Konwersatorium Wiedzy o Mieście jest czasopismem, którego tematyka obejmuje prace z szeroko rozumianą geografię osadnictwa ze szczególnym uwzględnieniem geografii miast. Publikowane prace mają charakter teoretyczny, przeglądowy, empiryczny i metodologiczny. Czasopismo adresowane jest do przedstawicieli wielu dyscyplin naukowych, których przedmiotem badań są różne formy osadnictwa miejskiego i zasięgi ich oddziaływania, m.in.: geografii, socjologii, architektury i urbanistyki, demografii, ekonomii, gospodarki przestrzennej oraz praktyków zajmujących się się problematyką miejską.
Porównanie metod zbierania danych dla mikroskopowej symulacji ruchu w programie VISSIM na przykładzie planowania przestrzennego fragmentu osiedla Złotno w Łodzi
Niniejszy artykuł prezentuje studium przypadku porównania metod zbierania danych na potrzeby kalibracji i walidacji mikrosymulacyjnego modelu ruchu ulicznego w programie PTV VISSIM, na przykładzie fragmentu sieci ulicznej osiedla Złotno w Łodzi. Celem pracy była ocena praktycznej użyteczności i wiarygodności dwóch źródeł danych: ograniczonych pomiarów terenowych oraz komercyjnych danych typu floating car data (FCD) dostarczanych przez TomTom MOVE w kontekście modelowania ruchu na potrzeby planowania przestrzennego. Zbudowano i skalibrowano dwa równoległe modele VISSIM, każdy oparty na jednym z analizowanych źródeł danych. Jakość dopasowania modeli oceniono za pomocą szeregu wskaźników, w tym: statystyki GEH, skalowalnego wskaźnika jakości SQV (z ang. scalable quality value), pierwiastka błędu średniokwadratowego RMSE (z ang. root mean square error) oraz współczynnika korelacji CC (z ang. correlation coefficient). Analiza wykazała, że choć oba podejścia mogą prowadzić do akceptowalnych wyników kalibracji, to ich charakterystyki i ograniczenia implikują konieczność świadomego doboru metody zbierania danych, dostosowanej do specyfiki analizowanego obszaru, skali projektu oraz celów planowania przestrzennego.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Biblioteka miejska jako instytucja rezylientna
Biblioteki miejskie odgrywają istotną rolę w rozwoju społeczeństw, będąc nie tylko miejscami przechowywania i udostępniania wiedzy, ale także instytucjami kształtującymi kapitał społeczny, edukacyjny i kulturowy miasta. W kontekście wyzwań współczesnego świata, takich jak: urbanizacja, zmiany klimatyczne, nierówności społeczne czy kryzysy związane z pandemią, biblioteki miejskie stają się dobrym przykładem instytucji rezylientnych – to znaczy potrafią skutecznie adaptować się do dynamicznych zmian, zachowując przy tym kluczowe wartości. Celem niniejszego artykułu jest po pierwsze: próba zrozumienia przemian, jakim podlega współczesna biblioteka miejska oceniana jako tzw. trzecie miejsce, a po drugie: identyfikacja jej działań jako instytucji rezylientnej. Z tak nakreślonego celu badawczego wynikają podstawowe pytania badawcze: jakie funkcje (dodatkowe) aktualnie pełnią biblioteki publiczne oraz w jaki sposób biblioteki są postrzegane przez bibliotekarzy oraz studentów jako miejsca znaczące. Na te pytania autorka tekstu stara się odpowiedzieć, sięgając do wyników badań własnych przeprowadzonych metodą jakościową oraz ilościową wśród bibliotekarzy i studentów Uniwersytetu Łódzkiego.
Przestrzenne zróżnicowanie przestępczości w województwie śląskim w czasie pandemii COVID-19
Bezpieczeństwo publiczne jest kluczowe dla rozwoju stabilnego państwa. Wiele krajów na świecie w ostatnim czasie boryka się z problemami społeczno-gospodarczymi. Na zjawiska społeczne związane z przestępczością wpływ miały m.in. pandemia COVID-19 oraz pogłębiający się kryzys gospodarczy. Głównym celem badań jest przedstawienie przestrzennego zróżnicowania przestępstw stwierdzonych przez policję, które miały charakter kryminalny i gospodarczy, w powiatach województwa śląskiego w latach 2019–2022. W niniejszym artykule skupiono uwagę na wybranych aspektach przestępczości w województwie śląskim. Przestrzenne ujęcie tematu pozwoliło zaobserwować zmiany w strukturze przestępstw w poszczególnych powiatach tego województwa. W porównaniu do 2019 r. w kolejnych latach stwierdzono wzrost liczby przestępstw oraz zmianę ich struktury. Warto zaznaczyć, że duży wzrost liczby przestępstw dotyczy tych o charakterze gospodarczym. Zmiany struktury przestępstw wynikają m.in. z wprowadzonych restrykcji w czasie pandemii COVID-19.
