Ekonomia Międzynarodowa jest czasopismem naukowym skoncentrowanym na tematyce ponadnarodowych zjawisk gospodarczych, zarówno w skali makro, jak i mikro. Zapraszamy do składania oryginalnych tekstów opisujących zarówno procesy zachodzące w obrębie gospodarki światowej, jak i elementy gospodarek narodowych czy regionalnych, mające swoje międzynarodowe uwarunkowania lub odniesienia, bądź możliwe do porównania w skali międzynarodowej. Aktualności 17.07.2023 Ekonomia Międzynarodowa otrzymała 70 pkt MEiN. Obecnie (po 5.01.2024) czasopismo znów posiada 40 pkt. Serdecznie zapraszamy do składania tekstów do publikacji w naszym czasopiśmie. Z przyjemnością informujemy, iż od 2021 r. w czasopiśmie Ekonomia Międzynarodowa pojawia się nowa rubryka "Debiuty Naukowe" dedykowana artykułom Młodych Badaczy (studentów i doktorantów). Teksty kierowane do nowej rubryki podlegają standardowej procedurze publikacyjnej.
Zmiany przewag komparatywnych państw Europy Środkowo-Wschodniej po akcesji do Unii Europejskiej
W artykule przedstawiono wyniki analizy przewag komparatywnych każdego z dziesięciu państw, które dołączyły do Unii Europejskiej (UE) w latach 2004 i 2007 (z wyłączeniem Cypru i Malty) w handlu towarami z krajami Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Szwajcarią (EOG) w latach 2007 i 2019. Uwzględniono w niej zmiany przewag komparatywnych, wyznaczonych przez wskaźnik Lafaya, w poszczególnych kategoriach produktów na najniższym poziomie agregacji klasyfikacji Harmonized System, a także zmiany właściwości tych przewag jako nisko i wysoko jakościowych według miernika unit value. Wykorzystano do tego dane bazy WITS-COMTRADE dotyczące handlu międzynarodowego towarami. Badanie wykazało zwiększenie liczby przewag komparatywnych wysoko jakościowych w większości badanych państw, jak również zwiększenie udziału wysoko jakościowych przewag w ogóle przewag komparatywnych tych państw. Wskazuje to na zdobycie przez nowe państwa UE zdolności do produkcji dóbr bardziej konkurencyjnych na rynkach EOG w okresie po akcesji. Analiza zmian przewag komparatywnych pomiędzy sekcjami produktów wykazuje utratę przewag komparatywnych w przemyśle tekstylnym przez większość nowych państw UE i zdobywanie przewag w przemyśle maszynowym i precyzyjnym.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Wybrane aspekty gospodarki wodnej Polski na rzekach transgranicznych na przykładzie Odry
W artykule przedstawiono wybrane aspekty gospodarki wodnej na wodach transgranicznych w dorzeczu Odry. Opisana została współpraca międzynarodowa pomiędzy Polską, Niemcami i Czechami oraz podstawy prawne tej współpracy, w tym m.in. prawodawstwo unijne, umowy dwustronne i umowa trójstronna. Celem pracy jest ukazanie trudności w zarządzaniu rzeką transgraniczną przy niskich i wysokich przepływach wód oraz w warunkach zanieczyszczeń. Realizację tak sformułowanego celu oparto na analizie danych IMGW-PIB obejmujących codzienne pomiary przepływów Odry w Słubicach w latach hydrologicznych 1951–2022. Wyniki wykazały znaczną zmienność sezonową i roczną przepływów, która zwiększa ryzyko wystąpienia zarówno powodzi, jak i suszy. Zjawiska te wskazują na konieczność pogłębionej współpracy międzynarodowej w zakresie zarządzania wodami transgranicznymi, szczególnie w okresach letnich, w celu minimalizacji zagrożeń i poprawy bezpieczeństwa ludności oraz gospodarki w regionach przygranicznych.
Tureckie firmy na globalnym rynku budowlanym. Wnioski dla Polski
Na podstawie analizy ewolucji sektora budownictwa w Turcji po drugiej wojnie światowej oraz międzynarodowej ekspansji tureckich firm budowlanych od lat 70. XX w., celem artykułu jest zidentyfikowanie kluczowych przyczyn sukcesu tureckich podmiotów na rynkach zagranicznych oraz sformułowanie rekomendacji dla polskich przedsiębiorstw dotyczących skutecznych strategii ekspansji zagranicznej. Publikacja stanowi pierwszą w literaturze przedmiotu próbę odniesienia tureckich osiągnięć do specyfiki polskiego rynku budowlanego. Artykuł omawia motywy internacjonalizacji firm budowlanych, przedstawia historię rozwoju sektora budowlanego w Turcji, analizuje czynniki sukcesu tureckich firm na rynkach zagranicznych oraz formułuje wnioski, które mogą posłużyć jako wskazówki dla polskich firm budowlanych na podstawie tureckich doświadczeń.
