Przymiotnik piękny i jego derywaty jako klucz do hierarchizacji wartości w prozie artystycznej Cypriana Norwida

Ewelina Hurkała

doi:10.18778/1731-8025.16.05

Authors

Ewelina Hurkała Uniwersytet Warszawski, (Warszawa, Polska)

DOI:

https://doi.org/10.18778/1731-8025.16.05

Keywords:

Cyprian Norwid, artistic prose, beautiful and its derivatives, valuation, axiology

Abstract

The aim of this paper is to present the meaning of the adjective beautiful and its derivatives in artistic prose of Cyprian Norwid and to establish how the author approaches the semantic field of the word beautiful. Cyprian Norwid through the use of the adjective beautiful and its derivatives, evaluates the elements of described world in different ways, which allows one to see the hierarchy of values. At the top of the hierarchy there are transcendent, moral and cognitive values, followed by aesthetic and vital values and then finally perceived and instrumental values. The poet also emphasizes the interdependence between these values. The most commonly used method of valuation of various objects and phenomena is to put them together in a way that comparison and evaluation is possible. Within the created hierarchy of values, there can be observed various displacements, which consist in raising the rank of some, and lowering other beings. These shifts usually result from the confrontation of the hierarchy of values of the narrator and the general public. Over the years Cyprian Norwid in all of his works develops a coherent concept of beauty, based on the belief that beauty has its source in God, is associated with truth, and is born of love, and thus becomes immortal.

References

Norwid C. (2007), Dzieła wszystkie. Proza 1, oprac. R. Skręt, t. VII, Lublin.

Kadyjewska A. (2001), Problematyka obrazu świata w badaniach języka pisarza (na przykładzie pism Cypriana Norwida), [w:] Semantyka tekstu artystycznego, red. Pajdzińska A., Tokarski R., Lublin.

Korpysz T. (2009), Definicje poetyckie Norwida, Lublin.

Kozłowska A. (2009), Problemy z idiolektem, [w:] Język pisarzy jako problem lingwistyki, red. Korpysz T., Kozłowska A., Warszawa.

Kuczera-Chachulska B. (2008), Norwida „przypowieść o pięknem” i inne szkice z pogranicza genologii i estetyki, Warszawa.

Norwid C. (1995), Promethidion: rzecz w dwóch dialogach z epilogiem, Wrocław.

Norwid C. (1971–1976), Pisma wszystkie, oprac. Gomulicki J. W., t. I–XI, Warszawa.

Norwid w świecie wartości (2012), red. Korpysz T., Warszawa.

Pawelec R. (1992), Semantyka leksemów oceniających pod względem estetycznym w pismach Cypriana Norwida (analiza znaczeniowa słów: „piękny”, „harmonia”, „oryginalny”, „twórczy”, „sztuka”, „artysta” i „sztukmistrz”), Warszawa.

Pawelec R. (2011), Jedność w różnorodności stanowi o pięknie. Piękny, ładny, artystyczny i inne słowa oceniające pod względem estetycznym, [w:] Humanizm w języku polskim. Wartości humanistyczne w polskiej leksyce i refleksji o języku, red. Janowska A., Pastuchowa M., Pawelec R., Warszawa, s. 461–500.

Puzynina J. (1990), Słowo Norwida, Wrocław.

Puzynina J. (1991–1992), „Prawda” w poematach Norwida, „Studia Norwidiana”, nr 9–10, Lublin.

Puzynina J. (1992a), Język wartości, Warszawa.

Puzynina J. (1992b), „Całość” Norwida, [w:] „Całość” w twórczości Norwida red. Puzynina J., Teleżyńska E., Warszawa.

Puzynina J. (2006), Słowo poety, Warszawa.

Puzynina J. (2012), Słowo o «prawdzie» Norwida, [w:] Norwid w świecie wartości, red. Korpysz T., Warszawa.

Stróżewski W. (2002), Wokół piękna: szkice z estetyki, Kraków.

Tatarkiewicz W. (2011a), Historia filozofii, Warszawa.

Tatarkiewicz W. (2011b), Dzieje sześciu pojęć, Warszawa.

Wierzbicka A. (1970), „Dobrze” i „słusznie”, „Miesięcznik Literacki” 5, nr 4.

Wierzbicka A. (1971), Kocha, lubi, szanuje. Medytacje semantyczne, Warszawa.

Internetowy słownik języka Cypriana Norwida, Puzynina J., Korpysz T., współpraca merytoryczna Chojak J., współpraca techniczna Miernik J., Żółtak M., http://slownikjezykanorwida.uw.edu.pl/

Słownictwo estetyczne Cypriana Norwida (1994), red. Chojak J., Warszawa.

Słownik języka Adama Mickiewicza (1969), red. Górski K., Hrabiec S., t. VI, Wrocław–Warszawa–Kraków, hasło: piękny.

Słownik języka polskiego (1858), Linde S. B., t. IV, Lwów, hasło: piękny.

Słownik języka polskiego (1861), t. I–II, red. Zdanowicz A., Wilno.

Słownik języka polskiego (1908), red. Karłowicz J., Kryński A. A., Niedźwiedzki W., t. IV, Warszawa, hasło: piękny.

Słownik języka polskiego (1964) red. Doroszewski W., t. VI, Warszawa.