Rank-clocks – trajektorie rang 100 największych miast w Polsce w latach 1950–2022
Niniejsze badanie odwołuje się do metody rank-clocks (pol. ‘zegar rang’) zaproponowanej przez Batty’ego (2006), który zwrócił uwagę, że klasyczna metoda rank-size opracowana przez Zipfa (1949) pomija w analizie mikrozmiany w hierarchii miast. Na podstawie liczby ludności 100 największych polskich miast prześledzono ich ranking w latach 1950–2022 i wskazano te miasta, których trajektorie były zbliżone do tych klasycznych zaproponowanych przez Batty’ego (2014). Metoda wykorzystuje wykres biegunowy nazywany zegarem rang. Pozwolił on na odszukanie i wskazanie najbardziej stabilnych miast w systemie, a także wychodzących lub spektakularnie wchodzących do 100 największych miast systemu osadniczego Polski.
Przestrzenne zróżnicowanie oferty noclegowej udostępnianej za pośrednictwem platformy Airbnb w mieście poprzemysłowym na przykładzie Łodzi
Od ponad dekady badania nad platformą Airbnb przyciągają coraz większą uwagę, w tym w studiach miejskich. Niewiele z nich jednak dotyczy miast poprzemysłowych. Celem artykułu jest przedstawienie dynamiki rozwoju i rozmieszczenia oferty najmu krótkoterminowego w przestrzeni Łodzi. Podstawowe materiały źródłowe uzyskano drogą rozszerzonej kwerendy zasobów Airbnb z wykorzystaniem autorskiego narzędzia badawczego.
Piesza dostępność do aptek w dużych miastach. Przykład Łodzi
Apteki jako placówki ochrony zdrowia publicznego odgrywają istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Przeprowadzone badania miały na celu identyfikację struktury przestrzennej pieszej dostępności do aptek w 2022 r. na przykładzie Łodzi. Na potrzeby realizacji celu uwzględniono cztery aspekty dostępności pieszej: (a) czas dotarcia do najbliższej apteki, (b) udział procentowy osób mających dostęp do placówki farmaceutycznej, (c) dostępność skumulowaną, określoną jako liczba dostępnych aptek od miejsca zamieszkania, (d) dostępność bazującą na obszarach rynkowych mierzoną za pomocą dwuetapowej metody analizy obszarów rynkowych z zastosowaniem funkcji Gaussa (G2SFCA). Wykazano, że Łódź charakteryzuje się bardzo dobrą dostępnością pieszą do aptek już w zasięgu do 15 minut od miejsca zamieszkania, przy czym istotnie różnicuje ją typ zabudowy. Prawie 86% budynków wielorodzinnych oraz obiektów zbiorowego zakwaterowania znajdowało się w odległości do 15 minut od co najmniej trzech aptek, dla domów jednorodzinnych (w tym szeregowych i bliźniaczych) wskaźnik ten osiągnął 19%. Najwyższe wartości dostępności pieszej, mierzonej za pomocą modelu G2SFCA, występowały w miejscach o dużej liczbie aptek przy jednocześnie niewielkiej liczbie mieszkańców, m.in. na osiedlu Stoki-Sikawa-Podgórze. Dobra dostępność piesza do aptek, realizujących takie usługi jak szczepienia, może odciążyć służbę zdrowia. W granicach miasta istnieją jednak miejsca, np. osiedle Wzniesień Łódzkich, w których czas dotarcia do najbliższej apteki przekracza 60 minut.
dwuetapowa metoda analizy obszarów rynkowych z zastosowaniem funkcji Gaussa
Dostępność wybranych obiektów na obszarze ulicy Piotrkowskiej w Łodzi dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich
Celem artykułu jest ocena przystosowania wybranych obiektów gastronomicznych, atrakcji turystycznych oraz punktu informacji turystycznej znajdujących się na obszarze ulicy Piotrkowskiej w Łodzi do potrzeb osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Analizie poddano zarówno dostępność informacyjną, jak i fizyczną obiektów. W pracy wykorzystano analizę źródeł zastanych oraz inwentaryzację terenową. Ponadto poddając ocenie informacje dotyczące dostępności punktu informacji turystycznej, wykorzystano elementy przeprowadzonych spacerów badawczych, które odbyły się wraz z osobami poruszającymi się na wózkach inwalidzkich. Uzyskane wyniki pokazują, że informacje dotyczące dostępności obiektów zamieszczane w mediach społecznościowych, na platformie mapowej oraz na stronach internetowych są niepełne, a w niektórych przypadkach nieprawdziwe.