Systematyczny przegląd czynników wpływających na przestrzeganie przepisów podatkowych w sektorze nieformalnym w latach 2015–2024
Nieformalna działalność gospodarcza w miastach pozostaje przedmiotem zainteresowania ekonomistów od ponad pięćdziesięciu lat. Od końca pierwszej dekady XXI wieku rośnie zainteresowanie dynamicznym rozwojem tego sektora. Jego funkcjonowanie poza formalnymi strukturami gospodarczymi budzi obawy związane z unikaniem opodatkowania i nieprzestrzegania przepisów. Dotychczasowe próby opodatkowania sektora nieformalnego często kończyły się niepowodzeniem, głównie z powodu nieuwzględniania jego zróżnicowanej natury. Skuteczność poboru podatków w tym obszarze zależy od poziomu zgodności podatkowej jego uczestników, jednak kwestia ta pozostaje słabo zbadana. Niniejsze badanie podejmuje próbę wypełnienia tej luki poprzez analizę czynników wpływających na przestrzeganie przepisów podatkowych w sektorze nieformalnym. W tym celu przeprowadzono systematyczny przegląd literatury z lat 2015–2024, obejmujący publikacje indeksowane w bazach Scopus i Web of Science. Wyniki wskazują, że determinanty zgodności podatkowej można podzielić na cztery główne kategorie: jakość rządzenia, cechy operacyjne, moralność podatkową oraz skuteczność dotychczasowych i obecnych strategii fiskalnych. Elementy te są wzajemnie powiązane i tworzą złożoną sieć zależności. Badanie wnosi wkład w rozwój dyskusji na temat opodatkowania sektora nieformalnego na trzech poziomach: 1) proponuje uporządkowane ramy analizy zgodności podatkowej, 2) dostarcza praktycznych wskazówek dla elastycznego i dopasowanego podejścia do opodatkowania, 3) stanowi punkt wyjścia dla prac legislacyjnych nad odrębnymi regulacjami dla sektorów formalnego i nieformalnego. Mając na uwadze ograniczenia badania – w tym zakres tematyczny i możliwość błędu doboru próby – przyszłe analizy mogą skupić się na zróżnicowaniu wewnątrz sektora nieformalnego, strategiach opodatkowania cyfrowego oraz przyczynach powstawania nieformalności, by lepiej zrozumieć ich wpływ na wyzwania podatkowe współczesnych gospodarek.
Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Czynniki determinujące opinię publiczną w Polsce w kwestii przyjęcia euro
Celem pracy jest analiza poglądów Polaków dotyczących przyjęcia euro w Polsce oraz zidentyfikowanie czynników, które determinują ich stosunek do tej kwestii. Do analiz wykorzystano wyniki badań opinii publicznej Flash Eurobarometer, na podstawie których skonstruowano modele logitowe zmiennej dychotomicznej oddzielnie dla każdego roku. Badaniem objęto okres 2020–2022, który charakteryzował się dużą niestabilnością z powodu pandemii COVID-19 oraz wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie. W analizowanym okresie nie tylko wzrosło poparcie dla euro, ale również poprawił się stan wiedzy na temat tej waluty i zwiększyła świadomość korzyści płynących z posługiwania się euro. Badanie wykazało, że dwa czynniki miały najsilniejszy wpływ na niechęć Polaków wobec euro w tym okresie: (1) przekonanie respondentów o istnieniu głównie negatywnych skutków przyjęcia wspólnej waluty oraz (2) odczuwanie przez respondentów różnego rodzaju obaw dotyczących np. możliwości wzrostu cen, utraty przez Polskę tożsamości oraz kontroli nad polityką gospodarczą czy trudności z przystosowaniem się do stosowania euro. Wśród innych czynników determinujących stosunek Polaków wobec euro należy wymienić: wiek, płeć, poziom wykształcenia, wielkość miejsca zamieszkania oraz pozycję na rynku pracy.
Rynki funduszy zrównoważonych: porównanie Europy i Stanów Zjednoczonych
W ostatnich latach fundusze zrównoważone stały się jednym z najszybciej rozwijających się segmentów globalnego rynku funduszy inwestycyjnych. Zjawisko to jest szczególnie wyraźne w dwóch najbardziej rozwiniętych regionach świata – Stanach Zjednoczonych i Europie. Tempo ekspansji oraz warunki jej towarzyszące wykazują jednak istotne różnice pomiędzy tymi rynkami. Artykuł porównuje rozwój rynków funduszy zrównoważonych w USA i w Europie w latach 2020–2024, wskazując kluczowe czynniki determinujące obserwowane tendencje. Europa zdecydowanie wyprzedziła Stany Zjednoczone pod względem dynamiki wzrostu funduszy zrównoważonych, co wynika przede wszystkim z bardziej skutecznych ram prawnych, obejmujących standardy raportowania ESG oraz regulacje dotyczące inwestycji finansowych. Rynek europejski wykazał również większą odporność na zaburzenia gospodarcze i geopolityczne. W latach 2022–2024 nastroje inwestorów uległy pogorszeniu, co przełożyło się na spadek napływu kapitału do funduszy, wzrost liczby ich likwidacji, fuzji oraz procesów rebrandingu w obu regionach.
Eksport produktów najbardziej zaawansowanych technologicznie z Wielkiej Brytanii w latach 2000–2023
Cel: Celem artykułu jest weryfikacja, jak kształtował się w Wielkiej Brytanii eksport produktów najbardziej zaawansowanych technologicznie w XXI w. w czasach burzliwych zmian w gospodarce światowej oraz wydarzeń krajowych (Brexit). Do produktów najbardziej zaawansowanych technologicznie zostały zaliczone dobra wskazane przez Lalla w opracowanej przez niego klasyfikacji dóbr (Lall 2000). Metoda: Badania empiryczne handlu zagranicznego Wielkiej Brytanii produktami najbardziej zaawansowanymi technologicznie zostały przeprowadzone dla lat 2000–2023. W ramach analizy zbadane zostały wielkość i struktura rzeczowa eksportu, saldo obrotów handlowych oraz wskaźnik ujawnionych przewag komparatywnych. Ponadto określona została pozycja Wielkiej Brytanii na świecie jako eksportera produktów najbardziej zaawansowanych technologicznie. Wyniki: W XXI w. pozycja Wielkiej Brytanii w eksporcie produktów najbardziej zaawansowanych technologicznie uległa osłabieniu. W analizowanym okresie spadł udział eksportu produktów najbardziej zaawansowanych technologicznie w eksporcie ogółem. Saldo obrotów produktami wskazanej kategorii w prawie całym analizowanym okresie było ujemne. W pierwszych latach XXI w. Wielka Brytania eksportowała głównie elektronikę i produkty elektryczne, a od końca pierwszej dekady XXI w. inne produkty najbardziej zaawansowane technologicznie. Zmiany w strukturze eksportu nie do końca jednak zapobiegły osłabieniu pozycji Wielkiej Brytanii jako globalnego eksportera produktów najbardziej zaawansowanych technologicznie.
