Odrzucanie sterylności. Przyczynek do rozpoznania wartości hedonicznych i witalnych w sporze o gender
DOI:
https://doi.org/10.18778/1689-4286.64.01Słowa kluczowe:
kampanie antygenderowe, aksjologia, wartości witalne, wartości hedoniczneAbstrakt
W artykule przyjęto perspektywę, w ramach której na podstawie wytworów i praktyk bada się relacje między wartościami. Obiektem analizy jest spór o gender. Potraktowany on został jako przestrzeń aksjotyczna, czyli miejsce odmiennych realizacji tej samej reakcji na wartość bądź różnych stanowisk względem tego samego napięcia między wartościami. Napięcie, na którym koncentruje się tekst, zachodzi między wartościami hedonicznymi a witalnymi, które to rozróżnienie zostało zaczerpnięte z aksjologii Maksa Schelera. Dystynkcja ta pokazała, że choć priorytet nadawany wartościom hedonicznym wyraźnie różnicuje strony sporu, to zarówno antygenderyzm, jak i myśl feministyczno-queerowa traktowana en bloc upatrują w „bezcielesnych” ideach podmiotu zagrożenia dla żywotności jednostek i społeczeństw. Rozróżnienie to okazało się również przydatne w sformułowaniu pytania o to, jak wizerunki wagin i, ogólnie, ciał kobiet używane w konfrontacji z patriarchatem mają się do sfery przyjemności.
Bibliografia
Adamiak, M. (2023). Przeżywając płeć. Doświadczenie na styku feminizmu, poststrukturalizm i fenomenologii. Kraków: Universitas.
Bachryj-Krzywaźnia, M. (2016). „Był sobie gender …” Kategoria gender w dyskursie „Gościa Niedzielnego” – analiza pola semantycznego i analiza aktantowa. Politeja – Pismo Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, 43, 346–362, https://doi.org/10.12797/Politeja.13.2016.43.14 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.12797/Politeja.13.2016.43.14
Bakke, M. (2014). Ciało. W: M. Rudaś-Grodzka i in. (red.), Encyklopedia gender. Płeć w kulturze, 73–76. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.
Butler, J. (2008). Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości, przeł. K. Krasuska. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Case, M.A. (2016). The Role of the Popes in the Inventionof Complementarity and the Vatican’s Anathematization of Gender. Religion & Gender, 6, 155–172, https://doi.org/10.18352/rg.10124 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.18352/rg.10124
Corredor, E.S. (2019). Unpacking “Gender Ideology” and the Global Right’s Antigender Countermovement. Signs. Journal of Women in Culture and Society, 44, 613–638, https://doi.org/10.1086/701171 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.1086/701171
De Monticelli, R. (2021). Towards a Phenomenological Axiology. Discovering What Matters. Cham: Palgrave Macmillan, https://doi.org/10.1007/978-3-030-73983-6 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-73983-6
Duda, M. (2016). Dogmat płci. Polska wojna z gender. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra.
Gevisser, M. (2022). Różowa linia. Jak miłość i płeć dzielą świat, przeł. A. Stachowski. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Górecki, P. (2017). Z marginesów do centrum: „Encyklopedia gender” i inne nowe omówienia a przemieszczanie dyscypliny „gender studies”. Teksty drugie, 1, 128–138, https://doi.org/10.18318/td.2017.1.10 DOI: https://doi.org/10.18318/td.2017.1.10
Graff, A., Korolczuk, E. (2021). Kto się boi gender? Prawica, populizm i feministyczne strategie oporu, przeł. M. Sutowski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Heidegger, M. (1997). Drogi lasu, przeł. J. Gierasimiuk i in. Warszawa: Aletheia.
Hyży, E. (2003). Kobieta, ciało, tożsamość. Teorie podmiotu w filozofii feministycznej XX wieku. Kraków: Universitas.
Iżykowska-Uszczyk, A. (2022). Kulturowe przemiany intymności na przykładzie polskiej sztuki współczesnej w XXI wieku. Wrocław (niepublikowana praca doktorska).
Janion, L.H. (2018). „Nie popadajmy w przesadę z tą równością” – płeć mózgu, heteronorma i mistyka naukowości. Adeptus, 11, 1–20, https://doi.org/10.11649/a.1502 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.11649/a.1502
Kalckreuth, M. von (2024). Changes and Conflicts of What We Value: Empirical Value Surveys and Axiological Reflection. The Journal of Value Inquiry, https://doi.org/10.1007/s10790-024-10013-w [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.1007/s10790-024-10013-w
Kaoma, K. (2016). The Vatican Anti-Gender Theory and Sexual Politics: An African Response. Religion&Gender, 6, 282–292, https://doi.org/10.18352/rg.10180 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.18352/rg.10180
Kasiak, M. (2019). Gender w edukacyjnym, publicznym dyskursie Kościoła. Analiza „Listu pasterskiego na Niedzielę Świętej Rodziny”. Kultura – społeczeństwo – edukacja, 2 (16), 291–311.
