Czynniki determinujące zróżnicowanie inwolucji późnovistuliańskich w północno-zachodniej części regionu łódzkiego
DOI:
https://doi.org/10.18778/1427-9711.15.05Słowa kluczowe:
struktury typu flat-bottomed, struktury kroplowe, struktury diapirowe, struktury płomieniowe, czynniki lokalne, geneza inwolucji, stanowisko KoźminAbstrakt
Inwolucje obserwowane w osadach czwartorzędowych najczęściej wiązane są z warunkami peryglacjalnymi, pomimo że takie warunki nie są konieczne do rozwoju inwolucji, a ich powstanie najczęściej tłumaczone jest wytworzeniem się układów niestatecznego warstwowania gęstościowego czy działania ciśnienia kriostatycznego lub kriohydrostatycznego. W artykule poddano analizie struktury deformacyjne, jakie utworzyły się w spągu serii organiczno-mineralnej, datowanej na koniec allerödu i młodszy dryas. Wydzielono kilka typów struktur o odmiennych cechach morfologicznych, pogrupowanych jako inwolucje powstałe na skutek przemieszczenia materiału ku dołowi, inwolucje utworzone poprzez przemieszczenie materiału ku górze oraz struktury fałdowe i nieregularne. Przyczyną zróżnicowania inwolucji powstałych w osadach o takich samych cechach strukturalno-teksturalnych oraz tego samego wieku są czynniki "ekstralokalne", do których należą: niewyrównana powierzchnia graniczna między strukturami, niejednorodność litologiczna jednej z warstw biorących udział w deformacjach, zmienna miąższość górnej warstwy oraz zróżnicowany współczynnik lepkości kinematycznej warstw zdeformowanych.
Pobrania
Bibliografia
Anketell, J.M., Cegła, J., Dżułyński, S., 1970. On the deformational structures in systems with reversed density gradients. Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego 40 (1), 3–29.
Brodzikowski, K., Hałuszczak, A., Krzyszkowski, D., Van Loon, A.J., 1987. Genesis and diagnostic value of large-scale gravity-induced penecomporaneous deformation horizons in Quaternary sediments of the Kleszczów Garben (central Poland), [w:] Jones, M.E., Preston, R.M.F. (red.), Deformation of Sediments and Sedimentary Rocks. Geological Society Special Publication 29, 287–298.
Cegła, J., Dżułyński, S., 1970. Układy niestatecznie warstwowane i ich występowanie w środowisku peryglacjalnym. Acta Universitatis Wratislaviensis 124, Studia geogr. 13, 17–42.
Chmielewski, W., 1970. Późnoplejstoceńskie struktury zmarzlinowe w Witowie. Acta Geographica Lodziensia 24, 91–99.
Dylik, J., 1952. Peryglacjalne struktury w plejstocenie środkowej Polski. Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego 66, 53–113.
Dylik, J., 1963. Periglacial sediments of the Św. Małgorzata Hill in the Warsaw-Berlin pradolina. Bulletin de la Societe des Sciences et des Lettres de Łódź 14 (1), 1–18.
Dylik, J., 1968. Najstarszy interglacjał ostatniego piętra zimnego w Polsce (amersfoort). Kwartalnik Geologiczny 13 (2), 408–423.
Dylikowa, A., 1970. Cechy podłoża wydm w Katarzynowie koło Łodzi. Acta Geographica Lodziensia 24, 135–154.
Dzieduszyńska, D., Kittel, P., Petera-Zganiacz, J., Brooks, S., Korzeń, K., Krąpiec, M., Pawłowski, D., Płaza, D., Płóciennik, M., Stachowicz-Rybka, R., Twardy, J., 2014. Environmental influence on forest development and decline in the Warta River valley (Central Poland) during the Late Weichselian. Quaternary International 324, 99–114, http://dx.doi.org/10.1016/j.quaint.2013.07.017.
Forysiak, J., 2005. Rozwój doliny Warty między Burzeninem i Dobrowem po zlodowaceniu warty. Acta Geographica Lodziensia 90, 1–116.
Gawlik, H., 1970a. Rola procesów peryglacjalnych w rozwoju rzeźby Kotliny Szczercowskiej. Acta Geographica Lodziensia 24, 165–179.
Gawlik, H., 1970b. Geomorfologia Kotliny Szczercowskiej. Acta Geographica Lodziensia 26, 1–104.
Gilewska, S., 1991. Współczesne środowisko przyrodnicze. Rzeźba, [w:] Starkel, L. (red.), Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 248–296.
Goździk, J., 1973. Geneza i pozycja stratygraficzna struktur peryglacjalnych w środkowej Polsce. Acta Geographica Lodziensia 31, 1–119.
Goździk, J., 1995. Inwolucje – jeden z typów struktur deformacyjnych, [w:] Mycielska-Dowgałło, E., Rutkowski, J. (red.), Badania osadów czwartorzędowych. Wybrane metody i interpretacja wyników. Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, 249–256.
Goździk, J., Zieliński, T., 1996. Sedymentologia vistuliańskich osadów małych dolin rzecznych środkowej Polski – przykłady z kopalni Bełchatów. Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego 373, 67–77.
Horváth, Z., Michéli, E., Mindszenty, A., Berényi-Üveges, J., 2005. Soft-sediment deformation structures in Late Miocene – Pleistocene sediments on the pediment of the Mátra Hills (Visonta, Atkár, Verseg): Cryoturbation, load structures or seismites? Tectonophysics 410, 81–95. DOI: 10.1016/j.tecto.2005.08.012.
Kasse, C., Huijzer, A., Krzyszkowski, D., Bohncke, S., Coope, G., 1998. Weichselian Late Pleniglacial and Late-glacial depositional environments, Coleoptera and periglacial climatic records from central Poland (Bełchatów). Journal of Quaternary Science 13 (5), 455–469.
