Aleksander II a sprawa polska - Zacharowa, Larisa G. (Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, 1996)
W artykule wykorzystano nieopublikowaną korespondencję Aleksandra II z jego bratem,Wielkim Księciem Konstantym z lat 1862-1863. Korespondencja ta, jak podkreśla autor,interesująca jest przede wszystkim dlatego, że nie tylko wyraziście i wielostronnie przedstawiaobu wielkich braci, lecz również czyni jaśniejszą charakterystykę polityki Aleksandra 11 w Polscew okresie bezpośrednio poprzedzającym powstanie styczniowe 1863 r. oraz w czasie trwaniapowstania (do sierpnia 1864 r.). Aleksander II objawia się nam jako człowiek twardychprzekonań i władca absolutny. W jego polityce ogólnej i w stosunku do Polski zjednoczyłysię wyraźnie dwie przeciwstawne idee. Z jednej strony dążenie do oparcia się na siłachwojskowych (w duchu tradycji Mikołaja I), przeciwdziałające tym samym walce i skrajnymżądaniom Polaków, z drugiej - chęć pokojowego uregulowania konfliktu, przeprowadzenialiberalnych reform. W rezultacie, w kolizji przeciwstawnych dążeń zwyciężyła tradycyjnapolityka Romanowów - zdecydowano rozwiązać problem polski w oparciu o siłę wojskową,co zaowocowało kolejnymi falami napięć.