produkty najbardziej zaawansowane technologicznie
Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Nierówności w obciążeniu absencją chorobową z perspektywy płci w krajach Europy Środkowo-Wschodniej
Niniejsze badanie skupiało się na analizie różnic płciowych w absencji chorobowej w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w latach 2010–2023. W celu oceny wpływu czynników regionalnych, sektorowych i lokalnych na zmiany w absencji chorobowej wykorzystano dane Eurostatu oraz metodę analizy shift-share (SSA). Wyniki badania ujawniły zróżnicowanie długości absencji chorobowej w krajach europejskich w kontekście ogólnego poziomu rozwoju regionu Europy Środkowo-Wschodniej. Ponadto badanie potwierdziło istotność podjętej tematyki oraz narastający problem różnic płciowych w absencji chorobowej w krajach tego regionu. Wyniki analizy SSA wskazują, że nierówności płciowe w absencji chorobowej zmniejszyły się w większości krajów w badanym okresie. Badanie dostarcza istotnych informacji dla decydentów politycznych i pracodawców, którzy dążą do promowania równości w miejscu pracy oraz poprawy zdrowia i dobrostanu pracowników.
Różnica w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn w europejskim systemie gospodarczym ze szczególnym uwzględnieniem Polski z globalnej perspektywy: w dążeniu do zrównoważonego rozwoju
Cel: W artykule przedstawiamy kompleksową analizę luki płacowej ze względu na płeć (GPG) w Polsce, uwzględniając kontekst krajowy, europejski i globalny. Omawiamy główne przyczyny, różnice sektorowe oraz szersze konsekwencje gospodarcze i społeczne. Szczególny nacisk kładziemy na skorygowaną lukę płacową ze względu na płeć (adjusted GPG), która stanowi dokładniejszy miernik, ponieważ uwzględnia zmienne takie jak wykształcenie, doświadczenie zawodowe oraz zajmowane stanowisko. Metoda ta ujawnia głębsze i trwalsze nierówności płacowe niż te wskazywane przez nieskorygowaną lukę płacową (unadjusted GPG). Metodologia/Źródła danych: Badanie ma charakter narracyjnego przeglądu literatury, wspartego analizą danych wtórnych. Wykorzystaliśmy szeroki zakres źródeł krajowych i międzynarodowych, m.in. Eurostat, GUS, OECD oraz raporty UE i organizacji globalnych z lat 2015–2025. Główne wyniki: W 2023 r. niezrównana (niekorygowana) luka płacowa w UE wynosiła 12%, a w Polsce 7,8%. Choć ten wynik wydaje się korzystny, GPG w Polsce nie ulega poprawie od dekady, w przeciwieństwie do trendów unijnych. Skorygowana GPG (uwzględniająca m.in. wykształcenie, doświadczenie i stanowisko) wynosiła 11,4% w UE i 12,5% w Polsce (dane z 2018 r.). W niektórych sektorach w Polsce różnice są znacznie wyższe: np. 24,8% w sektorze informacji i komunikacji czy 27,6% w finansach. Niezrozumienie różnicy między danymi korygowanymi i niekorygowanymi może prowadzić do błędnych wniosków. Wnioski: Luka płacowa nadal stanowi poważne wyzwanie – zarówno w Polsce, jak i w UE. Klarowne rozróżnienie między metodami pomiaru (GPG skorygowana vs. niekorygowana) jest kluczowe dla skutecznych działań. Nowe regulacje UE, jeśli zostaną właściwie wdrożone, mogą pomóc w zmniejszeniu GPG. Znaczenie/Oryginalność: To, według naszej wiedzy, pierwsza tak kompleksowa synteza różnych wskaźników GPG dla Polski w porównaniu z kontekstem unijnym i globalnym. Wyniki podkreślają potrzebę zintegrowanych, opartych na dokładnych danych działań na rzecz równości płci jako warunku zrównoważonego rozwoju.
luka płacowa między kobietami a mężczyznami
Analiza determinantów przepływów handlowych na świecie w latach 2000–2020 z wykorzystaniem modeli grawitacyjnych
Niniejsza praca ma na celu sprawdzenie czynników wpływających na wielkość przepływów handlowych pomiędzy dwoma państwami. Wykorzystano do tego rozszerzony model grawitacyjny oraz następujące narzędzia ekonometryczne: modele Fixed Effects (FE), Correlated Random Effects (CRE) oraz Poisson Fixed Effects (PFE), szacowany metodą Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML). Każdy model uzasadniono teoretycznie oraz dołączono do pracy replikowalne kody w R do sprawdzenia poprawności obliczeń. Zweryfikowano następujące hipotezy: 1) tradycyjne zmienne (PKB eksportera i importera oraz odległość między państwami) są istotnymi predykatorami poziomu handlu; 2) zamożność społeczeństwa mierzona PKB per capita pozytywnie wpływa na wymianę handlową; 3) wspólna granica zwiększa handel; 4) należenie państwa do Unii Europejskiej pozytywnie wpływa na jego eksport; 5) wspólny język i historia (przeszłość kolonialna) pozytywnie wpływają na wzajemny handel; oraz 6) podobieństwo systemów prawnych zwiększa wymianę handlową. Wykazano, że nie ma podstaw do odrzucenia hipotez 2), 3), 5) i 6). Analiza wpływu odległości na handel oraz członkostwa importera w UE jest bardziej zniuansowana.
