Nonanthropocentric transvaluation of all values. On axiological grounds of nonanthropocentrisms in the selected trends of contemporary feminist philosophy
DOI:
https://doi.org/10.18778/1689-4286.56.02Keywords:
new materialism, critical posthumanism, nonantropocentrism,, agency, responsibility, interdependence, careAbstract
Nonanthropocentric approaches are one of the predominant features of contemporary feminist philosophy, especially in critical posthumanities (e.g. Rosi Braidotti) and feminist new materialisms (e.g. Diana Coole). The author aims at outlining the axiological grounds of the turn to nonanthropocentrism. It is done in two steps. First, the author points to recent debates around the impossibility to separate values from facts in the mentioned contemporary trends (illustrated with reference to Bruno Latour, Donna Haraway and Karen Barad). Second, the author presents how the subject of knowledge changes together with the need to uncover the entanglement of values and facts (using the example of Haraway). The author presents responsibility (as response-ability), interdependence and care as an axiological foundation of nonanthropocentrism. The posthumanistic and nonanthropocentric critique of humanism is here presented as motivated by ethics above all other aspects.
References
Ahmed, S. (2004). The Cultural Politics of Emotion. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Bińczyk, E. (2018). Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Braidotti, R. (2019). Cztery tezy na temat feminizmu po człowieku, przeł. A. Derra. Avant. Trends in Interdisciplinary Studies, 10, 3, 1-25. https://doi.org/10.26913/avant.2020.03.03 DOI: https://doi.org/10.26913/avant.2020.03.03
Braidotti, R. (2018). Posthuman Critical Theory. W: R. Braidotti, M. Hlavajova (red.), Posthuman Glossary (339-342). London, New York: Bloomsbury Academic.
Braidotti, R. (2014). Po człowieku, przeł. J. Bednarek, A. Kowalczyk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Cielemęcka, O. (2020). Myślenie planetarne i nowa humanistyka. Rozmowa Olgi Cielemęckiej z Cecilią Åsberg. Czas Kultury, 2, https://czaskultury.pl/czytanki/myslenie-planetarne-i-nowa-humanistyka/ (data dostępu: 14.09.2022).
Clarke, B. (2018). Symbiogenesis. W: R. Braidotti, M. Hlavajova (red.), Posthuman Glossary (416-419). London, New York: Bloomsbury Academic.
Coole, D. (2015). Dirt Matters, But How Does it Matter? A New Materialist Perspective, wykład plenarny, Sister-Six Conference on the New Materialisms. New Materialist Politics and Economies of Knowledge, 2-4.10, Maribor, Słowenia.
Criado-Perez, C. (2020). Niewidzialne kobiety. Jak dane tworzą świat skrojony pod mężczyzn, przeł. Anna Sak. Kraków: Karakter.
Derra, A. (2013). Kobiety (w) nauce: problem płci we współczesnej filozofii nauki i w praktyce badawczej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Descartes, R. (2001). Zasady filozofii, przeł. I. Dąmbska. Kety: Wydawnictwo ANTYK.
Despret, V. (2016). What Would Animals Say If We Asked the Right Questions?, przeł. B. Buchanan. Minneapolis, London: University of Minnesota Press. https://doi.org/10.5749/minnesota/9780816692378.001.0001 DOI: https://doi.org/10.5749/minnesota/9780816692378.001.0001
Despret, V. (2004). The Body We Care For: Figures of Anthropo-zoo-genesis. Body & Society, 10, 2-3, 111-134. https://doi.org/10.1177/1357034X04042938 DOI: https://doi.org/10.1177/1357034X04042938
Dolphijn, R., van der Tuin, I. (2018). Nowy materializm. Wywiady i kartografie, przeł. J. Czajka, A. Handke, J. Maliński, A. Marcisz, C. Rudnicki, T. Wiśniewski. Gdańsk, Poznań, Warszawa: Fundacja Machina Myśli.
Foucault, M. (1983). On the Genealogy of Ethics: An Overview of Work in Progress. W: H.L. Dreyfus, P. Rabinow (red.), Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics (229-264). Chicago: The University of Chicago Press.
Freud, S. (1982). Związanie z urazem. Nieświadome, wykład XVIII. W: S. Freud, Wstęp do psychoanalizy, przeł. S. Kempnerówna, W. Zaniewicki. Warszawa: PWN.
