Między przyjemnością tekstu a obrazu. Przypadek Alberto Fugueta

Adam Kruk

doi:10.18778/1689-4286.64.02

Autor

Adam Kruk Uniwersytet Wrocławski https://orcid.org/0000-0002-2831-8403

DOI:

https://doi.org/10.18778/1689-4286.64.02

Słowa kluczowe:

kultura chilijska, kultura queer, realizm magiczny, przyjemność tekstu, twórczość Alberto Fugueta, ruch McOndo

Abstrakt

W 1988 roku odbyło się referendum, w którym Chilijczycy zadecydowali o odsunięciu reżimu gen. Pinocheta od władzy. Rok później odbyły się pierwsze od 1970 roku wolne wybory, rozpoczęła się transformacja ustrojowa, stwarzająca miejsce na nowe prądy kulturowe, które w odmienionej rzeczywistości swobodniej mogły się manifestować. Jedną z pierwszych głośnych wówczas propozycji, nazwaną McOndo, stworzył debiutujący w 1990 roku chilijski pisarz i reżyser Alberto Fuguet, ostro atakujący przebrzmiały, jego zdaniem, realizm magiczny w literaturze latynoamerykańskiej i głoszący potrzebę kultury lepiej odpowiadającej otwierającemu się wówczas na świat Chile.

Celem artykułu jest ukazanie, jak Fuguet napełnia swe literackie dzieła kulturą popularną, przede wszystkim filmem, który zostaje zapisany, czy może raczej przerobiony na tekst, ale też, jak umieszcza tekst w swych filmach – nie poprzez strategie adaptacyjne, nie tylko w dialogach czy piosenkach, ale także w sensie typograficznym. Zbadanie napięcia między przyjemnością tekstu a przyjemnością obrazu w twórczości działającego na obu tych polach Fugueta, pozwolić ma przy tym na lepsze zrozumienie zmian kulturowych zachodzących w pejzażu chilijskim (i nie tylko) ostatnich dekad.

Bibliografia

[brak inf. o aut.], (1996). Aparece “McOndo”, antología de autores jóvenes hispanoamericanos. La Época 12.09, 25.

Bal, M. (2006). Wizualny esencjalizm i przedmiot kultury wizualnej, przeł. M. Bryl, Artium Quaestiones, 17, 295–331.

Bayly, J. (2007), Noc jest dziewicą, przeł. T. Pindel, Kraków: Muchaniesiada.

Barthes, R. (1997). Przyjemność tekstu, przeł. A. Lewańska, Warszawa: KR.

Bourdieu, P. (2022). Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, przeł. P. Biłos, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Caparrós, M. (2023). Ñameryka, przeł. W. Charchalis, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Daou, O. (2017). The Male Gayze: Queer Cinema and Psychoanalysis, Utrecht: Utrecht University.

Domosławski, A. (2014), Gorączka latynoamerykańska. Warszawa: Wielka Litera.

Dorfman, A. (2011). Feeding on Dreams: Confessions of an Unrepentant Exile. Boston: Houghton Mifflin Harcourt.

Fernandez, N. (2022). Strefa mroku, przeł. A. Ostrowska. Warszawa: ArtRage.

Fredericksen, D. (2002). Liminalność narodowa i jednostkowa w ujęciu Wajdy, przeł. R. Gałązka, Kultura Współczesna, 1–2, 70–79.

Fuguet, A., Gómez S. (1993). Cuentos con Walkman. Santiago: Planeta.

Fuguet, A., Gómez S. (1996). McOndo. Barcelona: Mondadori.

Fuguet, A. (1997). I Am Not a Magic Realist! Salon.com 11.06, http://www.salon.com/june97/magical9706 11.html [dostęp: 15.08.2024].

Fuguet, A. (2005). Las películas de mi vida. Nowy Jork: Rayo.

Fuguet, A. (2006). Yo soy un gran “afanador” de Manuel Puig. Clarín, 29/07, https://www.clarin.com/sociedad/alberto-fuguet-gran-afanador-manuel-puig_0_HkYlMXEJ0tx.html [dostęp: 12.08.2024].

Fuguet, A. (2008). Filmy mojego życia, przeł. M. Sarna, Kraków: Muchaniesiada.

Fuguet, A. (2012). El genio híbrido de Manuel Puig: escribir cine (un homenaje tardío). Santiago. Revista UDP, 9, 201–204.

