Tragizm vs. ironia – spór o sensowność „tego, co ludzkie”
DOI:
https://doi.org/10.18778/1689-4286.33.09Słowa kluczowe:
podmiotowość, tragizm, ironia, wartości, wolność, redukcje, przywiązanie, przygodnośćAbstrakt
The article compares two approaches of subjectivity: ‘tragic subjectivity’ and ‘ironic’ one. Both of them include different anthropology. Tragic subjectivity is most fully expressed in commitment to values. Tragic protagonist is the one who by acting according to his commitment to values becomes self–conscious. However, subjectivity which emerges from tragic vision cannot exist in postmodern times, because of some reductions which postmodern philosophy has brought.
Ironic subjectivity took the place of the tragic one. This subjectivity manifests in negation. Ironic protagonist understands freedom as being uncommitted, as an abstraction from the externality. This escape from reality brings to the subject the feeling of self–doubt.
In the end of the article the author shows that ironic project is not a remedy for the problems which appear from postmodernity and suggests that new form of tragic vision (which again brings to the notion of ‘humanity’ special content) is possible.
Bibliografia
Arendt, Hannah, 2010, Kondycja ludzka, przeł. Anna Łagodzka, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Arystoteles, 1983, Poetyka, przeł. Henryk Podbielski, Wrocław: Biblioteka Narodowa.
Arystoteles, 2012, Etyka Nikomachejska, przeł., oprac. Daniela Gromska, Warszawa: PWN.
Bauman, Zygmunt, 1996, Etyka ponowoczesna, Warszawa: Aletheia.
Camus, Albert, 1985, O przyszłości tragedii, „Miesięcznik Literacki”, VI.
Gombrowicz, Witold, 1988, Ślub, [w:] tegoż, Dramaty, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Graczyk, Piotr, 2013, Rozważania o tragedii, ironii i polityce, Warszawa: Kronos.
Jaeger, Werner, 2001, Paideia. Formowanie człowieka greckiego, przeł. Henryk Bednarek, Marian Plezia, Warszawa: Fundacja Aletheia.
Janion, Maria, 2000, Tragizm, historia, prywatność, Kraków: Universitas.
Jarzębski, Jerzy, 1982, Gra w Gombrowicza, Warszawa: PIW.
Jaspers, Karl, 1990, O tragiczności, [w:] tegoż, Filozofia egzystencji, przeł. Anna Wołkowicz, Dorota Lachowska, Warszawa: PIW.
Kleiner, Juliusz, 1981, Tragizm dwoistego oblicza czynu w „Edypie Królu”, [w:] Adam Hutnikiewicz (wybór i oprac.), W kręgu historii i teorii literatury, Warszawa: PWN.
Knox, Bernard, 1998, Oedipus at Thebes. Sophocles’ Tragic Hero and His Time, Yale University Press. DOI: https://doi.org/10.12987/9780300147100
Lesky, Albin, 2006, Tragedia grecka, przeł. Magdalena Weiner, Kraków: Homini.
Margański, Janusz, 2012, Gombrowicz wieczny debiutant, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Markowski, Michał, Paweł, 2004, Czarny nurt. Gombrowicz, świat, literatura, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Meier, Christian, 2012, Powstanie polityczności u Greków, przeł. Marek Aleksander Cichocki, Warszawa: Teologia Polityczna.
Myśliwski, Wiesław, 2013, Ostatnie rozdanie, Kraków: Znak.
Romilly, Jacqueline, 1994, Tragedia grecka, przeł. Irena Sławińska, Warszawa: PWN.
Rorty, Richard, 2009, Przygodność, ironia i solidarność, przeł. Wacław Jan Popowski, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Scheler, Max, 1976, O zjawisku tragiczności, [w:] Władysław Tatarkiewicz (wybór i oprac.), Arystoteles, Hume, Scheler. O tragedii i tragiczności, przeł. Roman Ingarden, Teresa Tatarkiewicz, Władysław Tatarkiewicz, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Szestow, Lew, 1987, Dostojewski i Nietzsche. Filozofia tragedii, przeł. Cezary Wodziński, Warszawa: Czytelnik.
Taylor, Charles, 1996, Etyka autentyczności, przeł. Andrzej Pawelec, Kraków: Znak.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