Transformacyjna siła generatywnej sztucznej inteligencji w usługach finansowych: kompleksowy przegląd
W obecnych czasach, w których technologie cyfrowe są wszechobecne w większości ludzkich działań, transformacja cyfrowa pozostaje kluczowym obszarem badań o globalnym zasięgu. Wśród tych technologii, generatywna sztuczna inteligencja (GenAI) staje się szczególnie przełomową potęgą. Przekształca ona branże poprzez automatyzację procesów, usprawnianie procesu decyzyjnego i napędzanie innowacji biznesowych. Głównym celem niniejszego artykułu jest przegląd i synteza literatury w celu zdefiniowania sztucznej inteligencji generatywnej i jej wpływu na branżę usług finansowych, przy jednoczesnym przedstawieniu pozytywnych i negatywnych aspektów wykorzystania tej technologii. Artykuł składa się z dwóch głównych części. Pierwsza część ma na celu zdefiniowanie technologii GenAI, analizę jej istoty i sposobu działania, a druga część obejmuje przegląd literatury na temat wpływu sztucznej inteligencji generatywnej na usługi finansowe, wskazując w ten sposób zarówno zalety, jak i negatywne aspekty korzystania z tej technologii. Wyniki badań mogą być cenne dla osób, które nie są zaznajomione z technologią GenAI lub są zainteresowane jej wpływem na środowisko biznesowe, w szczególności usługi finansowe.
Wpływ strategii zarządzania kapitałem obrotowym na rentowność i ryzyko firmy: na przykładzie publicznych spółek sektora budownictwa w Polsce
W artykule przedstawiono analizę strategii zarządzania kapitałem obrotowym w sektorze budowlanym w Polsce. Głównym celem badania jest zidentyfikowanie wpływu zarządzania kapitałem obrotowym na rentowność i ryzyko firm działających w tym sektorze. Badaniem objęto grupę spółek publicznych w latach 2019–2023. Opracowano syntetyczny wskaźnik zapewniający kompleksową ocenę strategii zarządzania kapitałem obrotowym, uwzględniający zarówno aspekty finansowe, jak i inwestycyjne. Na podstawie badań zidentyfikowano i scharakteryzowano cztery podstawowe strategie zarządzania kapitałem obrotowym, analizując ich wpływ na rentowność i ryzyko spółek. W przeciwieństwie do dominującej teorii finansów, wyniki wskazują, że w sektorze budowlanym agresywne strategie zarządzania kapitałem obrotowym negatywnie wpływają na rentowność, jednocześnie zwiększając ryzyko operacyjne. Badanie wykazało, że specyfika sektora budowlanego, charakteryzująca się długimi cyklami realizacji projektów i znaczną kapitałochłonnością, wymaga bardziej konserwatywnego podejścia do zarządzania kapitałem obrotowym. Zaproponowana metodologia oceny strategii zarządzania kapitałem obrotowym stanowi użyteczne narzędzie wspierające podejmowanie decyzji w firmach działających w warunkach zwiększonej niepewności rynkowej.
Raportowanie schematów podatkowych a dopuszczalność stosowania indywidualnej interpretacji prawa podatkowego
Przepisy dotyczące raportowania schematów podatkowych (MDR) zostały uchwalone w wyniku implementacji Dyrektywy Rady (UE) 2018/822 z dnia 25 maja 2018 r., zmieniającej dyrektywę 2011/16/UE w zakresie obowiązkowej automatycznej wymiany informacji w dziedzinie opodatkowania w odniesieniu do podlegających zgłoszeniu uzgodnień transgranicznych. Ich wprowadzeniu towarzyszyło od samego początku wiele krytycznych komentarzy, a niejasne przepisy przysparzały zobowiązanym do raportowania wielu problemów. Cel artykułu: Ocena dopuszczalności i użyteczności stosowania przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie wydawania interpretacji podatkowych w odniesieniu do przepisów MDR oraz przedstawienie korzyści płynących dla podatników wynikających z takiej ochrony. Hipoteza: Regulacje zawarte w obowiązujących przepisach prawa są niewystarczające dla właściwej interpretacji raportowania schematów podatkowych i wymagają wprowadzenia kompleksowych rozwiązań w zakresie spójnego i przejrzystego systemu ich stosowania. Metoda badawcza: Krytyczna analiza literatury przedmiotu oraz dostępnych dokumentów i aktów prawnych z zakresu stosowania schematów podatkowych. Rezultaty badania: W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono, iż istnieje wyraźnie zarysowany spór co do klasyfikacji przepisów dotyczących raportowania schematów podatkowych. Oceniając dotychczasowe wyroki w przedmiocie dopuszczalności wydawania interpretacji indywidualnych w sprawach dotyczących przepisów MDR, można zauważyć wyraźną tendencję coraz częstszych korzystnych dla skarżących rozstrzygnięć. Należy mieć nadzieję, że kierunek ten zostanie podtrzymany i doprowadzi do ukształtowania się utrwalonej linii orzeczniczej w tym zakresie.
raportowanie schematów podatkowych (MDR)
instytucja indywidualnej interpretacji prawa podatkowego
Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Czynniki Równowagi Fiskalnej Samorządu Terytorialnego: badanie danych panelowych dotyczące krajów OECD
Równowaga fiskalna postrzegana jest jako podstawowy miernik stabilności fiskalnej w samorządzie terytorialnym. Wpływa ona na reakcję budżetu na wypadek potencjalnej recesji, determinując zagrożenie fiskalne i odporność finansową. Stąd ekonomiści prowadzą badania w celu identyfikacji czynników oddziałujących na równowagę fiskalną na szczeblu lokalnym. Dlatego celem tego artykuły jest zbadanie czynników o charakterze fiskalnym, społeczno-ekonomicznym, politycznym i instytucjonalnym, które wpływają na poziom salda budżetowego w relacji do Produktu Krajowego Brutto (PKB) na podstawie krajów OECD w latach 2007–2021. W badaniu zastosowano modele panelowe z efektami stałymi oraz z efektami losowymi, dynamiczne modele panelowe (GMM) oraz kwantylową regresję panelową z efektami stałymi. W rezultacie potwierdzono, że na poziom salda budżetowego samorządu terytorialnego w relacji do PKB oddziałuje strona wydatkowa decentralizacji fiskalnej, aktywność inwestycyjna, zmiany wskaźnika zadłużenia, inflacja, zmiana stopy bezrobocia, Wskaźnik Rozwoju Społecznego, wymiana handlowa, wzrost PKB oraz wybory samorządowe. Ujawniono także statystyczną istotność wpływu korupcji w przypadku oszacowanych modeli kwantylowej regresji panelowej z efektami stałymi. Dodatkowo zastosowano testy statystyczne U Manna–Whitney’a, Kruskala–Wallisa oraz Dunna w celu zidentyfikowania różnic pomiędzy krajami Europy Środkowo-Wschodniej i pozostałymi państwami OECD pod względem rozkładu badanego salda budżetowego w PKB.