Fuguet, A. (2016). McOndo. Panico.cl, 04, https://paniko.cl/mcondo/ [dostęp: 30.05.2024].

Kerr, L., Herrero-Olaizola A. (2015). Teaching the Latin American Boom. Nowy Jork: The Modern Language Association of America.

Kruk, A. (2018). Inne głosy, inne spojrzenia. Kino, 10, 66–69.

Kruk, A. (2018). Harder. Better. Faster. Dwutygodnik, 10 (249).

Kruk, A. (2020). Cola de mono. Kino, 7, 83–84.

Lee, J.L. (2008), Movies Framing Memories: Mass Culture, Film Theory, and Transnational Identity in Alberto Fuguet’s “Las películas de mi vida”. Chapel Hill: University of North Carolina.

Mazzini, M. (2022). Koniec tęczy. Chile po Pinochecie. Kraków: Szczeliny.

Márquez, G.G. (2022). Sto lat samotności, przeł. K. Wojciechowska, G. Grudzińska, Warszawa: Muza.

Mulvey, L. (2010). Przyjemność wzrokowa a kino narracyjne, przeł. J. Mach. W: K. Kuc, L. Thompson (red.), Do utraty wzroku. Wybór tekstów (33–47). Kraków: Ha!Art.

Nulley-Valdés, T. (2023). McOndo Revisited: The Making of a Generation Defining Anthology in the Latin American Literature-World. Lanham: Lexington Books, https://doi.org/10.5040/9781666997385 [dostęp: 21.06.2025]. DOI: https://doi.org/10.5040/9781666997385

Olszówka, F. (2023). Przemiany społeczne w Chile i ich wpływ na chilijski porządek prawny – wybrane zagadnienia. Ameryka Łacińska, 1(119), 3–32, https://doi.org/10.7311/20811152.2023.119.01[dostęp: 21.06.2025]. DOI: https://doi.org/10.7311/20811152.2023.119.01

Paglia, C. (1994), Vamps & Tramps: New essays. Nowy Jork: Knopf Doubleday.

Pastén, A. (2005). Alberto Fuguet y Pedro Lemebel: Cartografías encontradas del paisaje urbano latinoamericano en la era de la globalización. Con-Textos: Revista de Semiótica Literaria, 17(34), 52–66.

Pastén, A. (2009). Ni grobalizado ni glocalizado: ¿la metrópolis de Fuguet o la metrópolis de Lemebel? La Revista de Diseño Urbano & Paisaje. DU&P 6(17), https://doi.org/10.15695/amqst.v2i1.174 [dostęp: 20.08.2024]. DOI: https://doi.org/10.15695/amqst.v2i1.174

Pietrzak, J. (2016). Smutki tropików. Współczesne kino Ameryki Łacińskiej jako kino polityczne. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Puig, M. (1975). Przeklęte tango, przeł. Z. Chądzyńska, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Puig, M. (1984). Pocałunek kobiety-pająka, przeł. Z. Wasitowa, Warszawa: PIW.

Ritzer, G. (1997). Makdonaldyzacja społeczeństwa, przeł. L. Stawowy, Warszawa: Muza S.A.

Turner, V. (2010), Proces rytualny. Struktura i antystruktura, przeł. E. Dżurak, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Urbaniak, M. (2022). Najlepsze queerowe kino ze wszystkich zakątków świata na platformie prosto z Poznania. Gazeta Wyborcza. Poznań. 06.02., https://poznan.wyborcza.pl/poznan/7,105531,28072102,najlepsze-queerowe-kino-ze-wszystkich-zakatkow-swiata-na-platformie.html [dostęp: 20.08.2024].

Villegas, S. (1975). Stadion. Wypowiedzi naocznych świadków o terrorze Junty w Chile, przeł. B. Jodkowska, Warszawa: Iskry.

Wolny-Hamkało, A. (2008). Opowiedz o filmach twojego życia, a powiem ci kim jesteś. Gazeta Wyborcza, 02.12, https://wyborcza.pl/7,75410,6013258,opowiedz-o-filmach-twojego-zycia-a-powiem-ci-kim-jestes.html [dostęp: 13.08.24].

Wolska, D. (1997). Wstyd i bezwstyd. Przyczynek do badań nad kulturą i PRL-em. W: S. Bednarek (red.). Nim będzie zapomniana. Szkice o kulturze PRL-u (62–73), Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Ziomek, J. (1980). Parodia jako problem retoryki. Powinowactwa literatury. Studia i szkice, Warszawa: PWN.