Zanieczyszczenie powietrza pyłami i umieralność w wybranych miastach Polski
Zanieczyszczenia powietrza pochodzą w znaczącej części ze źródeł antropogenicznych (tzw. niska emisja), a ośrodki miejskie są podstawowym źródłem emisji tych zanieczyszczeń. Zanieczyszczenie powietrza ma potwierdzony w badaniach negatywny wpływ na zdrowie i jest powodem kilkudziesięciu tysięcy zgonów rocznie w Polsce. Celem badania jest ocena współwystępowania zanieczyszczenia powietrza pyłami i umieralności w wybranych miastach w Polsce w latach 2010–2022. Szukano odpowiedzi na pytanie badawcze: jaki charakter ma związek zanieczyszczenia pyłami z umieralnością powodowaną chorobami układu krążenia, oddechowego i nowotworami w miastach w Polsce? Przeprowadzono analizę współczynnika korelacji rho Spearmana z uwzględnieniem opóźnień w czasie między zmiennymi charakteryzującymi zanieczyszczenie pyłami (stężenie pyłów PM2,5, PM10 i liczba dni przekroczenia normy pyłów PM10) a umieralnością (współczynnik zgonów z powodu chorób układu krążenia, oddechowego i nowotworów). Uzyskane wyniki potwierdzają negatywny związek zanieczyszczenia powietrza i zdrowia mieszkańców obszarów miejskich w Polsce.
Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Postrzeganie wartości ekonomicznej kapitału kulturowego trudnego dziedzictwa socmodernizmu wśród samorządów terytorialnych w Polsce
Celem artykułu jest identyfikacja wartości zasobów architektonicznych dziedzictwa kulturowego socmodernizmu w opiniach urzędników miejskich odpowiedzialnych za kwestie związane z planowaniem przestrzennym, dziedzictwem kulturowym i polityką rozwoju miast. Postrzeganie zasobów wartościowych jest nie tylko istotnym czynnikiem determinującym skuteczną ochronę dziedzictwa, lecz także generującym efekty mnożnikowe, stymulującym rozwój społeczno-gospodarczy, wpływającym na poczucie tożsamości lokalnej oraz ożywienie i estetyzację przestrzeni miejskich. Prezentowane badania koncentrują się na obiektach specyficznych, tzn. stosunkowo młodych, często unikatowych z punktu widzenia architektonicznego i urbanistycznego, naznaczonych „stygmatami” trudnej historii okresu PRL. Ta specyficzność budynków może powodować ambiwalencję w odbiorze. Stąd często używa się określenia „trudne dziedzictwo”. Powstaje zatem pytanie: czy budynki będące przykładami takiej kategorii dziedzictwa mają potencjał rozwojowy? Wyniki badań prezentowane w pracy wskazują, że pomimo kłopotliwego pochodzenia czy często również wysokiego stopnia zużycia obiekty socmodernistyczne są trwale zakorzenione w środowisku lokalnym, niemniej nie są efektywnie użytkowane. Przedstawione rezultaty są częścią większego badania dotyczącego warunków wzmacniania potencjału endogenicznego miast opierającego się na zasobach dziedzictwa kulturowego socmodernizmu. Do realizacji badań wykorzystano model VRIO oraz badanie preferencji deklarowanych metodą gotowości do zapłaty (ang. willingness to pay [WTP]).
Nowe spojrzenia na starą teorię. Kilka uwag o koncepcji społecznego wytwarzania przestrzeni
Celem niniejszego artykułu jest analiza ewolucji teorii społecznego wytwarzania przestrzeni oraz refleksja nad jej aktualnością i zastosowaniem we współczesnych studiach miejskich. Prezentujemy rozwój tej koncepcji od fundamentalnych idei Henriego Lefebvre’a, poprzez ich rozwinięcia i reinterpretacje, aż po najnowsze ujęcia uwzględniające wyzwania ery cyfrowej. W naszych rozważaniach wskazujemy na potencjał teorii w analizie współczesnych zjawisk urbanistycznych, jednocześnie identyfikując wyzwania, przed którymi stoi. Konkludujemy, że pomimo wyzwań związanych z operacjonalizacją niektórych koncepcji, teoria społecznego wytwarzania przestrzeni pozostaje nie tylko aktualnym, ale i cennym narzędziem analitycznym, zdolnym do uchwycenia złożoności współczesnych procesów miejskich, pod warunkiem jej ciągłej aktualizacji i krytycznej refleksji nad jej metodologią.