Ocena innowacyjności krajów kandydujących do Unii Europejskiej na podstawie Europejskiej Tablicy Innowacyjności
Celem artykułu jest ocena poziomu innowacyjności gospodarek wybranych krajów kandydujących do Unii Europejskiej w oparciu o Sumaryczny Indeks Innowacyjności (SII) i jego składowe, a także oszacowanie luki innowacyjnej między tymi krajami a średnią dla UE w 2023 r. Z uwagi na ograniczoną dostępność danych opisujących Sumaryczny Indeks Innowacyjności i jego składowe, analiza obejmuje Turcję (TR), Serbię (RS), Albanię (AL), Czarnogórę (ME), Macedonię Północną (MK), Bośnię i Hercegowinę (BA) oraz Ukrainę (UA). W artykule sformułowano tezę badawczą, która zakłada, że badane kraje kandydujące do UE charakteryzują się niższym poziomem innowacyjności gospodarek niż średnia unijna Sumarycznego Indeksu Innowacyjności i jego składowych, a zatem kraje te wykazują lukę innowacyjną w porównaniu do średniej dla krajów Unii Europejskiej w 2023 r. Wyniki analizy tylko częściowo potwierdzają tę tezę. W artykule dokonano przeglądu literatury dotyczącej innowacji i innowacyjności gospodarek oraz luki innowacyjnej. Zastosowano metody analizy opisowej, statystycznej analizy danych i analizy porównawczej. Wykorzystano dane statystyczne z European Innovation Scoreboard 2023.
składowe Sumarycznego Indeksu Innowacyjności
Zielone patenty jako szansa na komercjalizację innowacji wspierających zrównoważony rozwój
Zmiany klimatyczne i zrównoważony rozwój to obecnie jeden z kluczowych tematów zarówno dla decydentów jak i przedsiębiorstw. Narzędziami, które mogą pomóc w rozwiązaniu wielu problemów współczesnego świata są nowe technologie. Jednym z najważniejszych obszarów w procesie komercjalizacji nowych technologii jest ochrona własności intelektualnej. W przypadku zielonych technologii dobrą formą ochrony są zielone patenty. Autorka stawia tezę, że zielone patenty stanowią szansę na komercjalizację innowacji wspierających zrównoważony rozwój. Celem artykułu jest identyfikacja aktualnych trendów w tworzeniu technologii środowiskowych („zielonych technologii”) oraz identyfikacja obszarów, w których powstaje najwięcej nowych technologii wspierających zrównoważony rozwój. Zastosowano zintegrowane podejście badawcze, łączące metody analizy deskryptywnej, komparatywnej i opisowej. Metody takie zastosowano, aby zidentyfikować obszary, w których powstają „zielone innowacje”. Dodatkowo, aby uzyskać kompleksowy obraz aktualnych trendów, wykorzystano metodę desk research. W ramach badań dokonano analizy literatury, dokumentów i danych statystycznych oraz zaprezentowano studium przypadku platformy technologicznej „WIPO Green” wspierającej transfer zielonych technologii na rzecz wdrażania zrównoważonego rozwoju. Z przeprowadzonych badań wynika, że w wielu obszarach związanych z realizacją celów zrównoważonego rozwoju liczba patentów chroniących zielone technologie wzrasta. Ochrona nowych rozwiązań w postaci patentów nie rozwiązuje jednak problemu. Rozwiązaniem jest ich komercjalizacja, która otwiera możliwości dla realizacji celów zrównoważonego rozwoju.
Analiza techniczna jako narzędzie do predykcji trendów kryptowalut w Czasach Chaosu
Analiza techniczna jest szeroko stosowaną metodą prognozowania trendów rynkowych i podejmowania decyzji inwestycyjnych. Niniejszy artykuł ocenia skuteczność podstawowych wskaźników analizy technicznej, takich jak MACD, EMA i linie trendu, w zmiennym rynku kryptowalut podczas znaczących wydarzeń, takich jak pandemia COVID-19 i agresja Rosji przeciwko Ukrainie. Badanie wykorzystuje dane tygodniowe z lat 2018–2023, koncentrując się na Bitcoinie i Ethereum ze względu na ich wysoką kapitalizację rynkową. Wyniki potwierdzają, że narzędzia te mogą dostarczać wartościowych sygnałów inwestycyjnych, szczególnie w okresach wysokiej zmienności rynkowej, identyfikując zmiany trendów oraz kluczowe momenty wejścia i wyjścia z rynku. Jednakże ograniczenia analizy technicznej, takie jak konflikty sygnałów między wskaźnikami, podkreślają potrzebę ostrożności oraz wielowarstwowego podejścia analitycznego. Kluczowe wnioski obejmują skuteczność jednoczesnego stosowania wielu wskaźników w celu poprawy procesu decyzyjnego oraz potencjalne ryzyko polegania wyłącznie na pojedynczych wskaźnikach. W badaniu uwzględniono także wyzwania związane z nieprzewidywalnymi wydarzeniami zewnętrznymi, takimi jak upadek dużych projektów czy zmiany regulacyjne, które mogą zakłócać dynamikę rynkową. Pomimo tych trudności, wyniki podkreślają znaczenie analizy technicznej we współczesnym kontekście finansowym, dostarczając inwestorom praktycznych wskazówek dotyczących nawigowania po zmiennych rynkach. Artykuł wnosi wkład w zrozumienie rynków kryptowalut, ukazując użyteczność tradycyjnych narzędzi analizy technicznej w identyfikowaniu trendów, przy jednoczesnym podkreśleniu znaczenia ich przemyślanego stosowania w połączeniu z innymi metodami analizy.
