafii. Proshloe i nastoyashchee ugolovnogo zhargona. St. Petersburg: «Avalon», «Azbuka-klassika».

Grachev, M.A., Mokienko, V.M. (2000). Istoriko-etimologicheskii slovar’ vorovskogo zhargona. Moscow: OOO «Folio-Press».

Grachev, M.A., Mokienko, V.M. (2008). Russkii zhargon. Istoriko-etimologicheskii slovar’. Moscow: «AST-PRESS».

Kempf, Z. (1985). Wyrazy „gorsze” dotyczące zwierząt, Język Polski, LXV, 125–144.

Khimik, V.V. (2000). Poetika nizkogo, ili Prostorechie kak kul’turnyi fenomen. St. Petersburg: Filologicheskii fakul’tet SPbGU.

Khimik, V.V. (2014). Bol’shoi slovar’ russkoi razgovornoi ekspressivnoi rechi. St. Petersburg: «Norint».

Komorowska, E., Szlachta, A. (2021). Frazeologizmy i przysłowia z komponentem kot w języku polskim. In: Životinje u frazeološkom ruhu: zbornik radova s međunarodnoga znanstvenog skupa Animalistički frazemi u slavenskim jezicima održanog 21. i 22. III. 2014. na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu, Ivana Vidović Bolt (ed.), http://www.animalisticki-frazemi.eu/images/frazemi/zbornik_radova/Komorowska_Szlachta%20za%20WEB.pdf accessed: 6.05.2022, https://doi.org/10.17234/9789531755139.15 DOI: https://doi.org/10.17234/9789531755139.15

Kopaliński, W. (1990). Słownik symboli. Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”.

Kozlovskii, V. (1983). Sobranie russkikh vorovskikh slovarei v chetyrekh tomakh. T. 1–4. New York: Chalidze.

Kurka, A. (1907). Słownik mowy złodziejskiej. Lwów: Nakładem Autora. Druk Artura Goldmana Lwów.

Likhachev, D.S. (1935). Cherty pervobytnogo primitivizma vorovskoi rechi. V: Yazyk i myshlenie. T. III–IV (354–398). Moscow–Leningrad: Izdatel’stvo AN SSSR.

Ludwikowski, W., Walczak, H. (1922). Żargon mowy przestępców „Blatna muzyka”. Ogólny zbiór słów gwary złodziejskiej. Warszawa: Druk R. Szrajber.

Maklakova, E.M. (2013). Frazeologicheskie slovari s nazvaniyami zhivotnykh (leksikograficheskii obzor). V: Filologicheskie nauki. Voprosy teorii i praktiki, 3 (21), II, 121–123, http://www.gramota.net/materials/2/2013/3-2/32.html accessed: 15.12.2021.

Mikhel’son, M.I. (1896–1912). Russkaya mysl’ i rech’. Svoe i chuzhoe. Opyt russkoi frazeologii. Sbornik obraznykh slov i inoskazanii. T. 1–2. Khodyachie i metkie slova. Sbornik russkikh i inostrannykh tsitat, poslovits, pogovorok, poslovichnykh vyrazhenii i otdel’nykh slov (inoskazanii). St. Petersburg, https://gufo.me/dict/mikhelson accessed: 21.10.2021.

Milewski, S. (1971), Gwara przestępcza i jej przenikanie do języka ogólnego, Poradnik Językowy, 2, 92–101.

Mokienko, V.M. (1996). Ekspressivnost’ frazeologicheskikh edinits. V: Problemy frazeologicheskoi semantiki (39–68), G.A. Lilich. (otv. red.). St. Petersburg: Izdatel’stvo Sankt-Peterburgskogo gosudarstvennogo universiteta.

Mokienko, V.M. (2019). Animalisticheskaya frazeologiya v russkoi narodnoi rechi. V: Animalisticheskaya frazeologiya v slavyanskikh yazykakh. Lingvisticheskie i lingvokul’turologicheskie aspekty (15–30), Kh. Val’ter, V.M. Mokienko (otv. red.). Graisfsval’d–St. Petersburg: Universität Greifswald.

Mokienko, V.M., Nikitina, T.G. (2000). Bol’shoi slovar’ russkogo zhargona. St. Petersburg: «Norint».

Mokienko, V.M., Nikitina, T.G. (2007). Bol’shoi slovar’ russkikh pogovorok. Moscow: «Norint».

Nikolaeva, E.K. (2019). Sviter s olenyami (o zooinvektivakh). V: Animalisticheskaya frazeologiya v slavyanskikh yazykakh. Lingvisticheskie i lingvokul’turologicheskie aspekty (78–83), Kh. Val’ter, V.M. Mokienko (otv. red.). Graisfsval’d–St. Petersburg: Universität Greifswald.

Pacuła, J. (2020), Nie tylko pies – o kilku animalistycznych nazwach funkcjonariuszy służb więziennych w historii polskiego socjolektu przestępczego, Jazykovedný časopis, 71, 1, 91–108, https://doi.org/10.2478/jazcas-2020-0013 DOI: https://doi.org/10.2478/jazcas-2020-0013

Peisert, M. (2004). Formy i funkcje agresji werbalnej. Próba typologii. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Rak, M. (2007). Jezykowo-kulturowy obraz zwierząt utrwalony w animalistycznej frazeologii gwar Świętorzyskich i Podtatrza. Kraków: Scriptum.

Skawiński, J. (1999). Zwierzęta w kulturze i języku – na materiale polskim i niemieckim. Niepublikowana rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem prof. dra hab. Jana Franciszka Miodka. Uniwersytet Wrocławski.

Sklyarevskaya G.N. (1993). Metafora v sisteme yazyka. St. Petersburg: «Nauka».

Stępniak, K. (1993). Słownik tajemnych gwar przestępczych. Londyn: Wydawnictwo Puls.

Trakhtenberg, V.F. (2002). Blatnaya muzyka. («Zhargon» tyur’my). Pod redaktsiei i s predisloviem Professora I.A. Boduen-de-Kurtene. Yuridicheskoe knizhnoe izdatel’stvo «Pravo». St. Petersburg 1908. Greifswald: Ernst-Moritz-Arndt-Universität Greifswald, Institut für Slawistik.

Vorob’eva, L.B. (2019). Ustoichivye sravneniya s komponentom sobaka v russkom i litovskom yazykakh. V: Animalisticheskaya frazeologiya v slavyanskikh yazykakh. Lingvisticheskie i lingvokul’turologicheskie aspekty (191–194), Kh. Val’ter, V.M. Mokienko (otv. red.). Graisfsval’d – St. Petersburg: Universität Greifswald.

Yablonskaya, O.G. (2015). Analiz frazeologicheskikh edinits s komponentom zoonimom v sovremennom russkom yazyke, Vestnik MDPU imya I.P. Shamyakina. Filalagichnyya navuki, https://cyberleninka.ru/article/n/analiz-frazeologicheskih-edinits-s-komponentom-zoonimomv-sovremennom-russkom-yazyke/viewer accessed: 8.05.2022.