(Re)definiowanie wartości parku miejskiego – narracyjny przegląd literatury
Głównym celem artykułu jest zarysowanie zasadniczych kierunków toczącej się dyskusji naukowej wokół parków miejskich zarówno w perspektywie międzynarodowej, jak i polskiego piśmiennictwa. Na podstawie narracyjnego przeglądu literatury wyróżniono główne wątki. W debacie międzynarodowej istnieje silna tendencja do koncentrowania się na perspektywie społecznej i ekologicznej, a także do zwracania uwagi na wpływ parków miejskich na dobrostan człowieka, zwłaszcza dobrostan psychiczny, któremu w tym artykule poświęcono więcej uwagi. Polska literatura w mniejszym stopniu skupia się na dobrostanie, a wartość zdrowotną parków rzadko bierze pod uwagę. Zamiast tego większy nacisk kładzie na tematy dotyczące zielonej infrastruktury, kształtowania krajobrazu i usług ekosystemów.
Zmiany wypełnienia bloków urbanistycznych na Starym Mieście w Kaliszu w latach 1825–2023
Głównym celem pracy była identyfikacja zmian w wypełnieniu bloków urbanistycznych na Starym Mieście w Kaliszu w latach 1825–2023 i określenie przyczyn tych przemian. Analiza została wykonana na podstawie zebranych materiałów kartograficznych w formie trzech archiwalnych planów miasta dla lat 1825–1922, mapy zniszczeń wojennych w 1914 r., mapy topograficznej z 1981 r. oraz danych topograficznych dostępnych w Bazie Danych Obiektów Topograficznych (BDOT10k) dla 2023 r. W badaniach wykorzystano metodę analizy planu miasta zaproponowaną przez M.R.G. Conzena, dzięki której możliwe było scharakteryzowanie zmian w wypełnieniu bloków urbanistycznych. Głównym czynnikiem mającym wpływ na przebieg faz cyklu miejskiego w obrębie Starego Miasta w Kaliszu były zniszczenia, jakie miały miejsce w czasie I wojny światowej, kiedy miasto zostało ostrzelane i spalone przez wojska niemieckie. Planowa odbudowa Kalisza po zakończeniu działań wojennych przyczyniła się do szybkiego odtworzenia zniszczonej tkanki miejskiej. Obecnie na obszarze Starego Miasta w Kaliszu następuje stopniowa recesja zabudowy.
Pluralizm definicji zieleni miejskiej w literaturze. Standardy, aspekty przyrodnicze i techniczne
W artykule zawarto informacje na temat terenów zielonych na obszarach zurbanizowanych. Głównym celem pracy był przegląd i weryfikacja metodyki stosowanej do interpretacji wyników, określania znaczenia i zakresu ochrony zieleni na terenach miejskich, które są opisane w literaturze naukowej bądź w aktach prawnych. Weryfikację oparto na przeglądzie szerokiego spektrum źródeł (m.in. uchwał i wytycznych międzynarodowych organizacji) odnoszących się do zieleni miejskiej. Zaprezentowano wybrane koncepcje planowania zieleni w różnej wielkości miastach, z różnymi ich funkcjami dominującymi czy warunkami naturalnymi. W artykule podano też informacje na temat metod inwentaryzacji zieleni na obszarach zurbanizowanych na podstawie mniej lub bardziej precyzyjnych wytycznych, zarówno numerycznych, jak i opisowych, a także uzyskanych poprzez interpretację danych teledetekcyjnych. Na podstawie dokonanego przeglądu wykazano różnorodność i niespójność stosowanych definicji oraz wielorakość podejść do analizy stopnia zazieleniania miast, co w efekcie prowadzi do nierzetelnych analiz przestrzennych wykorzystywanych do oceny jakości życia mieszkańców i planowania rozwoju przestrzennego danej jednostki.
Zmiany użytkowania rodzinnych ogrodów działkowych (ROD) w miastach województwa łódzkiego
W artykule przedstawiono wyniki badań w wybranych rodzinnych ogrodach działkowych (ROD) w aglomeracji łódzkiej, które pozwoliły uzyskać odpowiedź na pytanie, czy proces zmian użytkowania działek w ROD-ach z użytkowania rolniczo- -produkcyjnego na wypoczynkowo-rekreacyjne ma miejsce oraz jaka jest skala takich zmian. Zaprezentowano także cechy społeczno-demograficzne użytkowników, które współcześnie decydują o sposobie korzystania z działek w tych ogrodach. Realizacji celów dokonano za pomocą inwentaryzacji bezpośredniej oraz badań kwestionariuszowych użytkowników ośmiu ogrodów: jednego znajdującego się w Łodzi i siedmiu zlokalizowanych w zachodniej i wschodniej części strefy podmiejskiej Łodzi. W rezultacie przeprowadzonej analizy stwierdzono, że w ROD-ach ciągle zachodzi proces zmian użytkowania działek z rolniczo-produkcyjnego na wypoczynkowo-rekreacyjne. Skala tych zmian jest bardzo duża, a sam proces przebiega szybko. Cechami społeczno-demograficznymi użytkowników decydującymi współcześnie o sposobie użytkowania działek są aktywność zawodowa oraz wiek użytkownika. Sposób użytkowania jest ponadto determinowany intensywnością użytkowania działki oraz miejscem (miastem) zamieszkania działkowców.