Polityka w zakresie nabywania akcji własnych a polityka dywidend – analiza porównawcza Polski i RPA
Głównym celem opracowania jest porównanie trendów w obszarze nabywania akcji własnych i wypłaty dywidendy przez spółki niefinansowe i niezasobowe notowane na giełdach w Polsce i RPA w latach 2005–2015. Chociaż RPA jest krajem rozwijającym się o dualistycznej gospodarce, kraj ten charakteryzuje się zaawansowaną giełdą papierów wartościowych, która jest porównywalna do większości zaawansowanych gospodarek. Natomiast Polska została przekla­syfikowana z rynku wschodzącego na status rynku rozwiniętego dnia 24 wrze­śnia 2018 r. Analiza porównawcza dostarcza wglądu w różnice regulacyjne i ich wpływ na zachowania spółek w obszarze polityki wypłat na rzecz akcjonariuszy (nabywanie akcji własnych i wypłaty dywidend) oraz pozwala określić, czy kra­je te odzwierciedlają zachowania związane z payout policy obserwowane w Sta­nach Zjednoczonych. Wyniki badania pokazują, że w obu krajach dywidendy są dominującą formą wypłat dla akcjonariuszy. Ponadto w żadnym z badanych krajów nie zaobserwowano zachowań w zakresie wypłat na rzecz akcjonariuszy występujących w USA – ani w Polsce, ani w RPA środki wydane na nabycia akcji własnych nie przewyższały wartości wypłaconych dywidend. Różnice regulacyjne pomiędzy Polską a RPA wpłynęły jednak na obserwowane trendy w zachowaniach wypłat pomiędzy tymi dwoma krajami.
Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Handel zagraniczny produktami winiarskimi Francji z Unią Europejską w latach 2010–2020
Celem artykułu jest zbadanie pozycji konkurencyjnej eksportu produktów winiarskich Francji do krajów członkowskich Unii Europejskiej z uwzględnieniem grupy towarowej 1121 (wino ze świeżych winogron, w tym moszcz) międzynarodowej klasyfikacji towarów SITC w latach 2010–2020. W publikacji zastosowano metody analizy statystycznej w postaci narzędzi analizy struktury zbiorowości i dynamiki zjawisk, ilościowe wskaźniki handlu zagranicznego oraz klasyczną miarę koncentracji. Wykazano, iż francuski eksport win charakteryzuje się różnym stopniem specjalizacji na poszczególnych rynkach Unii Europejskiej. W analizowanym okresie najwyższą przewagę komparatywną Francja uzyskała nad Łotwą (SI: 5,4 w 2010 r., SI: 6,5 w 2020 r.). Wyraźny trend wzrostowy SI zauważa się także w stosunku do takich państw, jak Szwecja (wzrost o 0,9), Cypr (wzrost o 0,5).
Zmiany w preferencyjnych umowach handlowych Unii Europejskiej
Istotne zmiany, które zaszły w ostatnich latach w polityce handlowej Unii Europejskiej, w szczególności obejmują nastawienie do preferencyjnych umów handlowych. Choć unijna historia polityki handlowej pokazuje, że były one już wykorzystywane w przeszłości, to dopiero w ostatnich latach ich znaczenie wzrosło. Obecnie Unia jest związana około 50 różnymi umowami liberalizującymi handel. Wraz ze zmianą motywów podejmowania negocjacji dwustronnych, zmieniał się także ich zakres przestrzenny. Preferencyjne umowy handlowe stały się jednym z podstawowych środków kreowania współczesnej polityki handlowej.
Prawa autorskie (c) 2014 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Celem artykułu jest ocena świadomości finansowej występującej wśród ankietowanych Polaków w wieku od 18 do 24 lat oraz analiza powiązania między powstawaniem zadłużenia a poziomem świadomości finansowej. Na podstawie przeprowadzonego przeglądu literatury oraz własnego badania ankietowego wiedza, umiejętności, przyjmowane postawy i zachowania młodych Polaków zostały skonfrontowane z problematyką zadłużenia. Uzyskane wyniki pozwoliły stwierdzić, że młodzi Polacy negatywnie oceniają poziom swojej wiedzy finansowej, a także postępują w sposób zbliżony do pozostałych grup wiekowych. Z przeprowadzonej analizy i badania wynika, że zmuszeni są nadrobić zaległości w zakresie zagadnień praktycznych we własnym zakresie. Dodatkowo część młodych Polaków zmaga się z impulsywnością, która stanowi znaczące utrudnienie dla podejmowania racjonalnych decyzji finansowych.
Mieszkania społeczne i przystępne cenowo w Niemczech: retrospektywa i nowe wyzwania
Problemu braku odpowiedniej liczby mieszkań społecznych i przystępnych cenowo nie jest możliwy do rozwiązania wyłącznie przy udziale rządu i władz lokalnych – kluczowi są również prywatni inwestorzy. W ostatnim czasie pojawiły się nowe możliwości dla firm, których kluczem do prowadzenia działalności jest odpowiednia oferta mieszkaniowa w centrach miast. Firmy zajmujące się handlem inwestują na rynku nieruchomości nie tylko w celu budowy nowych filii handlowych, ale również w połączeniu z budownictwem mieszkaniowym. Niemieckie miasta są bardzo zainteresowane tego typu projektami, w których cenna przestrzeń w centrach miast nad jednopiętrowymi sklepami jest zagospodarowywana na mieszkania. Od 2018 r. sieci sklepów detalicznych łączą swoje interesy handlowe z interesami mieszkaniowymi w mieście. Postawione pytanie badawcze brzmi: Czy prywatne inwestycje mogą zwiększyć dostępność mieszkań społecznych i przystępnych cenowo?