Kopciuch, L. (2011). Wartość hedoniczna – problemy aksjologiczne i ontologiczne. Kwartalnik Filozoficzny, 2, 43–56.
Korobczenko, K. (2009). Ideologia gender a „osobotwórcza” funkcja ciała i płci w teologii ciała Jana Pawła II. W: M. Machinek, A. Jucewicz (red.), Idea gender jako wyzwanie dla teologii (81–98). Olsztyn: Wydawnictwo „Hosianum”.
Kościańska, A. (2014). Panika wokół gender – temat zastępczy czy spór o obywatelstwo kulturowe. Ars Educandi, 11, 259–268, https://doi.org/10.26881/ae.2014.11.20 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.26881/ae.2014.11.20
Kováts, E., Põim, M. (red.). (2015). Gender as Symbolic Glue. The Position and the Role of Conservative and Far Right Parties in the Anti-gender Mobilizations in Europe. Budapest: Foundation for European Progressive Studies.
Köttig, M., Bitzan, R., Petö, A. (red.). (2017). Gender and Far Right Politics in Europe. New York: Palgrave Macmillan, https://doi.org/10.1007/978-3-319-43533-6 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-43533-6
Kuhar, R., Patternote, D. (red.). (2017). Anti-gender Campaigns in Europe. Mobilizing against Equality. Lanham: Rowman & Littlefield.
Kuhar, R., Zobec, A. (2017). The anti-gender movement in Europe and the educational process in public schools. CEPS Journal, 7, 29–46, https://doi.org/10.25656/01:14594 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.26529/cepsj.168
Machinek, M. (2009). Teologiczna antropologia w konfrontacji z ideą gender. W: M. Machinek, A. Jucewicz (red.), Idea gender jako wyzwanie dla teologii (99–116). Olsztyn: Wydawnictwo „Hosianum”.
Malabou, C. (2021). Wymazana przyjemność. Klitoris i myślenie, przeł. A. Dwulit. Kraków: Ostrogi.
Pearce, R., Erikainen, S., Vincent, B. (2020). TERF wars: An introduction. The Sociological Review Monographs, 68, 677–698, https://doi.org/10.1177/0038026120934713 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.1177/0038026120934713
Peeters, M. (2013). Gender– światowa norma polityczna i kulturowa. Narzędzie rozeznania, tłum. L. Woroniecki. Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek.
Rawłuszko, M. (2019). And If the Opponents of GenderIdeology Are Right? GenderPolitics, Europeanization, and the Democratic Deficit. Politics & Gender, 1–23, https://doi.org/10.1017/S1743923X19000576 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.1017/S1743923X19000576
Rozwadowski, Ł. (2024). O strukturach wartości dziś. Od polaryzacji do wewnętrznego porządku. Prace Kulturoznawcze, 28, 53–68, https://doi.org/10.19195/0860-6668.28.2.4 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.19195/0860-6668.28.2.4
Scheler, M. (1973). Formalism in Ethics and Non-Formal Ethics of Values. A New Attempt toward the Foundation of an Ethical Personalism, trans. Manfred S. Frings, Roger L. Funk, Evanston: Northwestern University Press.
Schmitt, C. (2008). Tyrania wartości. Kronos: Metafizyka – Kultura – Religia, 3, 38–57.
Spallaccia, B. (2020). Ideologia del gender: towards a transcultural understanding of the phenomenon. Modern Italy, 25, 131–145, https://doi.org/10.1017/mit.2019.63 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.1017/mit.2019.63
Stabrowski, M. (2016). Świat według wartości w kazaniach jezuickich XVII wieku. Wrocław: Chronicon.
Szwed, A., Zielińska, K. (2017). A War on Gender? The Roman Catholic Church’s Discourse on Gender in Poland. W: S.P. Ramet, I. Borowik (red.), Religion, Politics, and Values in Poland. Continuity and Change Since 1989 (113–136). New York: Palgrave Macmillan, https://doi.org/10.1057/978-1-137-43751-8_6 [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.1057/978-1-137-43751-8_6
Trębicki, J. (1973). Etyka Maxa Schelera. Przyczynek do ogólnej teorii wartości. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Wolska, D. (1997). Wstyd i bezwstyd. Przyczynek do badań nad kulturą i PRL-em. W: S. Bednarek (red.), Nim będzie zapomniana. Szkice o kulturze PRL-u (62–73). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Zimniak-Hałajko, M. (2016) Ciało i wspólnota. Wokół prawicowej wyobraźni. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