użytkowanie rodzinnych ogrodów działkowych
zagospodarowanie rodzinnych ogrodów działkowych
Status miejsc teatralnych w mieście w obliczu lockdownu w latach 2020–2021
Przedmiotem artykułu jest przestrzenny, społeczny i artystyczny status miejsc działalności teatralnej w okresie zawieszenia pracy teatrów i organizacji wydarzeń teatralnych z udziałem publiczności w Polsce w związku z pandemią COVID-19 w latach 2020–2021. Podjęto próbę określenia znaczenia miejsca dla teatru na podstawie przeglądu literatury z zakresu geografii człowieka, wiedzy o teatrze i performatyki, a także materiałów na temat funkcjonowania teatrów w Polsce w czasie ograniczeń wynikających z pandemii oraz własnych obserwacji. Z analizy wynika, że miejsce jest postrzegane jako niezbędne dla pełnego działania teatru, przy czym teatr nie stanowi usługi pierwszej potrzeby. Mimo że próbowano traktować „przestrzeń” online jako nowe „miejsce” dla teatru, to jednak artystom, pracownikom oraz widzom brakowało tego rodzaju sztuki w fizycznej lokalizacji. Interpretacji poddano również sam brak miejsca z punktu widzenia geografii kultury i antropologii kulturowej, w których podkreśla się społeczne wartościowanie przestrzeni.
Środki europejskie w budżetach gmin miejskich województwa świętokrzyskiego
Celem artykułu jest ocena udziału środków europejskich w dochodach gmin miejskich województwa świętokrzyskiego. Okres badawczy obejmuje lata 2018–2022. Pracę przygotowano, opierając się na przeglądzie literatury, analizie materiału źródłowego zawartego w sprawozdaniach z wykonania budżetów miast oraz danych dostępnych na stronie Banku Danych Lokalnych (BDL). Przeprowadzona analiza pozwoliła na określenie odsetka funduszy unijnych w dochodach miast ogółem oraz działań finansowanych z budżetu tych środków. Na podstawie wyników badań można stwierdzić, że w ogólnej wartości dochodów fundusze europejskie nie zajmują znaczącego miejsca, a ich udział w dochodach poszczególnych miast jest zróżnicowany. Przeznaczenie tych środków również jest zróżnicowane i w całościowym ujęciu niemożliwe jest podanie konkretnego zakresu inwestycji realizowanych przez analizowane jednostki ze wsparciem Unii Europejskiej, ponieważ władze badanych miast wybierają projekty zgodnie ze swoimi preferencjami. Można natomiast wskazać, że w ramach współfinansowania przez UE przeważają działania dotyczące infrastruktury, a większy ośrodek miejski zdobywa więcej środków unijnych. Przeliczając wartość tych środków na 1 mieszkańca, największy wskaźnik w przypadku analizowanych jednostek odnotowano dla miasta Starachowice – trzeciego co do wielkości liczby ludności miasta w regionie.
budżet jednostek samorządu terytorialnego (JST)
Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
Dywergencja czy konwergencja starzenia się ludności dużych miast w Polsce?
W dużych miastach, liczących co najmniej 100 tys. mieszkańców, widoczne są dysproporcje w strukturach ludności, a jej starzenie się ma dwa wymiary: następuje zarówno „od góry”, jak i „od dołu”. Celem badania jest ocena stopnia zaawansowania i zróżnicowania starzenia się ludności w dużych miastach w Polsce w perspektywie roku 2050. Szukano odpowiedzi na pytanie badawcze: czy duże miasta w Polsce będą się upodabniać pod względem starzenia się populacji? Wykorzystano modele beta- i sigma-konwergencji dla zmiennych charakteryzujących wskaźniki struktury ludności biologicznych grup wieku (0–14 lat, 15–64 lata, 65+ i 80+). Uzyskane wyniki pozwalają na stwierdzenie, że w perspektywie 2050 r. w miastach dojdzie do wyrównywania poziomów wskaźników cechujących dojrzałe grupy wieku struktur ludności (80+, 65+ i 15–64 lata). Oznacza to, że w przyszłości duże miasta będą się do siebie upodabniać starzeniem się ludności „od góry”. Jednocześnie do 2050 r. wzrośnie w nich zróżnicowanie udziału dzieci (w wieku 0–14 lat) i dorosłych (15–64 lata).
Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Łódź – miasto kurczące się. Przyczyny i skutki depopulacji, możliwości przeciwdziałań
W Łodzi od końca lat 80. następuje szybki ubytek ludności, najszybszy w porównaniu z dziesięcioma największymi miastami Polski. W latach 1985–2020 wyniósł on przeszło 20%, a w 2021 r. pod względem wielkości populacji Łódź uplasowała się dopiero na czwartym miejscu w Polsce. W największym stopniu przyczynił się do tego ubytek naturalny, z bardzo niskim poziomem urodzeń i wysokim zgonów, powodujący coroczny spadek liczby ludności rzędu 5–7 tys. osób. Nie bez znaczenia było szybkie starzenie się łodzian. W mniejszym stopniu wpłynęło na to ujemne saldo ruchu migracyjnego. Procesy te są wynikiem przemian ustrojowo-gospodarczych Polski, które zostały zapoczątkowane w 1989 r. i doprowadziły w Łodzi do upadku przemysłu włókienniczego, będącego filarem rozwoju miasta od XIX w. Władze samorządowe Łodzi, dostrzegając te problemy, tworzą rozmaite projekty służące powstrzymaniu kurczenia się miasta i budowaniu jego prężności. W zakresie miejskiej polityki demograficznej najważniejszy jest program „Młodzi w Łodzi”, zapewniający praktyki i staże, płatne staże wakacyjne, programy stypendialne, bezpłatne szkolenia, wizyty w firmach oraz karty rabatowe dla osób młodych. Z kolei miejskim programem „In vitro dla Łodzi” miasto od wielu lat wspiera pary mające problem z poczęciem dziecka. Na poprawę sytuacji demograficznej mogą mieć wpływ migracje związane z przyjazdami pracowników z Ukrainy oraz z napływem uchodźców z tego kraju, mającym miejsce po wybuchu wojny, z których część prawdopodobnie osiądzie w mieście na stałe. W okresie od marca do maja 2022 r. dzięki przybywającym Ukraińcom liczba ludności Łodzi wzrastała w granicach 9–11% ogólnego zaludnienia.
Port jako czynnik rozwoju miasta nadmorskiego (na przykładzie Ustki)
Po transformacji ustrojowej z 1989 r. polskie miasta i wsie, w których znajdowały się małe porty i przystanie morskie, stanęły przed dużą szansą rozwoju. Jednak przemiany ekonomiczne, przystąpienie do Unii Europejskiej oraz degradacja Bałtyku zmniejszyły znaczenie portów i przystani w rozwoju tych miast i wsi. Celem niniejszego opracowania jest analiza zmiany funkcji usteckiego portu i wpływ tego procesu na szanse rozwojowe miasta Ustka. W toku przeprowadzonej analizy stwierdzono, że znaczenie portu dla miasta bardzo zmalało. Stracił on funkcję przemysłową i przeładunkową, a rola bazy dla rybołówstwa uległa zmniejszeniu. Port zachował funkcję turystyczną, lecz ma ona charakter uzupełniający wobec plaż nadmorskich, które są głównym walorem turystycznym Ustki. Port zyskał także przeznaczenie mieszkaniowe, co uznano za mylną koncepcję. Również zamierzona lokalizacja w porcie bazy serwisowej dla planowanych morskich farm wiatrowych nie będzie mieć tu nowej roli miastotwórczej.
Miejskie przestrzenie nieoczywiste – ich atrakcyjność turystyczna i miejsce w dydaktyce akademickiej na przykładzie realizacji metody "Project-Based Learning" (PBL) na kierunku turystyka i rekreacja w Uniwersytecie Łódzkim
Głównym celem artykułu jest charakterystyka zjawiska przestrzeni nieoczywistych, czyli zaniedbanych, zdegradowanych, zniszczonych, potocznie postrzeganych jako brzydkie i nieatrakcyjne, oraz ich rosnącego znaczenia w turystyce. Drugim celem opracowania jest zaprezentowanie project-based learning (PBL) jako metody nauczania w szkolnictwie wyższym i jej roli w procesie uświadamiania studentom kierunku turystyka i rekreacja Uniwersytetu Łódzkiego wartości takich miejsc w turystyce. W artykule zdefiniowano zjawisko przestrzeni nieoczywistej oraz przedstawiono sposób realizacji tej metody dydaktycznej w latach 2019–2023. Szerzej omówiono edycję z 2023 r., gdy analizie poddano także wyniki badania ankietowego przeprowadzonego wśród studentów na temat funkcji, jaką PBL pełni w procesie nauczania o przestrzeni turystycznej.
