Wykorzystanie numerycznych modeli terenu w badaniach zmian środowiska geograficznego miasta Mysłowice

Małgorzata Manowska; Maciej Szuba

doi:10.18778/1508-1117.22.06

Authors

Małgorzata Manowska Katedra Geologii Podstawowej Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytet Śląski
Maciej Szuba Katedra Geologii Podstawowej Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytet Śląski

DOI:

https://doi.org/10.18778/1508-1117.22.06

Keywords:

GIS, historical cartography, digital elevation model, mining deformation

Abstract

The aim of the study is to demonstrate the usefulness of methods of analysis in GIS software, in broad studies of changes in the geographical environment of the city Myslowice. Geographical environment are created of natural and anthropogenic elements, concluded on maps for centuries. Assumed research method showed a very high possibility of using GIS software to analyze the changes, which took place in the town of Myslowice in the years 1883–1993. For this purpose, two digital elevation model (DEM) were generated by vectorization of izohips and altitude point. The first model was based on the old German Messtischblatt topographic maps at scale of 1:25 000 from the years 1883–1942. The second model was generated from Polish topographic maps at a scale of 1:10 000 from the year 1993. All these maps have been calibrated (registered) to a common coordinate system Poland 1992. Generating uneven-aged DEM also gave the opportunity to track changes in morphology on selected lines of cross-sections. Myslowice is a city of the Upper Silesian Coal Basin, in which the exploitation activity is dating back more than two hundred years. However, due to the limited number of maps the study only shows the effects of 110 years of exploitation. The usefulness of the method was confirmed in determining the precise areas of the city, which were hardest hit by the effects of mining activities. This fact was also verified in the field. As a result of the surface exploitation in several large quarries traces of underground mining operations are erased, but with a careful analysis they can be distinguished from each other. With GIS software and precise calibration of old maps is it possible to trace the changes in the components of the geographical environment, such as rivers, water reservoirs, roads, building development, afforestation. In addition, it enables the precise location of some elements of the environment that no longer exist such as old excavation of raw materials, sand, clay and limestone or traces of the former ironworks.

References

Centralna Baza Danych Geologicznych Państwowego Instytutu Geologicznego, http://dm.pgi.gov.pl/

Chwastek J., Janusz W., Maciaszek J., Mikołajczak J., Repelowski A., Szewczyk J., 1990, Deformacje powierzchni terenu spowodowane działalnością górniczą, „Zeszyty Naukowe Akademii Górniczo-Hutniczej, Sozologia i Sozotechnika”, 30, Gliwice.

Długoborski W. (red), 1977, Mysłowice. Zarys rozwoju miasta, Wydawnictwo Śląsk, Katowice.

Dokumentacja kopalni Nowa Przemsza, 1932, Archiwum Wyższego Urzędu Górniczego, Katowice.

Dulias R., 2013, Denudacja antropogeniczna na obszarach górniczych na przykładzie Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, Uniwersytet Śląski, Katowice.

Jaros J., 1965, Historia górnictwa węglowego w zagłębiu górnośląskim do 1914 roku, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław–Warszawa–Kraków.

Jaros J., 1969, Historia górnictwa węglowego w zagłębiu górnośląskim w latach 1914–1945, Śląski Instytut Naukowy, Katowice.

Jaros J., 1972, Słownik historyczny kopalń węgla kamiennego na ziemiach polskich, „Zeszyty Naukowe”, 59, Śląski Instytut Naukowy, Katowice.

Jaros J., Sulik A., 1990, Kopalnia „Mysłowice”. Dwa wieki górnictwa, Śląski Instytut Naukowy, Katowice.

Jureczka J., 2005, Atlas geologiczno-złożowy polskiej i czeskiej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego 1:200 000, Państwowy Instytut Geologiczny i Ministerstwo Środowiska, Warszawa.

Kondracki J., 2002, Geografia regionalna Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Konopko W., 2010, Wydobycie węgla i destrukcja górotworu w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym, „Przegląd Górniczy”, 11(1056), t. 66.

Mazurek K., 2014, Wpływ eksploatacji węgla kamiennego na ukształtowanie powierzchni wybranych fragmentów miasta Ruda Śląska, „Acta Geographica Silesiana”, 15, Sosnowiec.

Strzałkowski P., 2000, Wpływ płytkiej eksploatacji górniczej na zagrożenie powierzchni terenu deformacjami nieciągłymi, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej”, seria Górnictwo, 246, Gliwice.

Sulik A. (red.), 1997, 160 lat kopalni węgla kamiennego „Mysłowice” 1837–1997, Redakcja Życia Mysłowic, Mysłowice.

Sulik A., 2007, Historia Mysłowic do 1922 roku, Urząd Miasta Mysłowice, Mysłowice.

Wojciechowski T., 2007, Osiadanie powierzchni terenu pod wpływem eksploatacji węgla kamiennego na przykładzie rejonu miasta Knurów, „Przegląd Geologiczny”, 55(7), Warszawa.

Mapy historyczne Górnego Śląska z zaboru pruskiego (arkusze Mysłowice i Imielin) w skali 1:50 000, wydane przez C. Brik, 1860, Berlin.

Mapy topograficzne Górnego Śląska z zaboru pruskiego (Messtischblatty) w skali 1:25 000, wydawnictwo Lith. Anst. v. Leopold Kraatz, 1883, Berlin.

Mapy górnicze Górnego Śląska z zaboru pruskiego (Floztkarte des Oberschlesischen Steinkohlenbeckens) w skali 1:10 000, wydawnictwo Lith. Anst. v. Leopold Kraatz, 1902, Berlin.

Mapy topograficzne Polski w skali 1:25 000, wydane przez Wojskowy Instytut Geograficzny, 1933, Warszawa.

Mapy topograficzne niemieckie Górnego Śląska w skali 1:25 000, wydane przez Wojskowy Instytut Geograficzny, 1942, Warszawa.

Mapy topograficzne Polski w skali 1:25 000, wydane przez Centralny Ośrodek Dokumenttacji Geodezyjnej i Kartograficznej, 1993, Warszawa.