Graff, A. (2022). Cała Polska szuka dzieci, które się nie urodziły, bo zostały zabite przez „cywilizację śmierci”. Wysokie obcasy, 13.08.2022, https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,100865,28769015,cala-polska-szuka-dzieci-ktore-sie-nie-urodzily-bo-zostaly.html (data dostępu: 14.09.2022).
Hadot, P. (1992). Filozofia jako ćwiczenie duchowe, przeł. P. Domański. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Haraway, D. (2008a). Wiedze usytuowane. Kwestia nauki w feminizmie i przywilej ograniczonej/ częściowej perspektywy, przeł. A. Czarnacka. http://www.ekologiasztuka.pl/pdf/f0062haraway1988.pdf (data dostępu: 23.07.2018).
Haraway, D. (2008b). Zwierzęta laboratoryjne i ich ludzie, przeł A. Ostolski. Krytyka Polityczna, 15, 102-116.
Haraway, D. (2008c). When Species Meet. Minneapolis, London: University of Minnesota Press.
Haraway, D. (2014). Co możemy zrobić, jeżeli nigdy nie byliśmy ludźmi? Wywiad z Donną Haraway, przeł. A. Jach, A. Kowalczyk. W: A. Jach, P. Juskowiak, A. Kowalczyk (red.), Ekologie (102-135). Łódź: Muzeum Sztuki.
Haraway, D. (2016). Staying with the Trouble. Making Kin in the Chthulucene. Durham, London: Duke University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv11cw25q DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv11cw25q
Jabłońska, U. (2021). Światy wzniesiemy nowe. Warszawa: Wydawnictwo Dowody na Istnienie.
Juelskjær, M., Schwennesen, N. (2012). Intra-active entanglements – An interview with Karen Barad. Kvinder, Køn & Forskning, 1-2, 10-23. https://doi.org/10.7146/kkf.v0i1-2.28068 DOI: https://doi.org/10.7146/kkf.v0i1-2.28068
Latour, B. (2011). Nigdy nie byliśmy nowocześni. Studium z antropologii symetrycznej, przeł. M. Gdula. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Kirby, V. (2017). Matter out of Place: ‘New Materialism’ in Review. W: V. Kirby (red), What if Culture was Nature all Along? (1-25). Edinburgh: Edinburgh University Press. https://doi.org/10.1515/9781474419307-003 DOI: https://doi.org/10.1515/9781474419307-003
Mann, B. (2020). Specyfika feministycznej fenomenologii. Przypadek wstydu, przeł. M. Rogowska-Stangret. Avant. Trends in Interdisciplinary Studies, 11, 3, 1-37. https://doi.org/10.26913/avant.2020.03.17 DOI: https://doi.org/10.26913/avant.2020.03.17
Margulis, L. (2000). Symbiotyczna planeta, przeł. M. Ryszkiewicz. Warszawa: Wydawnictwo CiS.
Meißner, H. (2014). Politics as Encounter and Response-ability. Learning to Converse with Enigmatic Others. Artnodes, 14, 35-41. https://doi.org/10.7238/a.v0i14.2411 DOI: https://doi.org/10.7238/a.v0i14.2411
Narodowe Centrum Nauki. (2021). Wytyczne dla wnioskodawców do uzupełnienia formularza dotyczącego KWESTII ETYCZNYCH w projekcie badawczym. https://ncn.gov.pl/sites/default/files/pliki/regulaminy/2021_12_wytyczne_dla_wnioskodawcow_kwestie_etyczne.pdf (data dostępu: 14.09.2022).
Puig de la Bellacasa, M. (2017). Matters of Care. Speculative Ethics in More Than Human Worlds. Minneapolis, London: University of Minnesota Press. https://doi.org/10.1017/S2753906700002096 DOI: https://doi.org/10.1017/S2753906700002096
Rogowska-Stangret, M. (2021). Być ze świata. Cztery eseje o etyce posthumanistycznej. Gdańsk: słowo/ obraz terytoria.
Van Dooren, T. (2014). Flight Ways. Life and Loss at the Edge of Extinction. New York: Columbia University Press. https://doi.org/10.7312/columbia/9780231166188.001.0001 DOI: https://doi.org/10.7312/columbia/9780231166188.001.0001
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
