Wykorzystanie numerycznych modeli terenu w badaniach zmian środowiska geograficznego miasta Mysłowice
DOI:
https://doi.org/10.18778/1508-1117.22.06Słowa kluczowe:
GIS, kartografia historyczna, numeryczny model terenu, deformacje górniczeAbstrakt
Celem niniejszego opracowania jest wykazanie przydatności metod analizy w oprogramowaniu GIS, w szeroko pojętych badaniach nad zmianami środowiska geograficznego miasta Mysłowice. Środowisko geograficzne tworzą elementy przyrodnicze oraz antropogeniczne, przedstawiane na mapach od stuleci. Przyjęta metoda badawcza wykazała bardzo duże możliwości zastosowania oprogramowania GIS do przeanalizowania zmian zachodzących na terenie miasta Mysłowice w latach 1883–1993. W tym celu wygenerowano dwa numeryczne modele terenu (NMT), przez zwektoryzowanie izohips oraz punktów wysokościowych. Pierwszy model wygenerowano na bazie starych niemieckich map topograficznych Messtischblatt w skali 1:25 000 z lat 1883–1942. Drugi model powstał z map topograficznych Polski w skali 1:10 000 z roku 1993. Wszystkie wyżej wymienione mapy zostały skalibrowane (zarejestrowane) do wspólnego układu współrzędnych Polska 1992. Wygenerowanie różnowiekowych NMT dało także możliwość śledzenia zmiany morfologii na wybranych liniach przekrojów. Mysłowice są miastem Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, w którym aktywność eksploatacyjna trwa już od ponad dwustu lat. Jednak ze względu na problem dostępności map, praca pokazuje jedynie 110-letnie skutki eksploatacji. Przydatność metody potwierdziła się w precyzyjnym określaniu rejonów miasta najmocniej dotkniętych skutkami eksploatacji górniczej, co zweryfikowano w terenie. Skutki podziemnej działalności górniczej są zatarte przez ślady eksploatacji powierzchniowej w kilku dużych kamieniołomach, jednak przy dokładnej analizie można je od siebie odróżnić. Dzięki oprogramowaniu GIS i precyzyjnej kalibracji starych map możliwym stanie się prześledzenie zmian zachodzących w elementach środowiska geograficznego, takich jak rzeki, zbiorniki wodne, drogi, rozwój zabudowy, zalesienie. Ponadto oprogramowanie umożliwi dokładną lokalizację niektórych nieistniejących już elementów środowiska, w tym starych wyrobisk surowców piasku, gliny i wapieni oraz śladów po dawnych hutach żelaza.
Bibliografia
Centralna Baza Danych Geologicznych Państwowego Instytutu Geologicznego, http://dm.pgi.gov.pl/
Chwastek J., Janusz W., Maciaszek J., Mikołajczak J., Repelowski A., Szewczyk J., 1990, Deformacje powierzchni terenu spowodowane działalnością górniczą, „Zeszyty Naukowe Akademii Górniczo-Hutniczej, Sozologia i Sozotechnika”, 30, Gliwice.
Długoborski W. (red), 1977, Mysłowice. Zarys rozwoju miasta, Wydawnictwo Śląsk, Katowice.
Dokumentacja kopalni Nowa Przemsza, 1932, Archiwum Wyższego Urzędu Górniczego, Katowice.
Dulias R., 2013, Denudacja antropogeniczna na obszarach górniczych na przykładzie Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, Uniwersytet Śląski, Katowice.
Jaros J., 1965, Historia górnictwa węglowego w zagłębiu górnośląskim do 1914 roku, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Jaros J., 1969, Historia górnictwa węglowego w zagłębiu górnośląskim w latach 1914–1945, Śląski Instytut Naukowy, Katowice.
Jaros J., 1972, Słownik historyczny kopalń węgla kamiennego na ziemiach polskich, „Zeszyty Naukowe”, 59, Śląski Instytut Naukowy, Katowice.
Jaros J., Sulik A., 1990, Kopalnia „Mysłowice”. Dwa wieki górnictwa, Śląski Instytut Naukowy, Katowice.
Jureczka J., 2005, Atlas geologiczno-złożowy polskiej i czeskiej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego 1:200 000, Państwowy Instytut Geologiczny i Ministerstwo Środowiska, Warszawa.
Kondracki J., 2002, Geografia regionalna Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Konopko W., 2010, Wydobycie węgla i destrukcja górotworu w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym, „Przegląd Górniczy”, 11(1056), t. 66.
Mazurek K., 2014, Wpływ eksploatacji węgla kamiennego na ukształtowanie powierzchni wybranych fragmentów miasta Ruda Śląska, „Acta Geographica Silesiana”, 15, Sosnowiec.
Strzałkowski P., 2000, Wpływ płytkiej eksploatacji górniczej na zagrożenie powierzchni terenu deformacjami nieciągłymi, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej”, seria Górnictwo, 246, Gliwice.
Sulik A. (red.), 1997, 160 lat kopalni węgla kamiennego „Mysłowice” 1837–1997, Redakcja Życia Mysłowic, Mysłowice.
Sulik A., 2007, Historia Mysłowic do 1922 roku, Urząd Miasta Mysłowice, Mysłowice.
Wojciechowski T., 2007, Osiadanie powierzchni terenu pod wpływem eksploatacji węgla kamiennego na przykładzie rejonu miasta Knurów, „Przegląd Geologiczny”, 55(7), Warszawa.
Mapy historyczne Górnego Śląska z zaboru pruskiego (arkusze Mysłowice i Imielin) w skali 1:50 000, wydane przez C. Brik, 1860, Berlin.
Mapy topograficzne Górnego Śląska z zaboru pruskiego (Messtischblatty) w skali 1:25 000, wydawnictwo Lith. Anst. v. Leopold Kraatz, 1883, Berlin.
Mapy górnicze Górnego Śląska z zaboru pruskiego (Floztkarte des Oberschlesischen Steinkohlenbeckens) w skali 1:10 000, wydawnictwo Lith. Anst. v. Leopold Kraatz, 1902, Berlin.
Mapy topograficzne Polski w skali 1:25 000, wydane przez Wojskowy Instytut Geograficzny, 1933, Warszawa.
Mapy topograficzne niemieckie Górnego Śląska w skali 1:25 000, wydane przez Wojskowy Instytut Geograficzny, 1942, Warszawa.
Mapy topograficzne Polski w skali 1:25 000, wydane przez Centralny Ośrodek Dokumenttacji Geodezyjnej i Kartograficznej, 1993, Warszawa.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
