Ideologia w edukacji. Spojrzenie opisowe, negatywne i pozytywne na przykładzie wybranych stanowisk pedagogiki katolickiej i krytycznej

Wojciech Kruszelnicki

doi:10.18778/1689-4286.60.02

Authors

Wojciech Kruszelnicki University of Silesia

DOI:

https://doi.org/10.18778/1689-4286.60.02

Keywords:

eduaction, pedagogy, ideology, Catholic pedagogy, Catholic Church, science

Abstract

The paper compares the interpretation of the concept of ideology within educational research undertaken by certain Catholic scholars, with the secular problematization of this concept on the grounds of both Polish and foreign educational studies. By using the example of selected theorists representing Catholic pedagogy, the author aims to demonstrate the shortcomings of the dogmatically Catholic rendering of the notion of ideology in education; this very rendering is said to have infested education and therefore it is valued strictly negatively and remains in opposition to philosophically grounded scholarship, including the more progressive Catholic interpretations of this concept. It is argued that in order to think of ideology in a modern and critical way, one cannot cling only to the dogmatic teachings of the Catholic Church and has to take into consideration not only the negative meaning of the term, but also its descriptive and pedagogically positive significance, much in the way it is done in the discourse of critical pedagogy.

References

Adamski, F. (2005). Personalizm i pedagogika personalistyczna. W: T. Pilch (red.), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. 4 (349–351). Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.

Althusser, L. (1983). Ideologie i aparaty ideologiczne państwa. Wskazówki dla poszukiwań. Przeł. B. Ponikowski, J. Gajda-Krynicka. Warszawa: Komisja Kształcenia i Wydawnictw RN ZSP.

Aronowitz, S. (1980). Science and Ideology. Current Perspectives in Social Theory, 1, 75–101.

Bauman, Z. (2010). Socjalizm. Utopia w działaniu. Przeł. M. Bogdan. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Bloch, E. (1982). Rzeczywistość antycypowana, czyli jak przebiega i co osiąga myślenie utopijne. Przeł. A. Czajka. Studia Filozoficzne, 7–8, 49–57.

Geertz, C. (1992). Religia jako system kulturowy. W: E. Mokrzycki (red.), Racjonalność i styl myślenia (498–555). Warszawa: Czytelnik.

Dróżdż, A. (2000). Mity i utopie pedagogiczne. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.

Episkopat Polski. (2009). Służyć prawdzie o małżeństwie i rodzinie. Dokument Konferencji Episkopatu Polski przygotowany przez Radę ds. Rodziny. Tarnów: Wydawnictwo Diecezji Tarnowskiej.

Giroux, H.A. (1981). Schooling and the Myth of Objectivity: Stalking the Politics of the Hidden Curriculum. McGill Journal of Education, 16, 282–304.

Giroux, H.A. (2003). Theory and Resistance in Education: A Pedagogy for the Opposition. Westport: Bergin & Garvey.

Giroux, H.A. (1988). Teachers as Intellectuals: Toward a Critical Pedagogy of Learning. New York: Bergin & Garvey.

Giroux, H.A., Searls-Giroux, S. (2004). Take Back Higher Education. New York: Palgrave MacMillan. https://doi.org/10.1057/9781403982667 DOI: https://doi.org/10.1057/9781403982667

Gizowski, M., Krasnodębski, M. (2019). Ideologizacja pedagogiki. Destrukcja etycznego i racjonalnego myślenia o wychowaniu. Człowiek w kulturze. Pismo poświęcone filozofii i kulturze, 29, 118–150.

Gouldner, A. (1976). The Dialectic of Ideology and Technology: The Origins, Grammar, and Future of Ideology. New York: Seabury Press. https://doi.org/10.1007/978-1-349-15663-4 DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-15663-4

Gramsci, A. (1971). Selection from The Prison Notebooks. Edited and translated by Q. Hoare and G.N. Smith. New York: International Publishers.

Gutek, G. (2003). Filozoficzne i ideologiczne podstawy edukacji. Przeł. A. Kacmajor, A. Sulak. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Hall, S., Donald, J. (1986). Introduction. W: Politics and Ideology, J. Donald, S. Hall (red.), IX–XX. Milton Keynes: Open University Press.

Hejnicka-Bezwińska, T. (2012). Ideologiczne uwikłanie celów formułowanych w obszarze edukacji. Paedagogia Christiana, 1, 69–88. https://doi.org/10.12775/PCh.2012.004 DOI: https://doi.org/10.12775/PCh.2012.004

Ideologia. W: Powszechna encyklopedia filozofii, t. 4, A. Maryniarczyk (red.), Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, http://ptta.pl/pef/index.php?id=hasla_a&lang=pl/ideologia , dostęp: 15.06.2022.

