O relacjach między średniowieczną a nowożytną architekturą obronną - Bukal, Grzegorz (Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica, 1991)
Podstawowym związkiem łączącym średniowieczną i nowożytną architekturę obronną była realizacja obrony za pomocą fortyfikacji. Autor stawia pytanie o inne, bardziej szczegółowe powiązania między obiema „architekturami”. Ramy czasowe rozważań wyznaczyły dwie grupy czynników: 1) techniczne, czyli bezpośrednio związane z budową, oraz środki do obrony lub zdobywania, 2) pozatechniczne, czyli warunki naturalne, polityczne, ekonomiczne, stopień rozwoju cywilizacyjnego itp. Autor bierze pod uwagę tylko pierwszą grupę, jako tę, którą przede wszystkim warunkuje kształt architektoniczny fortyfikacji. Rozważania dotyczą okresów: XI-XV w. i XVI – połowa XIX w. Podstawowym czynnikiem technicznym odróżniającym te dwa okresy było wprowadzenie broni palnej w XV w. Kolejny przełom spowodowała broń gwintowana oraz nowe źródła energii i materiały budowlane stosowane od około 1850 r. (umownie). Autor wyróżnia trzy typy relacji.