Mieszkaniec, czyli kto? Próba oszacowania liczby ludności w województwie pomorskim w 2019 roku na podstawie danych BIG DATA użytkowników telefonii komórkowej
W artykule została omówiona metoda, która dzięki uzyskaniu danych big data z telefonii komórkowej umożliwiła podjęcie próby oszacowania różnicy pomiędzy bieżącą ewidencją ludności a rzeczywistą liczbą mieszkańców gmin województwa pomorskiego, ze szczególnym uwzględnieniem Trójmiasta wraz z jego bezpośrednim otoczeniem. Celem badania było określenie faktycznej liczby osób przebywających na obszarach gmin pomorskich. Uzyskane informacje w konfrontacji z danymi konwencjonalnymi ujawniły niedoszacowanie lub przeszacowanie liczby mieszkańców w gminach, pozwoliły uściślić liczbę turystów, użytkowników i odwiedzających, a także prześledzić przepływy ludności. Wyniki badania pokazały, że pojęcie mieszkańca jest coraz mniej jednoznaczne. Liczba osób uważanych za mieszkańców danej gminy, według przyjętej metody, nie jest stała w ciągu roku kalendarzowego i może być uwarunkowana sezonowo.
Geograficzne wzorce wyjaśniania problemów społecznych. Założenia teoretyczno-metodologiczne
Celem opracowania jest przedstawienie i wyjaśnienie zakresu definicyjnego i tematycznego problemów społecznych oraz geograficznych wzorców wyjaśniania, a także wskazanie adekwatności koncepcji człowieka przynależnych do konkretnych wzorców wyjaśniania. Zakres tematyczny zagadnień rozpatrywanych przez geografów, a wchodzących w skład problemów społecznych, ulega modyfikacjom, natomiast grupy zainteresowania badawczego nie podlegają znaczącym zmianom. Wnioski z opracowania wskazują na to, że koncepcje człowieka, bez względu na czas ich formułowania, są przedmiotem analiz naukowych w poszczególnych wzorcach wyjaśniania. Z czasem określone wzorce wyróżnia współwystępowanie. Różnorodność uwzględnianych wzorców wyjaśniania w płaszczyźnie badania problemów społecznych nastręcza wiele trudności związanych z mnogością i różnorodnością stosowanych definicji oraz przynależnych im atrybutów. Prace empiryczne nigdy nie mają wszystkich cech danego wzorca wyjaśniania. Ich ważnym elementem, istotnym w płaszczyźnie wypracowywanych rozwiązań, jest możliwość wykorzystania wzorców wyjaśniania w różnym czasie. Podstawy teoretyczne opracowania mogą zostać dopasowane do różnych szczegółowych przypadków realizowanych na drodze badań empirycznych, a także służyć polityce społecznej i gospodarczej, w tym rozwiązywaniu współczesnych wyzwań demograficznych.
Małe miasta na szlaku kulturowym w Andaluzji. Walory turystyczne i wybrane aspekty globalizacji
Celem opracowania jest przybliżenie walorów turystycznych małych miast znajdujących się na Szlaku Białych Miast w Andaluzji oraz wskazanie wybranych przejawów globalizacji turystycznej na ich obszarze. Małe miasta górskie położone peryferyjnie często ulegają marginalizacji z uwagi na słabe podstawy gospodarcze i niewielką bazę ekonomiczną. Ważnym czynnikiem rozwoju tych miejsc staje się turystyka, która coraz częściej podlega procesom globalizacji i przyczynia się do większych przepływów turystycznych. Wyniki badań wskazują, że omawiana grupa miast ma wysokie walory zarówno kulturowe, jak i przyrodnicze. Miejscowości te łączy także kilka wspólnych cech, które nawiązują do przeszłości arabskiej i silnych związków z przyrodą. Przejawy globalizacji związane z turystyką odnoszą się głównie do postępującej adaptacji technologii komunikacji i cyfryzacji. Dotyczy ona m.in.: upowszechniania systemu rezerwacji i dystrybucji miejsc noclegowych przez Internet, marketingu turystycznego w zakresie promocji walorów turystycznych miast oraz popularyzacji ośrodków w mediach społecznościowych.
Znaczenie funkcji kontrolno-zarządczej miast w skali międzynarodowej
W literaturze przedmiotu jest wiele opracowań na temat dużych miast pod kątem ich funkcji o charakterze międzynarodowym, takich jak: funkcje kontrolno-zarządcze (command and control), funkcje światowe (world city) oraz funkcje globalne (global city). Nie ma jednak kompleksowych badań miast, które pokazałyby pełniejszy obraz ich oddziaływania na arenie międzynarodowej i znaczenia funkcji kontrolno-zarządczej wobec miast globalnych (global city) i światowych (world city), dlatego podjęto próbę uzupełnienia tej luki badawczej. Celem artykułu jest wskazanie zależności pomiędzy funkcjami kontrolno-zarządczą, światową i globalną miast. Na podstawie udziału tych funkcji w miastach wyróżniono cztery ich typy. Podział uwzględnia dominację jednej z funkcji lub zrównoważenie wszystkich. Zaproponowano również nowe podejście do badań nad funkcją kontrolno-zarządczą nie tylko w skali świata, kontynentu, kraju, ale także w mniejszych jednostkach administracyjnych, takich jak: województwo, powiat czy gmina.
