Postmodernizm i ponowoczesność w świetle rozwoju technologii cyfrowych i procesu indywidualizacji

Paweł Pieniążek

doi:10.18778/1689-4286.61.03

Authors

Paweł Pieniążek University of Łódź

DOI:

https://doi.org/10.18778/1689-4286.61.03

Keywords:

postmodernity, postmodernism, capitalism, digital technologies, individualisation, self-realisation

Abstract

The aim of the article is to confront postmodernism understood as a philosophical doctrine, or, more broadly, a certain type of cultural awareness with postmodernity as an epoch expressing the changes of late capitalism. The relationships between postmodernism and postmodernity are analysed from a philosophical and sociological perspective by comparing the diagnoses of postmodern changes presented by sociologists and the diagnoses presented by representatives of postmodernism. In the first part, I discuss the importance of digital technologies, in which postmodernists hoped to unleash the potential of human creativity, and in the second, the postmodern processes of individualization related to the idea of self-realisation. Finally, I reach the conclusion that postmodernity has betrayed the ideas of freedom, creativity, self-realisation and solidarity proclaimed by postmodernists which, according to their hopes, postmodernity was supposed to realise.

References

Baethge, M. (1991). Arbeit, Vergsellschaftung, Identität – Zur zunehmenden normativen Subjektivierung der Arbeit. Soziale Welt, 1.

Bauman, Z. (2006a). Społeczeństwo w stanie oblężenia. Trans. J. Margański. Warszawa: Sic!

Bauman, Z. (2006b). Płynna nowoczesność. Trans. T. Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Bauman, Z. (2008). Zindywidualizowane społeczeństwo. Trans. O i W Kubińscy. Gdańsk: GWP.

Beck, U. (2002). Społeczeństwo ryzyka. Trans. S. Cieśla. Warszawa, Scholar.

Birken, M. (2012). Projektarbeit – arbeitssoziologisch gedeutet. https://www.researchgate.net/publication/288489694_Projektarbeit__arbeitssoziologisch_gedeutet.

Boltanski, L., Chiapello, E. (2022). Nowy duch kapitalizmu. Trans. F. Rogalski. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Bröckling, U. (2016). The entrepreneurial self. Fabricating a New Type of Subject. Los Angeles, London, New Delhi: Sage. https://doi.org/10.4135/9781473921283 DOI: https://doi.org/10.4135/9781473921283

Bell, D. (1994). Kulturowe sprzeczności kapitalizmu. Trans. S. Amsterdamski. Warszawa: PWN.

Bernstein, J. M. (2019). Wstęp. In. Th. W. Adorno, Przemysł kulturalny (33-64). Trans. M. Bucholc. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Featherstone, M. (1997). Postmodernizm i estetyzacja życia codziennego. Trans. J. Czapliński, J. Lang. In: R. Nycz (ed.), Postmodernizm. Antologia przekładów (299-322). Kraków: Baran i Suszczyński.

Foucault, M. (1998). Podmiot i władza. Lewą nogą, 10, 74-192.

Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity. Self and Society in the Late Modern Age. Cambridge: Polity Press.

Han B.-H. (2022). Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje. Trans. R. Pokrywka, M. Sutowski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Honneth, A. (2004). Organized Self-Realization. Some Paradoxes of Individualization. European Journal of Social Theory 7(4), 463-478. https://doi.org/10.1177/1368431004046703 DOI: https://doi.org/10.1177/1368431004046703

Jacyno, M. (2007). Kultura indywidualizmu. Warszawa: PWN.

Jameson, F. (1988). Postmodernizm albo kulturowa logika późnego kapitalizmu. Trans. K. Malita. Pismo literacko-artystyczne, 4 (71), 64-95.

Jameson, F. (1997). Postmodernizm i społeczeństwo konsumpcyjne. Trans. J. Czapliński. In: R. Nycz (ed.), Postmodernizm. Antologia przekładów (190-213). Kraków: Baran i Suszczyński.

Jameson, F. (2011). Postmodernizm, czyli logika kulturowa późnego kapitalizmu. Trans. M. Płaza. Kraków: WUJ.

Lyotard, F.-F. (1996). Przepisać nowożytność. Trans. W. Szydłowska. In S. Czerniak, A. Szahaj (ed.), Postmodernizm a filozofia. Wybór tekstów (45-58). Warszawa: IFiS PAN.

Lyotard, J-F. (1997). Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy. Trans. M. Kowalska, J. Migasiński. Warszawa: Aletheia.

Lyotard, J-F. (1998). Postmodernizm dla dzieci. Trans. J. Migasiński. Warszawa: Aletheia.

Lyotard, J.-F. (2010). Poróżnienie. Trans. B. Banasiak. Kraków: WUJ.

Marody, M. (2014). Jednostka po nowoczesności. Perspektywa socjologiczna. Warszawa: Scholar.

Morawski, S. (1996). Czy modernizm rzeczywiście zmierzcha. In S. Czerniak, A. Szahaj (ed.), Postmodernizm a filozofia. Wybór tekstów (169-182). Warszawa: IFiS PAN.

Morawski, S. (1999). Niewdzięczne rysowanie mapy…O postmodernizmie i kryzysie kultury. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

Rosa, H. (2020). Przyśpieszenie, wyobcowanie, rezonans. Projekt krytycznej teorii późnonowoczesnej czasowości. Trans. J. Duraj, J. Kołtan. Gdańsk: Europejskie Centrum Solidarności.

Rosa, H. (2011). Beschleunigung und Depression – Überlegungen zum Zeitverhältnis der Moderne. Psyche 65 (2011), 1041-1060.

Simmel, G. (1980). Wolność i jednostka. Trans. S. Magala. In S. Magala, Simmel (223-233). Warszawa: Wiedza Powszechna.

Stiegler, B., Wstrząsy. Głupota i wiedza w XXI wieku. Trans. M. Krzykawski, Warszawa: PWN.

Szahaj, A. (2002). Ironia i miłość. Neopragmatyzm Richarda Rorty’ego w kontekście sporu o postmodernizm. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Szahaj, A. (2014). Kapitalizm kognitywny jako ideologia. Etyka, 48, 16-25. https://doi.org/10.14394/etyka.842 DOI: https://doi.org/10.14394/etyka.842

Szahaj A. (2021). Ponowoczesność i postmodernizm dla średniozaawansowanych. Warszawa: Scholar. https://doi.org/10.53271/2021.019 DOI: https://doi.org/10.53271/2021.019

Vattimo, G. (2006). Koniec nowoczesności. Trans. M. Surma-Gawłowska. Kraków: Universitas.

Welsch, W. (1998). Nasza postmodernistyczna moderna. Trans. Z. Kubicki, A. Zeidler-Janiszewska. Warszawa: Oficyna Naukowa.