Klatkowa, H., 1965. Niecki i doliny denudacyjne w okolicach Łodzi. Acta Geographica Lodziensia 19, 1–142.
Klatkowa, H., 1996. Symptoms of the permafrost presence in Middle Poland during the last 150 000 years. Biuletyn Peryglacjalny 37, 45–72.
Klatkowa, H., 1997. Zagłębienia bezodpływowe w Polsce środkowej i przydatność analizy ich wypełnień do interpretacji paleogeograficznych. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Physica 1, 23–45.
Kobojek, E., 2000. Morfogeneza doliny Rawki. Acta Geographica Lodziensia 77, 1–157.
Krajewski, K., 1977. Późnoplejstoceńskie i holoceńskie procesy wydmotwórcze w pradolinie warszawsko-berlińskiej w widłach Warty i Neru. Acta Geographica Lodziensia 39, 1–87.
Krzyszkowski, D., 1990. Middle and Late Weischelian stratigraphy and paleoenvironments in central Poland. Boreas 19, 333–350.
Manikowska, B., 1966. Gleby młodszego plejstocenu w okolicach Łodzi. Acta Geographica Lodziensia 22, 1–166.
Manikowska, B., 1996a. Dwucykliczność ewolucji środowiska peryglacjalnego w Polsce środkowej podczas vistulianu. Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego 373, 97–106.
Manikowska, B., 1996b. Aeolian activity differentiation in the area of Poland during the period 20-8 ka BP. Biuletyn Peryglacjalny 34, 125–165.
Manikowska, B., 1999. Gleby kopalne i okresy pedogenetyczne w ewolucji środowiska Polski środkowej po zlodowaceniu warciańskim. Acta Geographica Lodziensia 76, 41–100.
Nanson, G.C., Knighton, A.D., 1996. Anabranching rivers: their cause, character and classification. Earth Surface Processes and Landforms 21, 217–239.
Olchowik-Kolasińska, J., 1962. Genetyczne typy struktur czynnej strefy zmarzliny. Acta Geographica (Universitatis) Lodziensia 10, 1–101.
Petera, J., 2002. Vistuliańskie osady dolinne w basenie uniejowskim i ich wymowa paleogeograficzna. Acta Geographica Lodziensia 83, 1–174.
Petera, J., Forysiak, J., 2003. The last ice sheet extent in Central Poland. Geological Quarterly 47 (4), 574–578.
Petera-Zganiacz, J., Czubla, P., Gruszka, B., Forysiak, J., Miotk-Szpiganowicz, G., Olszak, I., Pawłowski, D., 2010. The Koźmin glacial lake – its origin, age, deposits and palaeoecology. 12th Annual Conference of the INQUA PeriBaltic Working Group „Ice, water, humans” – Quaternary landscape evolution in the PeriBaltic region, Greifswald, 13–17.09.2010, 141–142.
Petera-Zganiacz, J., Dzieduszyńska, D.A., Twardy, J., Pawłowski, D., Płóciennik, M., Lutyńska, M., Kittel, P., 2015. Younger Dryas flood events: A case study from the middle Warta River valley (Central Poland). Quaternary International 386, 55–69, http://dx.doi.org/10.1016/j.quaint.2014.09.074.
Sadłowska, A., 1982. Rozwój rzeźby międzyrzecza Pilicy, Czarnej i Drzewiczki. Acta Geographica Lodziensia 47, 1–108.
Stankowski, W., Krzyszkowski, D., 1991. Stratygrafia czwartorzędu okolic Konina, [w:] Stankowski, W. (red.), Przemiany środowiska geograficznego obszaru Konin–Turek. Instytut Badań Czwartorzędu UAM, Poznań, 11–31.
Turkowska, K., 1988. Rozwój dolin rzecznych na Wyżynie Łódzkiej w późnym czwartorzędzie. Acta Geographica Lodziensia 57, 1–157.
Turkowska, K., 2006. Geomorfologia regionu łódzkiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, 1–237.
Twardy, J., 2008. Transformacja rzeźby centralnej części Polski Środkowej w warunkach antropopresji. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, 1–292.
Twardy, J., Żurek, S., Forysiak, J. (red.), 2010. Torfowisko Żabieniec: warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, 1–214.
Vandenberghe, J., 1988. Cryoturbations, [w:] Clark, M.J. (red.), Advances in Periglacial Geomorphology. Wiley, Chichester, 179–198.
Vandenberghe, J., 1992. Cryoturbations: a sediment structural analysis. Permafrost and Periglacial Processes 3, 343–352.
Vandenberghe, J., Pissart, A., 1993. Permafrost changes in Europe during the last glacial. Permafrost and Periglacial Processes 4, 121–135.
van Vliet-Lanoë, B., Meilliez, F., Magyari, A., 2004. Distinguishing between tectonic and periglacial deformations of quaternary continental deposits in Europe. Global and Planetary Change 43, 103–127. DOI: 10.1016/-j.gloplacha.2004.03.003.
Wachecka-Kotkowska, L., 2004. Ewolucja doliny Luciąży – uwarunkowania klimatyczne a lokalne. Acta Geographica Lodziensia 86, 1–161.
Washburn, A.L., 1979. Geocryology. A survey of periglacial processes and environments. Fletcher and Sons Ltd. Norwich, 1–406.
Widera, M., 1998. Ewolucja paleomorfologiczna i paleotektoniczna elewacji konińskiej. Geologos 3, 55–103.
Wieczorkowska, J., 1975. Rozwój stoków Pagórków Romanowskich na tle paleogeografii obszaru. Acta Geographica Lodziensia 35, 1–118.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