Głównym celem artykułu jest pokazanie procesu globalizacji, w tym przede wszystkim zjawiska slowbalizacji i deglobalizacji w gospodarce światowej. Zwrócono również uwagę na przyszłość globalizacji. Badaniami objęto lata 1970–2021. Jest to w zasadzie cały okres powstania i rozwoju współczesnej globalizacji. Dla określenia poziomu globalizacji, slowbalizacji i deglobalizacji wykorzystano KOF Index of Globalisation oraz jego subindeksy. Analizą objęto świat oraz jego regiony według podziału Banku Światowego na cztery grupy krajów w zależności od poziomu dochodu per capita oraz siedem regionów w ujęciu geograficznym. Artykuł składa się z następujących części: wstęp, globalizacja oraz jej pomiar, poziom globalizacji w gospodarce światowej w długim okresie, pandemia COVID-19 a poziom globalizacji, przyszłość globalizacji oraz wnioski wynikające z przeprowadzonych badań.
Modele postępowania konsumentów na rynku a wybrane czynniki wpływające na zachowania konsumentów na rynku energii elektrycznej w Polsce
Zachowania konsumentów stanowią interesujące zagadnienie zarówno z punktu widzenia naukowego, jak i biznesowego. Wiedza o tym, dlaczego konsumenci zachowują się w określony sposób, podejmując decyzje zakupowe, wspiera przedsiębiorstwo w dążeniu do osiągnięcia sukcesu na rynku. Celem artykułu jest identyfikacja i analiza wpływu wybranych czynników na zachowania konsumentów na rynku energii elektrycznej. Istotnym elementem artykułu jest przegląd literatury polskiej oraz zagranicznej dotyczącej zachowań konsumentów oraz omówienie modelu zachowań Howarda-Shetha oraz Nicosii, wraz z odniesieniem do determinant zachowania konsumentów. W artykule omówione zostały również wyniki badania wpływu wybranych czynników na zachowania konsumentów na rynku energii elektrycznej dotyczące nowych produktów oferowanych na rynku energii elektrycznej. Wyniki przeprowadzonego badania wskazują, że największy wpływ na zachowania konsumentów względem nowych produktów energetycznych mogą mieć czynniki o charakterze psychologicznym oraz ekonomicznym.
Rozwiązania instytucjonalne na rzecz rozwoju konkurencyjności sektora gazu ziemnego w UE
Badaniu poddane zostało zagadnienie konkurencyjności sektorowej na przykładzie sektora gazu ziemnego w wybranych krajach Europy. Literatura przedmiotu z ostatnich lat wskazuje na ewolucję definicji zjawiska konkurencyjności, które wykraczają obecnie poza zagadnienia stricte ekonomiczne. Mimo to, badania sektora gazu ziemnego w tym zakresie skupiały się dotychczas na konkurencyjności eksportu i działalności wydobywczej. By zapełnić tę lukę badawczą, Autor przeprowadził analizę obejmującą cały sektor gazu ziemnego, odwołującej się do miar spoza tradycyjnego zestawu miar produktywności. Stworzono dedykowaną miarę syntetyczną, która ma umożliwiać analizę porównawczą współczesnych sektorów gazu ziemnego, uwzględniająca ceny oferowane odbiorcom końcowym, efektywność instytucjonalną, stopień rozwoju infrastruktury oraz potencjał do kreacji nowych miejsc pracy. Następnie zaprezentowano wyniku studium przypadku obejmującego cztery kraje, które zliberalizowały sektor gazu ziemnego, a przy tym w różnym stopniu pozostają zależne od importu tego surowca. Wyniki potwierdzają przydatność miernika syntetycznego do kompleksowej analizy względnej pozycji konkurencyjnej danego sektora gospodarki. Wyniki potwierdzają również znaczenie struktury instytucjonalnej z perspektywy promowania nowych inwestycji, budowania płynności rynku gazu ziemnego oraz potencjału do tworzenia trwałych miejsc pracy.
Inwestycje a ograniczenia finansowe przedsiębiorstw: przypadek spółek notowanych na giełdach w Unii Europejskiej
Decyzje inwestycyjne przedsiębiorstw stanowią jedno z kluczowych zagadnień w ramach zarządzania finansami podmiotów gospodarczych. Celem niniejszego badania jest identyfikacja czynników wpływających na decyzje inwestycyjne przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem kierunku badanych zależności, biorąc pod uwagę podział na przedsiębiorstwa, które mogą napotykać ograniczenia finansowe, oraz te, które nie mają problemów z dostępem do kapitału. Badanymi podmiotami są przedsiębiorstwa niefinansowe notowane na giełdach papierów wartościowych w krajach Unii Europejskiej w latach 2011–2019. Do empirycznej identyfikacji czynników wpływających na decyzje inwestycyjne wykorzystano modele danych panelowych. Wyniki wskazują, że czynniki takie jak wielkość przepływów pieniężnych, dług, udział aktywów trwałych w aktywach ogółem, możliwości wzrostu, ryzyko operacyjne czy wzrost gospodarczy kraju mają pozytywny wpływ na inwestycje przedsiębiorstw, podczas gdy wielkość przedsiębiorstwa ma wpływ negatywny. Jednakże, gdy całą próbę badawczą podzieli się na przedsiębiorstwa ograniczone finansowo i nieograniczone, kierunek związku odwraca się w przedsiębiorstwach ograniczonych finansowo dla przepływów pieniężnych i długu. Badanie wnosi do literatury mocne dowody na zmianę związku między przepływami pieniężnymi a wielkością inwestycji w zależności od sytuacji finansowej przedsiębiorstw w krajach europejskich. Podobne badania były przeprowadzane na poziomie krajowym.