Jaroszyński, P. (2019). Od Redakcji. Człowiek w kulturze. Pismo poświęcone filozofii i kulturze, 29, 5–6.

Kiereś, B. (2019). Ideologizacja pedagogiki. Współczesne tendencje. Człowiek w kulturze. Pismo poświęcone filozofii i kulturze, 29, 96–108.

Kołakowski, L. (1999). Śmierć utopii na nowo rozważona. Przeł. A. Pawelec. W: tenże, Moje słuszne poglądy na wszystko (14–30). Kraków: Znak.

Kwieciński, Z. (2000a). Pedagogia przejścia i pogranicza. Zamiast wstępu. W: tenże, Tropy — ślady — próby. Studia i szkice z pedagogii pogranicza (11–36). Legnica: Wydawnictwo Edytor.

Kwieciński, Z. (2000b). Mimikra czy sternik? Dramat pedagogiki w sytuacji przesilenia formacyjnego. W: tenże, Tropy — ślady — próby. Studia i szkice z pedagogii pogranicza (37–65). Legnica: Wydawnictwo Edytor.

Kwieciński, Z. (2007a). Problem pedagogii nurtów głównych i pobocznych. W: tenże, Między patosem a dekadencją. Studia i szkice socjopedagogiczne (107–129). Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Kwieciński, Z. (2007b). Epidemie społeczne w środowisku akademickim. W: tenże, Między patosem a dekadencją. Studia i szkice socjopedagogiczne (63–74). Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Lenin, W. I. (1971). What is to be done? New York: International Publishers.

Mannheim, K. (1992). Ideologia i utopia. Przeł. J. Miziński. Lublin: Test.

Marcuse, H. (1968). Negations. Essays in Critical Theory. Transl. J.J. Shapiro. London: Penguin Press.

Meighan, R. (1993). Socjologia edukacji. Przeł. E. Kiszkurno-Koziej, Z. Knutsen, P. Kwieciński. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Męczkowska, A. (2005). Ku utopijności pedagogicznego myślenia. Kwartalnik Pedagogiczny, 3, 5–17.

McLaren, P. (1989). On Ideology and Education: Critical Pedagogy and the Politics of Empowerment. Social Text, 19–20, 153–185. https://doi.org/10.2307/466183 DOI: https://doi.org/10.2307/466183

Nowak, M. (2008). Teorie i koncepcje wychowania. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Nowak, M. (1994). Teoria czy praktyka, ideologia czy nauka? Dylematy metodologiczne współczesnych koncepcji wychowania. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Studia Edukacyjne, 12, 17–33.

Pawłowicz, J.J. (2012). Ideologia gender jako realne zagrożenie dla małżeństwa i rodziny. Teologia i moralność, 12, 139–154. https://doi.org/10.14746/tim.2012.11.1.9 DOI: https://doi.org/10.14746/tim.2012.11.1.9

Rokeach, M. (1954). The Nature and Meaning of Dogmatism. Psychological Review, 61 (3), 194–204. https://doi.org/10.1037/h0060752 DOI: https://doi.org/10.1037/h0060752

Rokeach, M. (1964). The Open and Closed Mind: Investigations into the Nature of Belief Systems and Personality Systems. New York: Basic Books.

Sośnicki, K. (1967). Istota i cele wychowania. Warszawa: Nasza Księgarnia.

Szacki, J. (1980). Spotkania z utopią, Warszawa: Iskry.

Szacki, J. (1991). Dylematy historiografii idei oraz inne szkice i studia. Warszawa: PWN.

Szacki, J. (1991a). Ideologia. W: A. Kłoskowska (red.). Encyklopedia kultury polskiej XX wieku (189–204). Wrocław: Wiedza o Kulturze.

Sztaba, M. (2012). W trosce o wiedzę pedagogiczną / wiedzę w pedagogice wolną od iluzji, część I. Roczniki Pedagogiczne, 3, 5–27.

Śliwerski, B., Szkudlarek, T. (1992). Wyzwania pedagogiki krytycznej i antypedagogiki. Kraków: Impuls.

Śliwerski, B. (1993). Wyspy oporu edukacyjnego. Kraków: Impuls.

Śliwerski, B. (1995). Pedagogika alternatywna — dylematy teorii. Kraków: Impuls.

Śliwerski, B. (1996). Edukacja autorska. Kraków: Impuls.

Śliwerski, B. (2010). Pedagogika alternatywna. W: B. Śliwerski (red.). Pedagogika, t. 4: Subdyscypliny i dziedziny wiedzy o edukacji (443–468). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Witkowski, L. (2018). Humanistyka stosowana. Wirtuozeria, pasje, inicjacje. Kraków: Impuls.