Apophatic theology in phenomenological considerations about art
DOI:
https://doi.org/10.18778/1689-4286.51.04Keywords:
apophatic theology, Duméry, phenomenology, Florenski, Marion, artAbstract
In the field of phenomenology philosophers more and more frequently show interest in early Christian thought – including apophatic theology – which, in result, affects the understanding of the role and significance of art. „Invisibility” in art and the manifestation of God through the work of art is a mystery which cannot be satisfactorily explained by traditional philosophical aesthetic models. Negative theology, together with its key apophatic way brings a new perspective of understanding art into contemporary aesthetic debates. Its 'reductive' application can be found especially in the theory of the icon. Paweł Florenski's icon analysis and Jean-Luc Marion's category of the ‘saturated phenomenon’ converge in many points. Henry Duméry’s henological reduction which is complementary to, but at the same time exceeds Edmunda Husserl's reductions, extends the horizon of the 'invisible' dimension of art by the relation the Spirit (intelligibility) makes with Transcendence. In the article I will show the cohesion of contemporary phenomenological thought, early Christian apophatics and the theory of the icon. I will also consider whether an aesthetic and theological framework so structured could be valid and useful as a general philosophical theory of art.
References
Brabander. R. F. de (1972). Religion and Human Autonomy. Henry Duméry's Philosophy of Christianity. The Hague: Martinus Nijhoff. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-010-2830-1
Bierdiajew, M. (2001). Sens twórczości. Przeł. H. Paprocki. Kęty: ANTYK.
Bułgakow, S. (2010). Światło wieczności. Przeł. J. Chmielewski. Kęty: ANTYK.
Duméry, H. (1994). Problem Boga w filozofii religii. Przeł. I. Kania, Kraków: Wydawnictwo Znak.
Evdokimov, P. (1999). Sztuka ikony. Teologia piękna. Przeł. M. Żurowska Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów.
Florenski, P. (1984). Ikonostas i inne szkice. Przeł. Z. Podgórzec. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Gilson, E. (1987). Historia filozofii chrześcijańskiej w wiekach średnich. Przeł. S. Zalewski. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Heidegger, M. (1997). Źródło dzieła sztuki. Przeł. J. Mizera. W: M. Heidegger, Drogi lasu. Przeł. J. Mizera i in. (7-62). Warszawa: Fundacja ALETHEIA.
Henry, M. (2005). Voir l’invisible. Sur Kandinsky. Paris: Quadrige/PUF.
Henry, M. (2006). Fenomenologia nie-intencjonalna: zadanie fenomenologii przyszłości. Przeł. J. Migasiński. W: I. Lorenc, J. Migasiński (red.), Fenomenologia francuska. Rozpoznania, interpretacje, rozwinięcia (418-437). Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Henry, M. (2012). Sztuka i fenomenologia życia. Przeł. M. Murawska. Przegląd Filozoficzno-Literacki, 34, 157-179.
Hołda, M. (2019), Głos ukrytego Boga. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Husserl, E. (2000). Badania logiczne. Tom 2/1. Przeł. J. Sidorek, tłumaczenie przejrzał A. Półtawski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Idziak, U. (2004). Idol i ikona. Estetyczne aspekty fenomenologii Jean-Luca Mariona. Logos i Ethos, 17, 45-63.
Janicaud, D. (1991). Le tournant théologique de la phénoménologie française, Combas: Éditions De L'éclat.
Kandyński, W. (1996). O duchowości w sztuce. Przeł. S. Fijałkowski. Łódź: Państwowa Galeria Sztuki w Łodzi.
Lévinas, E. (2012). Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności. Przeł. M. Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Lorenc, I., Salwa, M., Schollenberger, P. (2012). Wstęp. W: I. Lorenc, M. Salwa, P. Schollenberger (red.), Fenomen i przedstawienie. Francuska estetyka fenomenologiczna (7-24). Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Marion, J.-L. (1996). Bóg bez bycia. Przeł. M. Frankiewicz. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Marion, J.-L. (2007). Będąc danym. Esej z fenomenologii donacji. Przeł. W. Starzyński. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Marion, J.-L. (2015). De surcroît. Études sur les phénomènes saturés. Paris: Quadrige/PUF.
Marion, J.-L. (2016). Idol i dystans. Przeł. W. Starzyński, U. Idziak-Smoczyńska. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Merleau-Ponty, M. (1996a). Oko i umysł, Szkice o malarstwie. Przeł. S. Cichowicz, M. Ochab, E. Bieńkowska, J. Skoczylas. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/ obraz terytoria.
Merleau-Ponty, M. (1996b). Widzialne i niewidzialne. Przeł. M. Kowalska, J. Migasiński, R. Lis, I. Lorenc. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Migasiński, J., Pokropski, M. (2017). Słowo wstępne. W: J. Migasiński, M. Pokropski (red.), Główne problemy współczesnej fenomenologii (7-21). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323524397.pp.7-22
Murawska, M. (2017). Wprowadzenie. W: J. Migasiński, M. Pokropski (red.), Główne problemy współczesnej fenomenologii (133-149). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Panas, W. (1984). Sztuka jako ikonostas. W: P. Florenski, Ikonostas i inne szkice. Przeł. Z. Podgórzec (210-238). Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Pseudo-Dionizy Areopagita (2005). Pisma teologiczne. Przeł. M. Dzielska. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Ricoeur, P. (1989). Język, tekst, interpretacja. Przeł. K. Rosner, P. Graff. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Saison, M. (1999). Le tournant esthétique de la phénoménologie. Revue d’Esthétique, 36, 125-140.
Siejkowski, P. OP (1994). Bóg i wiara w filozofii religii Henry Duméry’ego. W: H. Duméry, Problem Boga w filozofii religii (9-24). Kraków: Wydawnictwo Znak.
Sikora, P. (2010). Logos niepojęty. Kraków: TAiWPN UNIVERSITAS.
Starzyński, W. (2004). Systematyka fenomenu nasyconego w „Będąc danym” J.-L. Mariona. Logos i Ethos, 17, 18-44.
Stein, E. (2019). Drogi poznania Boga. Przeł. G. Sowinski. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych.
Stępień, T. (2005). Przedmowa. W: Pseudo-Dionizy Areopagita, Pisma teologiczne. Przeł.
M. Dzielska (7-67). Kraków: Wydawnictwo Znak.
Świtkiewicz-Blandzi, A. (2018). Pseudo-Dionizy a Grzegorz Palamas. Warszawa: Sub Lupa.
Tarnowski, K. (1996). Jean-Luc Marion, fenomenolog miłości większej niż bycie. W: J.-L. Marion, Bóg bez bycia. Przeł. M. Frankiewicz (9-19). Kraków: Wydawnictwo Znak.
Tarnowski, K. (2000). Bóg fenomenologów. Tarnów: Biblos.
Uspienski, L. (1993), Teologia ikony. Przeł. M. Żurowska. Poznań: „W drodze”.
Wittgenstein, L. (2012). Tractatus logico-philosophicus. Przeł. B. Wolniewicz. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Woźniak, C. (1997). Martina Heideggera myślenie sztuki. Kraków: TAiWPN UNIVERSITAS. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315884950
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