Motywy i formy internacjonalizacji polskich start-upów
Tło badawcze: W związku z szybkim rozwojem technologii zmieniają się możliwości wchodzenia na nowe rynki. Ma to swój wyraz w łatwości, z jaką nowe firmy wchodzą na nowe rynki. Narzędzia umożliwiające szybki transfer informacji sprawiły, że często pomijane są klasyczne etapy internacjonalizacji. Klasyczne modele internacjonalizacji są często krytykowane, nie oznacza to jednak, że nie powstają nowe modele internacjonalizacji. Biorąc pod uwagę znaczenie start-upów w gospodarce, warto przyjrzeć się temu, jak zachowują się na rynkach międzynarodowych. Cel artykułu: Głównym celem artykułu jest odpowiedź na następujące pytania badawcze: Jakie formy ekspansji zagranicznej wybierają polskie start-upy? Jakie metody i narzędzia internacjonalizacji wybierają polskie start-upy w drodze do internacjonalizacji? Jakie są motywy internacjonalizacji polskich start-upów? Jakie są etapy internacjonalizacji polskich start-upów? Hipoteza badawcza brzmi następująco: najczęstszą formą internacjonalizacji polskich start-upów jest eksport. Metody: W artykule zastosowano następujące metody: krytyczną analizę literatury, ankietę internetową, papierową i telefoniczną oraz wywiad pogłębiony CATI. Dane wykorzystane w artykule zostały zebrane przez autora. Badanie przeprowadzono na próbie 174 respondentów, a wywiad na próbie 23 respondentów. Badanie przeprowadzono w okresie od 10 stycznia 2021 r. do 7 stycznia 2023 r. Wyniki i wartość dodana: Niniejsza praca jest pierwszym kompleksowym badaniem polskich start-upów skupiającym się na motywach, narzędziach, determinantach i możliwych etapach internacjonalizacji. Najczęstszymi motywami internacjonalizacji polskich startupów są motywy reaktywne. Przedsiębiorstwa wybierają eksport jako sposób na wejście na nowe rynki. Głównymi narzędziami wspierającymi internacjonalizację są profile w mediach społecznościowych prowadzone w języku obcym oraz sieć kontaktów złożona z osób z otoczenia przedsiębiorcy. Badania wykazały, że przedsiębiorstwa przechodzą określone etapy internacjonalizacji.
Rozwój bankowości islamskiej w Wielkiej Brytanii – porównanie bankowości islamskiej i konwencjonalnej
Celem artykułu jest porównanie rozwoju kilku banków islamskich oraz konwencjonalnych działających na terenie Wielkiej Brytanii w latach 2014–2021. Zastosowano prostą w interpretacji statystyczną metodę porządkowania liniowego obiektów charakteryzowanych kilkoma zmiennymi. Zasadnicza trudność polegała na uwzględnieniu zmiennego w czasie notowania wartości rozważanych zmiennych. Zaproponowano nowatorską metodę pozwalającą na uwzględnie- nie zarówno wartości kilku zmiennych jak i ich zmienności w czasie. W metodzie tej można położyć nacisk na efekt końcowy, to znaczy rozważać tylko wartości zmiennych na początku i na końcu badanego okresu, ale można uwzględnić płynność systematyczny rozwoju banku przez położenie nacisku na wzrost wartości zmiennych-stymulant z roku na rok. W otrzymanym porządkowaniu banki islamskie rozwijały się dynamiczniej od konwencjonalnych we wszystkich rozważanych konfiguracjach zmiennych.
Wyzwania pomiaru i analizy bezpośrednich inwestycji zagranicznych – teoria a praktyka
Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) są powszechnie analizowane w literaturze naukowej. Dostępne definicje i klasyfikacje opisują zjawisko na wielu płaszczyznach, jednak dostępne dane statystyczne często nie współgrają z podejściem teoretycznym. Utrudnia to lub wręcz uniemożliwia szczegółową analizę zachodzących w rzeczywistości procesów. Dynamiczne zmiany gospodarcze prowadzą do ciągłego powstawania nowych relacji i struktur organizacyjnych w firmach międzynarodowych, które istnieją równocześnie z dobrze zdefiniowanymi i rozpoznawalnymi formami BIZ, ale nie są właściwie śledzone przez instytucje statystyczne. Artykuł ma charakter przeglądowy. Jego celem jest prezentacja nieścisłości i niespójności występujących w obszarze badań BIZ zarówno w sferze definicyjno- klasyfikacyjnej, jak i statystycznej. W artykule omówione są różnorodne koncepcje pomiaru i interpretacji BIZ, mające na celu dostarczenie badaczom użytecznych wskazówek, dotyczących radzenia sobie z problemami metodologicznymi. Podstawowym wnioskiem jest, że informacje dostarczane przez oficjalne statystyki są niewystarczające i niespójne, a analiza stopnia zaangażowania BIZ firm (szczególnie z rynków wschodzących) niesie ze sobą ryzyko i jej rezultaty powinny być traktowane z rezerwą. Studium przypadku polskich statystyk publicznych posłużyło do przedstawienia głównych niezgodności i problemów.
Analiza zależności na rynkach finansowych Europy Środkowej
Celem artykułu jest przeanalizowanie korelacji i kointegracji rynku akcji, rynku obligacji skarbowych oraz rynku walutowego w Czechach, Polsce i na Węgrzech. Analiza obejmuje 14 lat, począwszy od stycznia 2006 r., a skończywszy na grudniu 2019 r. Badanie wykazało korelacje między zmiennymi, które były niestabilne w podokresach. Zastosowany w analizie test Engle’a–Grangera nie potwierdził kointegracji między analizowanymi zmiennymi.
Prawa autorskie (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0