Dzielnica śródmiejska Ołomuńca jako obszar recepcji turystycznej w ujęciu funkcjonalno-przestrzennym
Ołomuniec należy do najstarszych miast Republiki Czeskiej i stanowi historyczną stolicę Moraw. Historyczne centrum miasta chronione jest prawnie jako tzw. miejski rezerwat zabytkowy, jeden z największych pod względem powierzchni i liczby zabytków w kraju. Współczesny wizerunek Ołomuńca to efekt ponadtysiącletnich przemian, z których największe znaczenie miały: powstanie i kształtowanie się średniowiecznego ośrodka władzy książęcej i centrum życia religijnego oraz budowa twierdzy w okresie panowania austriackiego. Głównym celem artykułu jest ukazanie śródmiejskiej dzielnicy Ołomuńca jako obszaru koncentracji ruchu turystycznego, rozwoju tej części miasta oraz jej formowania się w czasie i przestrzeni. Badania terenowe oraz kwerenda biblioteczna i źródłowa przeprowadzone przez autora w latach 2019–2022 pozwoliły na konstrukcję modelu funkcjonalno-przestrzennego z punktu widzenia funkcji turystycznej.
Vítor Oliveira, Urban Morphology. An Introduction to the Study of the Physical Form of Cities, The Urban Book Series, Springer International Publishing, Cham 2016, ss. XXIII, 192
Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
The Potential for Industrial Tourism Development in Ukraine: Kryvyi Rih Case Study
The aim of the article is to investigate the industrial tourist potential of the city of Kryvyi Rih based on the identification and description of its industrial heritage. The potential for industrial tourism development in Kryvyi Rih as a city with a powerful base of active industrial facilities and heritage sites is revealed. Attention is focused on the importance and necessity of using its this potential for tourism development by declaring this goal in medium and long-term development programs and strategies. Examples of using the city’s industrial heritage as tourist attractions are given. Problems and prospective directions for industrial tourism development in Kryvyi Rih are highlighted.
Problematyka demograficzna we współczesnych koncepcjach miasta
W ostatnich kilkunastu latach pojawiło się wiele nowych (lub reaktywowanych) koncepcji miasta o różnym stopniu kodyfikacji i systematyzacji wiedzy. Na podstawie przeglądu literatury naukowej autor podejmuje próbę odpowiedzi na pytania: czy i w jakim stopniu czynnik demograficzny jest brany pod uwagę w tworzeniu koncepcji miasta. W konkluzji stwierdza, że podobnie jak w procesach urbanizacji trendy demograficzne przeplatają się z gospodarczymi, społecznymi, ekologicznymi i politycznymi, tak też kwestie demograficzne stają się coraz ważniejszym elementem najpopularniejszych obecnie koncepcji miast.
Przemiany demograficzne wybranych terenów przemysłowych i poprzemysłowych we Wrocławiu w XXI wieku
W pracy przedstawiono zmiany demograficzne zachodzące na wybranych terenach przemysłowych i poprzemysłowych dużego miasta, jakim jest Wrocław w XXI w. Ponadto w artykule zostały zasygnalizowane towarzyszące tym metamorfozom przemiany badanych terenów przemysłowych i poprzemysłowych: morfologiczno-fizjonomiczne oraz funkcjonalne. Studia opierały się na analizie danych z bazy PESEL, kwerendzie archiwalnej i kartograficznej oraz badaniach terenowych. Badane miejsca w XXI w. uległy istotnym przeobrażeniom, które w znacznej mierze były determinowane procesem deglomeracji działalności przemysłowej z centrów dużych miast oraz chęcią zintensyfikowania użytkowania przestrzeni atrakcyjnie zlokalizowanej wewnątrz tkanki dużego miasta. Największy wpływ na modyfikację badanej przestrzeni miały firmy prowadzące działalność deweloperską oraz usługową.
Ludzie starsi a przestrzeń miejska – wybrane problemy, priorytety i wyzwania przyszłości
Artykuł przedstawia wybrane aspekty dostosowania miast do potrzeb ludzi starszych. Zaprezentowane perspektywy spojrzenia na omawianą kwestię to m.in. międzynarodowe dokumenty polityki społecznej akcentujące prawa seniorów i kilka koncepcji socjologicznych skoncentrowanych na szansach i zagrożeniach związanych z funkcjonowaniem osób starszych w przestrzeni miasta. Nawiązano także do polityki senioralnej w Polsce oraz idei smart city 3.0, która w założeniu koresponduje z prawami seniorów do wpływania na decyzje dotyczące jakości ich życia w środowisku miejskim.